Từ cây quế đến nông sản vùng cao: Phụ nữ Lào Cai làm giàu nhờ HTX

Được biết, toàn tỉnh Lào Cai hiện có 638 phụ nữ là chủ doanh nghiệp, quản lý HTX, chủ hộ kinh doanh. Tỷ lệ phụ nữ giữ vai trò giám đốc, chủ doanh nghiệp, HTX hoặc tham gia quản lý chiếm 25%.

Phụ nữ làm chủ, nâng giá trị cây quế

Tại xã Nghĩa Đô, tỉnh Lào Cai, cây quế từ lâu đã trở thành cây trồng chủ lực, mang lại nguồn thu nhập cho nhiều hộ dân. Từ lợi thế này, chị Lò Thị Liên, dân tộc Tày, Giám đốc HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Vĩnh Yên đã mạnh dạn phát triển mô hình sản xuất tinh dầu quế, tinh dầu sả, tạo việc làm và liên kết sản xuất với hàng trăm hộ trồng quế trên địa bàn.

Sinh năm 1982, chị Liên lớn lên tại thôn Nậm Pạu, xã Vĩnh Yên cũ, trong một gia đình làm nông nghiệp còn nhiều khó khăn. Khi chị học lớp 5, mẹ qua đời vì bệnh nặng, bố chị một mình vất vả nuôi 4 chị em. Thương bố và các em, từ nhỏ chị đã chăm chỉ lao động, làm nương, trồng lúa, thu mua lá quế để phụ giúp gia đình.

Chị Liên người sáng lập HTX (đứng giữa mặc áo trắng). 

Trước năm 2020, chị Liên thu mua cành, lá quế bán cho các công ty, nhà máy chế biến tinh dầu, sau đó nhận tinh dầu để phân phối ra thị trường. Từ kinh nghiệm tích lũy được, nhận thấy tiềm năng phát triển các sản phẩm chế biến từ quế. Năm 2020, chị thành lập HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Vĩnh Yên.

HTX chuyên thu mua nguyên liệu, sản xuất và kinh doanh tinh dầu quế, tinh dầu sả. Từ sản xuất thủ công, chị Liên từng bước đầu tư nhà xưởng, máy móc, chú trọng chất lượng và xây dựng thương hiệu sản phẩm. Năm 2021, hai sản phẩm Tinh dầu quế Bảo Yên và Tinh dầu sả Bảo Yên được công nhận OCOP 4 sao, mở ra cơ hội mở rộng thị trường tiêu thụ.

Sau 6 năm hoạt động, HTX có 13 thành viên, với 21ha quế của các thành viên, đồng thời liên kết với 265 hộ dân thuộc các dân tộc Mông, Dao trồng quế trên địa bàn.

Hiện HTX đã đầu tư hệ thống nhà xưởng, máy móc hiện đại, mỗi năm sản xuất khoảng 1,5 tấn tinh dầu quế, doanh thu 3,5 tỷ đồng.

Mùa  khô là mùa cao điểm thu hoạch quế của bà con và HTX. 

Theo chị Liên, mỗi nồi chưng cất cần khoảng 1.800kg cành, lá quế tươi. Sau hơn 1 giờ đồng hồ, HTX thu được khoảng 13 lít tinh dầu quế, tương đương 13kg. Với nguyên liệu sả, mỗi nồi có thể sản xuất tối đa 6 lít tinh dầu. Phần cành, lá quế và lá sả sau khi chiết xuất được tận dụng làm nguyên liệu đốt, giúp tiết kiệm chi phí sản xuất.

Những sản phẩm tinh dầu mang thương hiệu OCOP 4 sao của HTX hiện được tiêu thụ tại nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước. Một số doanh nghiệp thu mua sản phẩm để xuất khẩu ra nước ngoài.

Không chỉ nâng cao giá trị cây quế thông qua chế biến, HTX còn tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 12 lao động địa phương, với thu nhập trên 10 triệu đồng/người/tháng.

Chị Lò Thị Liên chia sẻ: Trên địa bàn xã Nghĩa Đô có khoảng 7.000ha quế, là cây trồng chủ lực của người dân. Nhưng muốn sản xuất, kinh doanh bền vững và giúp người nông dân có cuộc sống ấm no thì những sản phẩm sản xuất ra từ cây quế phải có chất lượng nên HTX đã chú trọng xây dựng thương hiệu sản phẩm tinh dầu quế và tinh dầu sả của vùng đất Bảo Yên ngay từ những ngày đầu thành lập.

Dù đã đầu tư máy móc, nâng cao chất lượng sản phẩm, HTX vẫn gặp khó khăn về nguồn nguyên liệu, đặc biệt là xây dựng vùng nguyên liệu quế hữu cơ. Thời gian tới, HTX mong muốn được hỗ trợ đầu tư đồng bộ dây chuyền sản xuất, mở rộng liên kết với các hộ trồng quế, trồng sả, xây dựng vùng nguyên liệu bền vững. Qua đó, giúp người dân yên tâm sản xuất, tạo thêm việc làm và nâng cao thu nhập.

Các sản phẩm tinh dầu do HTX sản xuất. 

 Hợp tác tạo sức mạnh liên kết 

Không chỉ trong lĩnh vực trồng, chế biến nông sản, các mô hình HTX khác cũng đang mở ra cơ hội phát triển kinh tế cho phụ nữ nông thôn Lào Cai.

Tại xã Lâm Thượng, đây là thời gian HTX Dược liệu Dân tộc Yên Bái bước vào mùa cao điểm sản xuất, đóng gói, chuẩn bị hàng hóa để cung ứng cho thị trường dịp Tết.

Bên cạnh các sản phẩm chủ lực gồm các loại dược liệu, các bài thuốc dân gian được thu hái, sấy khô, HTX còn cung cấp ra thị trường nhiều loại nông sản. Với hơn 30 loại nông sản, đặc sản của vùng cao đã được các thành viên HTX chuẩn bị kỹ lưỡng. Trong đó có các mặt hàng không thể thiếu dịp Tết là gạo nếp, măng khô, miến khô, nấm hương khô, gia vị Tây Bắc, các loại bánh truyền thống, đặc sản gà trống thiến…

Chị Trương Thị Úy Nga, Giám đốc HTX Dược liệu Dân tộc Yên Bái chia sẻ: Với dịp Tết cổ truyền, HTX đã chuẩn bị rất nhiều sản phẩm phù hợp, đặc biệt là gạo nếp, măng, miến, nấm hương khô… Đây là những sản phẩm có nhu cầu tiêu thụ tăng mạnh trong dịp cuối năm. 

HTX đã chủ động liên kết với các thành viên và người dân trong vùng để xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, đồng thời đẩy mạnh khâu sơ chế, chế biến, đóng gói theo quy chuẩn, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm.

Nếu trước đây, các sản phẩm nông sản vùng cao do bà con dân tộc thiểu số tự trồng chủ yếu phục vụ gia đình, tự cung tự cấp hoặc bán tại các phiên chợ gần bản làng. Nhưng nay, khi liên kết với HTX, các sản phẩm này đã đến được với hàng trăm nghìn lượt khách hàng ngoài tỉnh.

HTX  tăng cường quảng bá, giới thiệu sản phẩm thông qua các kênh bán hàng trực tuyến, hội chợ, phiên chợ nông sản, qua đó mở rộng thị trường tiêu thụ.

Hỗ trợ phụ nữ phát triển sinh kế bền vững

Tỉnh Lào Cai hiện có 1.419 HTX với 41.695 thành viên; tổng vốn điều lệ trên 2.748 tỷ đồng. Thời gian qua, khu vực kinh tế tập thể, HTX của tỉnh đã phát huy vai trò tích cực trong thực hiện các chương trình giảm nghèo, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Nhiều mô hình HTX hoạt động hiệu quả đã tạo sinh kế ổn định cho thành viên và người lao động, góp phần nâng cao đời sống và giảm nghèo bền vững.

Trong 9 tháng năm 2026, toàn tỉnh đã thành lập mới 17 HTX, 66 tổ hợp tác do phụ nữ quản lý.

Giai đoạn 2026 - 2030, Lào Cai phấn đấu có khoảng 80% hội viên, phụ nữ được tuyên truyền, nâng cao nhận thức về chính sách phát triển kinh tế, khởi nghiệp; đào tạo kiến thức quản trị, kỹ năng điều hành kinh doanh và tiếp cận vốn vay cho khoảng 1.500 phụ nữ là chủ doanh nghiệp, hộ kinh doanh hoặc tham gia quản lý HTX, tổ hợp tác...

Những THT, HTX do phụ nữ làm chủ đang được chính quyền các cấp hỗ trợ, tạo mọi điều kiện để phát triển. 

Để các mô hình phát triển bền vững, việc hỗ trợ cần gắn với nhu cầu thực tế, từ nâng cao năng lực quản trị, tiếp cận vốn đến xây dựng vùng nguyên liệu, phát triển thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Từ câu chuyện khởi nghiệp của chị Lò Thị Liên đến HTX Dược liệu Dân tộc Yên Bái... có thể thấy liên kết đang trở thành hướng đi thiết thực để phụ nữ nông thôn Lào Cai phát triển sinh kế. Khi được hỗ trợ đúng nhu cầu, các mô hình không chỉ tạo việc làm, tăng thu nhập cho thành viên mà còn góp phần phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh.