Từ cải cách thủ tục đến kiến tạo phát triển

Theo đó, dư địa của mô hình cải cách chủ yếu dựa vào cắt giảm thủ tục hành chính đang dần thu hẹp. Giai đoạn phát triển mới đòi hỏi cấp độ cải cách cao hơn, chuyển từ tư duy “giảm thiểu gánh nặng” sang tư duy “chủ động kiến tạo phát triển”. Sự thay đổi trong cách tiếp cận này là yêu cầu tất yếu đối với chính quyền cấp tỉnh nếu muốn tạo ra tăng trưởng cao và bền vững cho địa phương.

PCI 2025 là phiên bản nâng cấp của khung đánh giá giai đoạn 2021 - 2024, được thiết kế theo hướng bao quát hơn hệ sinh thái phát triển kinh tế tư nhân. Báo cáo cho thấy mặt bằng điểm trung vị của 9 chỉ số thành phần đang hình thành ba nhóm khá rõ nét.

Nhóm có điểm số cao nhất gồm Chi phí không chính thức, Chi phí tuân thủ thủ tục hành chính và Thiết chế pháp lý. Đây là tín hiệu tích cực, phản ánh những nỗ lực cải cách thủ tục, nâng cao tính minh bạch và củng cố niềm tin pháp lý cho doanh nghiệp trong nhiều năm qua đã mang lại kết quả rõ rệt.

Nhóm chỉ số ở mức trung bình gồm Gia nhập thị trường, Tính minh bạch thông tin và Tiếp cận nguồn lực, phản ánh trải nghiệm gia nhập thị trường và khả năng tiếp cận thông tin của doanh nghiệp ở nhiều nơi đã có chuyển biến đáng kể.

Ba chỉ số có mặt bằng thấp nhất là Cạnh tranh bình đẳng, Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và Chính quyền kiến tạo, với điểm trung vị chỉ dao động 5,43 - 5,51 điểm. Đáng chú ý, Cạnh tranh bình đẳng và Chính quyền kiến tạo cũng là hai lĩnh vực có mức độ phân hóa lớn nhất giữa các địa phương. Điều này thể hiện rằng một số địa phương đã bước đầu hình thành được môi trường điều hành chủ động, tạo thuận lợi thực chất cho doanh nghiệp, trong khi nhiều nơi khác vẫn chủ yếu dừng ở cấp độ cải cách thủ tục hành chính truyền thống.

Từ kết quả này có thể thấy, nền tảng điều hành mạnh nhất hiện nay của chính quyền địa phương vẫn nằm ở các khía cạnh tạo thuận lợi trong tương tác hành chính và củng cố độ tin cậy pháp lý cho doanh nghiệp. Ngược lại, những lĩnh vực phản ánh chất lượng điều hành phát triển - như hỗ trợ doanh nghiệp, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng hay thúc đẩy đổi mới sáng tạo - vẫn còn nhiều dư địa cải thiện. Điều này hàm ý rằng giai đoạn tới, trọng tâm cải cách ở cấp tỉnh cần dịch chuyển từ “giảm thiểu gánh nặng” sang “chủ động kiến tạo”.

Đây là yêu cầu rất khác so với giai đoạn trước. Nếu như trước đây, cải cách chủ yếu tập trung giảm chi phí tuân thủ và tháo gỡ rào cản hành chính cho doanh nghiệp, thì nay phải hướng tới nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp và tạo dựng môi trường đầu tư hấp dẫn hơn. Nếu như trước đây, chính quyền chủ yếu thực hiện vai trò quản lý và xử lý thủ tục, thì nay cần chuyển mạnh sang vai trò kiến tạo và đồng hành cùng doanh nghiệp.

Như vậy, chính quyền địa phương không dừng ở vai trò cơ quan quản lý nhà nước, mà cần trở thành “đối tác phát triển” của doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi khả năng nhận diện điểm nghẽn sớm hơn, điều hành linh hoạt hơn và hỗ trợ doanh nghiệp thực chất hơn. Không chỉ xử lý khó khăn phát sinh, chính quyền còn phải có khả năng dự báo và chủ động chuẩn bị các điều kiện phát triển cho tương lai.

Kiến tạo phát triển đòi hỏi năng lực điều hành ở cấp độ cao hơn nhiều so với cải cách thủ tục đơn thuần. Do đó, cải cách ở cấp tỉnh trong giai đoạn tới sẽ khó hơn rất nhiều so với trước. Dù vậy, các địa phương không thể không thay đổi. Bởi lẽ, khi khoảng cách về tốc độ xử lý hồ sơ hay mức độ cắt giảm thủ tục giữa các địa phương ngày càng thu hẹp, cạnh tranh phát triển sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào chất lượng môi trường kinh doanh, khả năng hỗ trợ đổi mới sáng tạo và mức độ chủ động của chính quyền trong kiến tạo phát triển.

Nói cách khác, các địa phương muốn bứt phá không thể chỉ dừng lại ở việc “xử lý thủ tục nhanh”, mà phải thực sự trở thành những “đối tác kiến tạo”, chủ động tháo gỡ rào cản về nguồn lực và duy trì một sân chơi thực sự minh bạch, công bằng.