Từ khủng hoảng di cư Tây Ban Nha, đi tìm lời giải cho bài toán bảo vệ những người dễ bị tổn thương

Trong bài viết với tựa đề "Spain at Europe’s Humanitarian Frontier" đăng tải ngày 11/8, tạp chí Modern Diplomacy nêu rõ, vấn đề di cư đã trở thành một trong những vấn đề nhân đạo và chính trị quan trọng nhất hiện nay tại châu Âu.

Tây Ban Nha, một trong những cửa ngõ chính tiếp nhận người di cư, hiện đang ở tuyến đầu của quá trình này.

Tây Ban Nha vừa thực hiện các nghĩa vụ tôn trọng quyền con người, luật pháp quốc tế và các nguyên tắc nhân đạo, vừa gánh vác trách nhiệm bảo vệ một trong những tuyến biên giới bên ngoài của Liên minh châu Âu (EU). Tuy nhiên, bài viết cho rằng, đây không chỉ là vấn đề của riêng Tây Ban Nha, mà là vấn đề chung của các quốc gia có những giá trị và lợi ích tương đồng.

Trong bối cảnh những dòng di cư không ngừng thay đổi, đã đến lúc dư luận cần một cách tiếp cận toàn diện hơn, để vừa cứu giúp người dân, hỗ trợ các quốc gia là điểm đến đầu tiên của người di cư, đấu tranh chống nạn buôn người, vừa thúc đẩy tinh thần đoàn kết giữa các nước châu Âu.

Vì sao châu Âu cần chung sức?

Theo bài viết, trong nhiều năm qua, Tây Ban Nha đã nhiều lần chứng minh rằng các mục tiêu nhân đạo và an ninh hoàn toàn có thể song hành.

Lực lượng Cảnh sát biển, các đội ứng phó khẩn cấp, các tổ chức nhân đạo và các cơ quan công quyền của nước này chưa bao giờ lùi bước trước những thách thức do các tình huống khó khăn gây ra. Những hành động của Tây Ban Nha cũng cho thấy các giá trị nền tảng của nền dân chủ đang được bảo vệ và phát huy.

Tuy nhiên, vị trí địa lý của Tây Ban Nha khiến nước này thường phải đối mặt với những thách thức lớn hơn so với nhiều quốc gia thành viên EU khác. Hoạt động cứu hộ trên biển, xử lý các đơn xin tị nạn, tăng cường an ninh biên giới, đấu tranh chống các mạng lưới buôn người và hỗ trợ cộng đồng địa phương đều đòi hỏi nguồn lực dồi dào cũng như quyết tâm chính trị liên tục.

Vì vậy, những vấn đề mà Tây Ban Nha đang phải đối mặt không thể chỉ được xem là vấn đề của riêng quốc gia này. Tây Ban Nha đang bảo vệ một trong những tuyến biên giới bên ngoài của EU và những nỗ lực của nước này đóng góp vào an ninh, ổn định chung của EU cũng như thực hiện sứ mệnh nhân đạo của toàn Liên minh. Ủng hộ Tây Ban Nha không có nghĩa là đi ngược các nguyên tắc nhân đạo. Ngược lại, đó là cơ hội để phân chia công bằng hơn trách nhiệm nhân đạo giữa các đối tác châu Âu, trong đó có việc tăng cường hợp tác thực tiễn, bổ sung nguồn tài chính, chia sẻ thông tin tình báo nhằm đấu tranh chống các mạng lưới buôn người và phối hợp cải thiện công tác quản lý di cư trên toàn EU.

Việc hỗ trợ các quốc gia ở tuyến đầu có thể giúp giảm bớt gánh nặng cho những nước này, với điều kiện sự hỗ trợ đó hoàn toàn phù hợp với luật pháp châu Âu và quốc tế. Hợp tác là yếu tố quan trọng, bởi điều này không chỉ củng cố sứ mệnh nhân đạo mà còn tăng cường niềm tin của người dân vào hiệu quả của công tác quản lý di cư.

Tuy nhiên, châu Âu cũng cần tiếp tục tập trung xây dựng các mối quan hệ lâu dài với các quốc gia là điểm xuất phát và quá cảnh của người di cư. Giải quyết xung đột, cải thiện điều kiện kinh tế, thúc đẩy quản trị tốt, đồng thời mở rộng các lựa chọn di cư an toàn và hợp pháp có thể góp phần loại bỏ những nguyên nhân khiến người dân phải thực hiện những hành trình nguy hiểm.

Đi tìm các giải pháp dài hạn

Bài viết đề xuất, châu Âu cần chuyển từ cách tiếp cận xử lý từng tình huống khẩn cấp riêng lẻ sang một phương thức phối hợp, vừa giải quyết sức ép trước mắt, vừa xử lý các nguyên nhân gốc rễ. Mục tiêu cũng cần rõ ràng hơn: Cứu người, bảo đảm an toàn và an ninh biên giới, đồng thời bảo vệ những người dễ bị tổn thương khỏi bị các tổ chức tội phạm hoặc các nhóm chính trị lợi dụng.

Thứ nhất, trách nhiệm bảo vệ biên giới bên ngoài của châu Âu cần phải chia sẻ. Vị trí địa lý khiến Tây Ban Nha trở thành một trong những quốc gia ở tuyến đầu của các tuyến di cư. Những gì xảy ra tại Tây Ban Nha có thể tạo ra tác động vượt ra ngoài biên giới nước này. EU cần tăng cường các cơ chế hỗ trợ thiết thực về tài chính, nhân lực, năng lực kỹ thuật, chỗ ở và quy trình xử lý đơn xin tị nạn khi một quốc gia phải đối mặt với sức ép đặc biệt lớn. Vì vậy, tinh thần đoàn kết cần được đánh giá bằng hành động thực tế chứ không chỉ bằng lời nói.

Thứ hai, châu Âu cần tăng cường đấu tranh chống nạn buôn người, đồng thời duy trì các hoạt động cứu hộ hiệu quả. Không nên coi những người phải vượt qua các tuyến đường nguy hiểm là mối đe dọa an ninh chính. Đối tượng cần tập trung đấu tranh là các tổ chức tội phạm trục lợi từ hoàn cảnh khốn khó của những người di cư. Chia sẻ thông tin, tiến hành điều tra chung, truy tìm các dòng tiền và hợp tác với các quốc gia xuất phát, quá cảnh sẽ giúp triệt phá các mạng lưới này và giảm nguy hiểm đối với tính mạng con người.

Thứ ba, hệ thống pháp lý cần có những cơ chế đáng tin cậy để hỗ trợ những người tìm kiếm sự bảo hộ. Khi một người có ít lựa chọn hợp pháp hơn, họ càng dễ trở thành mục tiêu của những kẻ buôn người. Cải thiện hệ thống tị nạn và xây dựng các con đường di cư hợp pháp phù hợp sẽ giúp hạn chế việc người dân phải tìm đến các tuyến đường bất hợp pháp.

Thứ tư, châu Âu cần giải quyết vấn đề di dời và di cư ngay từ bên ngoài biên giới của mình. Chính sách di cư không thể tách rời chính sách đối ngoại, các nỗ lực phát triển hay công tác phòng ngừa xung đột. Hỗ trợ các quốc gia xuất phát và quá cảnh cải thiện ổn định, việc làm, giáo dục, quản trị và an ninh khu vực sẽ không thể chấm dứt hoàn toàn tình trạng di cư, nhưng có thể hạn chế những điều kiện khiến người dân buộc phải thực hiện những hành trình nguy hiểm và không cần thiết.

Cuối cùng, châu Âu cần nhận thức rõ nguy cơ các dòng di cư bị các tổ chức tội phạm có tổ chức hoặc các lực lượng địa chính trị lợi dụng. Điều này đòi hỏi việc tập trung xây dựng các thể chế, thu thập thông tin tình báo phù hợp, thiết lập quan hệ ngoại giao chặt chẽ hơn và triển khai các giải pháp hợp lý.

Tây Ban Nha có thể cung cấp những kinh nghiệm hữu ích cho chiến lược chung của châu Âu, song trách nhiệm phải thuộc về tất cả các bên. Mục tiêu cần hướng tới là xây dựng một hệ thống quản lý di cư có khả năng bảo vệ những người dễ bị tổn thương, hỗ trợ các cộng đồng đang chịu sức ép, bảo đảm an ninh biên giới châu Âu và ngăn những tình trạng khẩn cấp hiện nay trở thành những cuộc khủng hoảng lớn hơn trong tương lai.

Vấn đề di cư có thể được xem là một phép thử đối với châu Âu về cách thức khu vực này bảo vệ phẩm giá con người và các giá trị dân chủ.

Ủng hộ Tây Ban Nha đồng nghĩa với việc cùng chia sẻ trách nhiệm, nhưng điều đó không có nghĩa là từ bỏ những giá trị nhân đạo vốn là nền tảng của châu Âu. Một chiến lược thống nhất, dựa trên quyền con người, sẽ giúp cứu sống con người ngay hôm nay và góp phần xây dựng một châu Âu an toàn hơn trong tương lai.

Tây Ban Nha vừa phải đối mặt với thách thức từ đợt di cư vào Ceuta (thành phố tự trị của Tây Ban Nha ở bờ biển Bắc Phi) trong thời gian qua. Bộ Nội vụ Tây Ban Nha ngày 31/7 ước tính có khoảng 50.000 người tràn vào Ceuta qua các đường biển và đường bộ, đánh dấu một trong những đợt vượt biên lớn nhất lịch sử khu vực.

Phần lớn người di cư, bao gồm thanh niên, phụ nữ và trẻ em, đã mạo hiểm bơi dọc theo bờ biển từ thị trấn Fnideq (Morocco) hoặc trèo qua các rào chắn kiên cố. Tình hình tại biên giới Morocco ban đầu vô cùng căng thẳng. Lực lượng an ninh nước này đã phải dùng vòi rồng để đẩy lùi các đám đông cố gắng áp sát cổng ranh giới và nhiều cuộc đụng độ đã xảy ra tại Fnideq. Đến cuối ngày 31/7 thì tình hình mới cơ bản được kiểm soát khi Tây Ban Nha và Morocco đã gia cố hàng rào tại các cửa khẩu và khống chế dòng người.

Cuộc khủng hoảng này không chỉ gây áp lực lên hạ tầng của Ceuta mà còn tạo ra những rạn nứt ngoại giao nghiêm trọng trong nội bộ châu Âu. Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez cho biết diễn biến vừa qua "là sự vi phạm toàn vẹn lãnh thổ của Tây Ban Nha và cần phải bị lên án mạnh mẽ".