Tự chủ năng lượng: Nền tảng cho tăng trưởng hai con số

Tự chủ năng lượng trước yêu cầu tăng trưởng mới

Công bố Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026 và giới thiệu Chuyên trang An ninh năng lượng Việt Nam

Ngày 10/11, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 với chủ đề “Năng lượng tự chủ - Mạch máu của tăng trưởng hai con số”, đồng thời công bố Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam 2026. Đây là diễn đàn thường niên lần đầu tiên được tổ chức, nhằm đánh giá kết quả thực hiện các chủ trương, chính sách, nhận diện những điểm nghẽn và đề xuất giải pháp bảo đảm an ninh năng lượng.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn phát biểu tại Diễn đàn. 

Phát biểu tại Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh, mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên giai đoạn 2026–2030 đặt ra yêu cầu năng lượng phải đi trước một bước. Tự chủ năng lượng chính là nền tảng của tự chủ kinh tế.

Định hướng này cũng phù hợp với yêu cầu tại Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV về Chiến lược An ninh quốc gia, trong đó nhấn mạnh chuyển mạnh tư duy bảo đảm an ninh năng lượng từ “đủ cung” sang “an toàn - ổn định - tự chủ - bền vững”.

Những thách thức của năm 2026 cho thấy tính cấp thiết của định hướng này. Eo biển Hormuz bị phong tỏa khoảng 6 tháng, giá dầu Brent có thời điểm lên tới 118,35 USD/thùng. Trong nước, nắng nóng lịch sử và hiện tượng El Niño đẩy phụ tải điện lên mức kỷ lục, trong khi sản lượng thủy điện thấp hơn năm 2025 khoảng 18,5 tỷ kWh.

Dù vậy, Việt Nam vẫn giữ được trạng thái ổn định. Trong 177 quốc gia được Báo cáo khảo sát tính đến ngày 9/11/2026, có 102 quốc gia gặp khó khăn về năng lượng, chỉ 13 quốc gia duy trì trạng thái ổn định, trong đó có Việt Nam.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn, kết quả này thể hiện rõ trên ba phương diện: bảo đảm cung ứng điện, duy trì nguồn cung xăng dầu và kiểm soát giá năng lượng. Công suất cực đại toàn hệ thống điện đạt kỷ lục 57.537 MW ngày 24/6/2026 nhưng không phải cắt điện luân phiên trên diện rộng. Sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu cả năm ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng trên 10%.

Trong lĩnh vực xăng dầu, hai nhà máy lọc dầu trong nước vận hành vượt công suất thiết kế; nguồn dầu thô phục vụ chế biến được đa dạng hóa từ một lên hơn 10 loại. Việt Nam không để xảy ra thiếu hụt xăng dầu, chưa phải sử dụng nguồn dự trữ quốc gia. Nhà nước cũng dành trên 64.000 tỷ đồng cho các chính sách giảm thuế, phí xăng dầu và tạm ứng Quỹ bình ổn giá.

Tuy nhiên, những kết quả ứng phó trước mắt chưa đồng nghĩa với việc các rủi ro dài hạn đã được giải quyết.

Nhận diện điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực

Đại biểu tham gia Diễn đàn 

Một trong những nội dung đáng chú ý tại Diễn đàn là những cảnh báo từ Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026 về mức độ phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài và năng lực dự trữ còn hạn chế.

Cụ thể, tỷ lệ nhập khẩu ròng năng lượng đã lên tới 43,9% tổng cung năng lượng sơ cấp năm 2025. Dự trữ xăng dầu mới đạt khoảng 60 ngày nhập ròng, thấp hơn mục tiêu 90 ngày; dầu thô chưa có dự trữ quốc gia. Trong khi đó, nhu cầu điện tiếp tục tăng nhanh, nhiều dự án nguồn và lưới điện còn vướng mắc về cơ chế, mặt bằng và vốn đầu tư.

Theo các đánh giá tại Diễn đàn, bài toán an ninh năng lượng không chỉ nằm ở việc phát triển thêm nguồn điện mà còn phải giải quyết đồng bộ các vấn đề về cơ cấu nguồn, hạ tầng truyền tải, dự trữ nhiên liệu, công nghệ và khả năng huy động vốn.

Đây cũng là những nội dung được tập trung trao đổi tại phiên tọa đàm “An ninh năng lượng - Khơi thông nguồn lực, nâng cao tự chủ, tạo động lực tăng trưởng”. Các đại biểu thảo luận về cơ cấu nguồn năng lượng đáp ứng yêu cầu tăng trưởng; chính sách mua bán điện từ năng lượng tái tạo; những điểm nghẽn cơ chế, chính sách và giải pháp huy động vốn; năng lực tự chủ công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và hình thành các trung tâm công nghiệp năng lượng tại Việt Nam.

Thực tế, để đạt mục tiêu đến năm 2030 theo Nghị quyết số 70-NQ/TW, tổng cung năng lượng sơ cấp cần đạt khoảng 150–170 triệu tấn dầu quy đổi; tổng công suất nguồn điện khoảng 183–236 GW; sản lượng điện đạt 560–624 tỷ kWh. Các cơ sở lọc dầu trong nước phải đáp ứng tối thiểu 70% nhu cầu xăng dầu, dự trữ xăng dầu đạt khoảng 90 ngày nhập ròng.

Những mục tiêu này đòi hỏi nguồn lực đầu tư rất lớn. EVN dự kiến tổng vốn đầu tư giai đoạn 2026–2030 khoảng 830.000 tỷ đồng. Cùng với đó, cần đa dạng hóa nguồn và tuyến vận tải nhập khẩu dầu thô, khí thiên nhiên hóa lỏng, than; nâng cao năng lực sản xuất trong nước và phát triển các nguồn năng lượng mới.

Tiềm năng điện gió ngoài khơi của Việt Nam được đánh giá khoảng 600.000 MW, song việc khai thác đòi hỏi cơ chế chính sách phù hợp, quy hoạch đồng bộ và khả năng huy động vốn dài hạn. Tiết kiệm năng lượng, phát triển hệ thống lưu trữ và làm chủ công nghệ cũng là những yếu tố quan trọng để nâng cao khả năng vận hành an toàn, ổn định của hệ thống.

Năm nhiệm vụ trọng tâm, hướng tới hành động thực chất

Từ Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam 2026, các tham luận và ý kiến thảo luận tại Diễn đàn, Bộ Công Thương xác định 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm.

 Phiên tham luận và tọa đàm trong khuôn khổ Diễn đàn.

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế, tập trung sửa đổi, bổ sung Luật Điện lực và các văn bản hướng dẫn. Những vấn đề được ưu tiên gồm cơ chế giá điện, hợp đồng mua bán điện, phân bổ rủi ro cho dự án điện khí và điện gió ngoài khơi, cơ chế phát triển lưu trữ năng lượng và mua bán điện trực tiếp. Đồng thời, hoàn thiện chính sách tài chính để huy động vốn đầu tư.

Thứ hai, bảo đảm đủ điện cho năm 2027, 2028 và giai đoạn đến năm 2030. Các công trình nguồn điện, lưới điện bắt buộc vận hành trong năm 2027 phải được xác định rõ tiến độ, tập trung triển khai, đi kèm phương án dự phòng và giải pháp phòng ngừa rủi ro.

Thứ ba, nâng cao năng lực tự chủ nguồn cung nhiên liệu, chuyển từ ứng phó sự việc sang chủ động quản trị rủi ro; đa dạng hóa thị trường, nguồn và tuyến vận tải nhập khẩu; gắn kế hoạch cung ứng nhiên liệu với phương thức vận hành hệ thống điện và xây dựng lộ trình nâng dự trữ xăng dầu quốc gia.

Thứ tư, đẩy mạnh điều hành dựa trên dữ liệu. Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia sẽ trở thành ấn phẩm thường niên; Hệ thống thông tin năng lượng quốc gia dự kiến vận hành năm 2027, hỗ trợ dự báo, cảnh báo sớm và xây dựng các kịch bản điều hành.

Thứ năm, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng gắn với tiết kiệm năng lượng và tự chủ công nghệ, bảo đảm an toàn hệ thống, chi phí hợp lý và mục tiêu giảm phát thải.

Đáng chú ý, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn yêu cầu các cơ quan chức năng tổng hợp ý kiến tại Diễn đàn thành bộ khuyến nghị chính sách, trong đó từng khuyến nghị phải xác định rõ vấn đề, giải pháp, cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn thực hiện. Những kiến nghị thuộc thẩm quyền Bộ Công Thương sẽ được xử lý ngay; nội dung vượt thẩm quyền được tổng hợp, báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ. Kết quả thực hiện sẽ được đánh giá công khai tại Diễn đàn năm 2027.

Với cách tiếp cận này, Diễn đàn không chỉ là nơi trao đổi, nhận diện thách thức mà còn hướng tới trở thành kênh đối thoại chính sách thực chất, gắn khuyến nghị với trách nhiệm giải trình và kết quả triển khai. Qua đó, tự chủ năng lượng từng bước trở thành nền tảng bảo đảm an ninh kinh tế, tạo động lực cho mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững của đất nước.