Không có điểm 10 và những vấn đề đặt ra từ một kỳ thi

1.Trong giáo dục, điểm 10 là phần thưởng cho sự nỗ lực và năng lực của học sinh. Nhưng, điểm 10 chỉ có ý nghĩa khi xã hội tin rằng nó phản ánh đúng bài làm của người đạt điểm.

Với kỳ thi tốt nghiệp THPT, điểm số không đơn thuần là một con số khi nó còn là căn cứ để xét tốt nghiệp, xét tuyển đại học, mở ra hoặc khép lại những cơ hội đối với một học sinh. Vì thế, sai phạm trong kỳ thi không chỉ làm thay đổi kết quả của một bài thi mà có thể làm thay đổi cơ hội của nhiều người. Một thí sinh có kết quả không đúng thực chất có thể chiếm một vị trí xét tuyển mà một thí sinh khác đáng ra được hưởng. Một kết quả thiếu trung thực được sử dụng trong tuyển sinh sẽ tạo ra sự bất công đối với những người học thật, thi thật. Đó là lý do bảo vệ sự nghiêm minh của kỳ thi không phải chuyện “giữ hình thức” hay “giữ quy chế” mà là bảo vệ quyền lợi chính đáng của cả triệu học sinh.

Trường THPT Chuyên tỉnh Tuyên Quang

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xác định tổ chức thi lại kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 của thí sinh tại điểm thi Trường THPT Chuyên tỉnh Tuyên Quang là cần thiết để bảo đảm tính công bằng của kỳ thi; đồng thời, đưa ra các giải pháp nhằm bảo đảm quyền lợi của thí sinh. Công bằng là bảo đảm rằng mỗi em được đánh giá bằng chính bài làm của mình, trong điều kiện thi cử nghiêm túc. Từ 147 điểm 10 môn Toán lần thi đầu đến không có điểm 10 nào của lần thi lại, kết quả này có một ý nghĩa vượt lên trên những con số cụ thể, đó là có thêm một căn cứ để đánh giá lại kết quả học tập của những học sinh tại ngôi trường này. Trường học không chỉ là nơi dạy chữ mà còn là nơi dạy làm người. Bài học đầu tiên nhà trường dạy trẻ từ ngày đầu đi học là sự trung thực. Vì thế, giáo dục không thể được xây dựng từ những con số đẹp bằng mọi giá. Giáo dục phải được xây dựng bằng sự trung thực, trách nhiệm của thầy cô giáo.

Điều xã hội chờ đợi không phải là một kỳ thi có thật nhiều điểm 10. Điều xã hội cần là một kỳ thi mà mỗi điểm số đều là kết quả từ việc học thật, thi thật. Vì thế, không có điểm 10 không có nghĩa là một kỳ thi thất bại. Một kỳ thi tốt không phải là kỳ thi có nhiều điểm 10 mà trước hết phải là kỳ thi đo được năng lực của người học một cách đáng tin cậy. Do đó, điểm số lần thi lại đã quay về chức năng của nó: đánh giá đúng người học.

2. Trong mọi kỳ thi, học sinh là người được đánh giá. Nhưng, để kết quả đánh giá có giá trị, toàn bộ hệ thống tổ chức phải vận hành nghiêm túc. Một cán bộ coi thi có thể chỉ ký một biên bản. Một người có trách nhiệm ở một khâu nào đó có thể chỉ thực hiện một thao tác. Nhưng, với học sinh, một thao tác sai có thể trở thành thêm một năm chờ đợi, một cơ hội bị thay đổi, một giấc mơ phải lùi lại. Đó là lý do trách nhiệm trong thi cử không bao giờ chỉ là trách nhiệm hành chính, mà là trách nhiệm đối với từng con người cụ thể. Từ khâu ra đề, bảo mật đề thi, coi thi, giám sát đến chấm thi... chỉ cần một mắt xích bị xâm phạm thì niềm tin vào cả hệ thống có thể bị ảnh hưởng.

Một kỳ thi quốc gia không thể chỉ dựa vào ý thức tự giác của những người tham gia. Nó phải được thiết kế với nhiều tầng kiểm soát để hạn chế tối đa khả năng một cá nhân hoặc một nhóm người có thể tác động làm sai lệch kết quả. Vụ việc ở tỉnh Tuyên Quang cũng là bài học về quản trị, khi một kỳ thi có ý nghĩa lớn đối với hơn 1 triệu học sinh, yêu cầu đặt ra không chỉ là “làm đúng quy chế”, mà còn phải xây dựng cơ chế đủ chặt để phát hiện sớm những bất thường, đủ minh bạch để xã hội có thể giám sát và có những quy định chặt chẽ để không thể xảy ra vi phạm.

Kết quả kỳ thi lại đã được công bố, thí sinh có thể sử dụng điểm thi để xét công nhận tốt nghiệp THPT và xét tuyển đại học. Các trường đại học căn cứ nguyện vọng thí sinh đã đăng ký trên hệ thống tuyển sinh cùng điểm chuẩn đã công bố để thực hiện xét tuyển theo quy định. Vì vậy, kỳ thi lại tại Trường THPT Chuyên tỉnh Tuyên Quang có một ý nghĩa vượt ra ngoài chuyện không có điểm 10. Một điểm 10 có thể làm người ta vui nhưng một điểm 8, một điểm 7 hay một điểm 6 được tạo ra bằng thực lực còn có giá trị quan trọng hơn khi nó cho mỗi học sinh biết mình đang đứng ở đâu và cần phải đi tiếp như thế nào. Đó mới là ý nghĩa đích thực của thi cử. Khi điểm số trở lại đúng giá trị của mình, được bảo vệ cuối cùng không phải là một kỳ thi mà là tương lai của những học sinh học thật, thi thật.

Sai phạm trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 ở Tuyên Quang phản ánh một vấn đề đã tồn tại lâu nay của giáo dục, đó là bệnh thành tích. Nếu điểm 10 trở thành mục tiêu quan trọng hơn năng lực thực chất thì áp lực thành tích là nguyên nhân để những người trong cuộc sẵn sàng làm sai. Học sinh cần điểm cao để có cơ hội vào trường đại học mong muốn. Phụ huynh mong con đạt thành tích cao. Nhà trường mong có kết quả tốt. Địa phương mong có thành tích giáo dục nổi bật... Những mong muốn ấy đều có thể hiểu được. Nhưng, nếu điểm số trở thành mục tiêu cuối cùng và để đạt được, người ta sẵn sàng vi phạm pháp luật thì giáo dục đã không còn giữ được nguyên tắc đề cao phẩm giá, lòng tự trọng của người học, đi ngược lại mục tiêu giáo dục con người toàn diện.

Vụ việc tại Trường THPT Chuyên tỉnh Tuyên Quang, vì thế, cần được nhìn nhận như một bài học nghiêm khắc về giá trị của sự trung thực trong giáo dục. Đừng chạy theo những điểm số đẹp nếu phải đánh đổi bằng niềm tin. Bởi, khi niềm tin mất đi, người tổn thương không chỉ là một kỳ thi mà chính là những đứa trẻ đang đứng trước ngưỡng cửa vào đời. Các em cần bước qua cánh cửa ấy bằng chính năng lực của mình, với một điểm số mà không ai phải đặt dấu hỏi.