Từ Hiến pháp đến thực tiễn tại Cao Bằng: Khi ý thức 'thượng tôn pháp luật' thấm sâu vào bản làng

Hệ lụy đau lòng từ sự thiếu ý thức và "liều thuốc mạnh" từ Luật mới

Bức tranh giao thông hiện nay đang đặt ra những thách thức vô cùng nhức nhối. Theo số liệu thống kê của Ủy ban ATGT Quốc gia, cứ mỗi 2 tiếng đồng hồ trôi qua, tại Việt Nam lại có 3 người tử vong và số người bị thương cao gấp 4 lần do tai nạn giao thông (TNGT).

Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Cao Bằng tham dự lớp tập huấn - Ảnh: QT.

Ở những địa bàn vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nguyên nhân chủ yếu không hẳn do cơ sở hạ tầng, dù mạng lưới giao thông đang trong quá trình nâng cấp, đèo dốc quanh co. Nguyên nhân chính xuất phát từ ý thức chủ quan yếu kém của người tham gia giao thông. Tình trạng uống rượu bia, không đội mũ bảo hiểm, lạng lách, phóng nhanh vượt ẩu, hay vừa đi xe vừa sử dụng điện thoại diễn ra khá phổ biến.

Nhiều người vẫn có tư tưởng phó mặc cho "số mệnh" hay coi TNGT là chuyện xui rủi. Để thay đổi tận gốc tư duy này, Luật Trật tự an toàn giao thông đường bộ năm 2024 cùng Nghị định 168/2024/NĐ-CP đã đưa ra những chế tài mang tính răn đe cực kỳ mạnh mẽ với 28 hành vi bị nghiêm cấm.

Luật mới chỉ rõ hành vi điều khiển phương tiện mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn sẽ bị xử phạt kịch khung lên tới 35 triệu đồng, tước giấy phép lái xe (GPLX) 23 tháng đối với ô tô, và phạt tới 9 triệu đồng đối với mô tô.

Lỗi sử dụng điện thoại khi lái xe bị phạt từ 4 - 6 triệu đồng (ô tô) hoặc 900 nghìn đồng (mô tô) và trừ 4 điểm GPLX.

Đáng chú ý, hành vi giao xe cho người không đủ điều kiện (như giao xe máy, ô tô cho học sinh chưa đủ tuổi, chưa có GPLX) cũng bị phạt rất nặng: 8-10 triệu đồng với mô tô và 28-30 triệu đồng với ô tô. Thậm chí, hành vi học sinh đi xe tháo biển số, che lấp biển số cũng sẽ bị phạt 4-6 triệu đồng, tịch thu biển số và trừ 6 điểm GPLX.

Luật không sinh ra để "làm khó" người dân, mà mục đích tối thượng là tạo ra quy chuẩn để bảo vệ an toàn tính mạng con người, giữ gìn mái ấm cho mỗi gia đình trước thảm họa TNGT.

Sự hài hòa giữa quyền lợi và nghĩa vụ: Gốc rễ của ý thức công dân

Việc tự giác tuân thủ Luật Trật tự an toàn giao thông đường bộ thực chất chính là biểu hiện cụ thể và rõ nét nhất của việc thực thi nghĩa vụ công dân được quy định trong Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025).

Để pháp luật thực sự "bén rễ", công tác tuyên truyền tại Cao Bằng luôn chú trọng giải thích cho bà con hiểu rõ mối quan hệ biện chứng giữa quyền và nghĩa vụ. Hiến pháp quy định công dân có những quyền cơ bản bất khả xâm phạm: Quyền chính trị (bầu cử, ứng cử); Quyền văn hóa - xã hội (học tập, chăm sóc y tế, sống trong môi trường trong lành); Quyền dân sự (quyền có họ tên, xác định dân tộc, quyền nhân thân); Quyền kinh tế (tự do kinh doanh, thừa kế) và Quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo.

Nhiều thành phần tham dự lớp tập huấn - Ảnh: QT.

Thế nhưng, Điều 15 Hiến pháp cũng chỉ rõ lằn ranh giới hạn tuyệt đối: Việc thực hiện quyền cá nhân không được xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc và quyền, lợi ích hợp pháp của người khác. Đồng thời, đi kèm với các quyền, công dân phải thực hiện các nghĩa vụ thiêng liêng đối với Tổ quốc: Nghĩa vụ trung thành và bảo vệ Tổ quốc; nghĩa vụ nộp thuế; nghĩa vụ bảo vệ môi trường và đặc biệt là nghĩa vụ tuân thủ Hiến pháp và pháp luật (Điều 46).

Mối quan hệ này là "sự đánh đổi" công bằng: Khi Nhà nước và xã hội cung cấp cơ sở hạ tầng, y tế, giáo dục và môi trường hòa bình để phát triển, thì mỗi cá nhân có trách nhiệm đóng góp ngược lại. Nếu mọi người chỉ biết đòi hỏi quyền lợi mà lờ đi nghĩa vụ, lờ đi việc chấp hành pháp luật, thì xã hội sẽ rơi vào hỗn loạn, cạn kiệt nguồn lực và mất đi sự an toàn.

Tiếng nói từ cơ sở: Nhận thức đổi thay sau những lớp tập huấn

Xác định công tác tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật là "mưa dầm thấm lâu", thời gian qua, UBND tỉnh Cao Bằng đã chỉ đạo tổ chức hàng trăm hội nghị trực tiếp tại cơ sở cho hơn 21.000 đại biểu, cùng hàng chục lớp tập huấn cho hàng ngàn lượt người có uy tín, trưởng bản.

Nhiều cán bộ và người dân tham dự lớp tập huấn - Ảnh: QT.

Tham dự một lớp bồi dưỡng kiến thức pháp luật và Luật Trật tự an toàn giao thông đường bộ vừa được tổ chức tại địa phương, ông Lý Văn T. (một người dân tộc Dao) hồ hởi chia sẻ những thay đổi trong nhận thức của bản thân:

"Trước đây, bà con mình thường nghĩ luật pháp là cái gì xa xôi lắm, toàn chữ nghĩa khó hiểu. Nhưng qua lớp tập huấn đợt này, được cán bộ giải thích cặn kẽ, mình mới vỡ lẽ ra nhiều điều. Như cái chuyện đi xe máy uống rượu bia, trước ở bản cứ nghĩ vui anh em làm vài chén rồi chạy xe về rẫy là bình thường. Nay cán bộ đọc luật mới, phạt nặng đến mấy triệu đồng, rồi còn nói chuyện tai nạn làm khổ vợ khổ con, mình sợ rồi, không dám uống khi lái xe nữa.

Hay như chuyện giao xe máy cho thằng con trai học cấp 3 đi học, cán bộ nói rõ chưa đủ tuổi, chưa có bằng lái mà giao xe là bị phạt tới 10 triệu đồng.

Mình hiểu ra, tuân thủ pháp luật giao thông không phải chỉ để không bị mất tiền phạt, mà đó là nghĩa vụ của công dân để bảo vệ tính mạng cho con mình, cho người đi đường, đúng như Hiến pháp quy định. Về bản, mình sẽ nói lại cho bà con nghe để mọi người cùng làm theo!"

Những ý kiến mộc mạc như của ông T. chính là minh chứng sinh động nhất cho thấy công tác tuyên truyền đang đi đúng hướng, chạm đến nhận thức của người dân. Từ việc hiểu đúng quyền và nghĩa vụ công dân đến việc tự giác chấp hành các đạo luật chuyên ngành, đồng bào dân tộc thiểu số Cao Bằng đang từng bước đưa tinh thần "thượng tôn pháp luật" lan tỏa sâu rộng.

Đây cũng chính là nền tảng vững chắc nhất để xây dựng một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thực sự của dân, do dân, vì dân, hướng tới mục tiêu dân giàu, nước mạnh, công bằng, văn minh.