Từ tinh gọn đến vận hành hiệu quả: Hoàn thiện bộ máy để phát triển đất nước

Tiếp tục hoàn thiện, triển khai hiệu quả tổ chức bộ máy mới của hệ thống chính trị... là một trong những nội dung Văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng đề cập.

Từ chủ trương đúng đến năng lực hành động thực chất

Văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng nêu rõ: Tiếp tục hoàn thiện, triển khai hiệu quả tổ chức bộ máy mới của hệ thống chính trị; xác định rõ hơn chức năng, nhiệm vụ, phân cấp, phân quyền, phân công, cơ chế hoạt động, kiểm tra, giám sát và mối quan hệ giữa các cơ quan, tổ chức, đơn vị ở cả Trung ương và địa phương, bảo đảm hoạt động thông suốt, đồng bộ, nhịp nhàng; đồng thời nâng cao chất lượng, hiệu quả giám sát, phản biện xã hội và phát huy quyền làm chủ của nhân dân.

Hoàn thiện tổ chức bộ máy trong giai đoạn 2026–2030 không chỉ là yêu cầu kỹ thuật của cải cách hành chính, mà là bước nâng cấp trí tuệ thể chế, nhằm biến các mục tiêu lớn của Văn kiện Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam thành năng lực hành động thực sự của nhà nước

Thực hiện Nghị quyết 18 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về “Một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả”, toàn hệ thống chính trị đã triển khai quyết liệt việc sắp xếp, tinh gọn đầu mối tổ chức, giảm cấp trung gian, rà soát, điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan, đơn vị.

Được khởi động từ tháng 11/2024 đến ngày 1/3/2025, chỉ chưa đầy 4 tháng, việc sắp xếp, tinh gọn bộ máy, các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các cơ quan ở Trung ương đã hoàn thành.

Ở cấp Trung ương, sau sắp xếp còn 14 bộ, 3 cơ quan ngang bộ (giảm 5 bộ, cơ quan ngang bộ, tương ứng giảm 22,7%) và 5 cơ quan thuộc Chính phủ (giảm 3 cơ quan, tương ứng giảm 37,5%).

Xóa bỏ 13/13 tổng cục và tổ chức tương đương; 509 cục và tổ chức tương đương được tinh giản (giảm 76,2%); 231 vụ và tổ chức tương đương giảm (60,2%); 3.377 chi cục và tương đương chi cục được cắt giảm (93,8%). Số lượng đơn vị sự nghiệp công lập trong cơ cấu tổ chức các bộ, ngành giảm 82/224 đơn vị, tương ứng 36,6%.

Dưới địa phương, nhiều sở, ban, ngành được sáp nhập, hợp nhất; số lượng đầu mối trung gian được cắt giảm; biên chế từng bước được tinh giản gắn với cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.

Theo Nghị quyết của Quốc hội thông qua ngày 12/6/2025, Việt Nam đã thực hiện sắp xếp lại đơn vị hành chính cấp tỉnh, giảm từ 63 xuống còn 34 tỉnh, thành phố. Qua đó, bộ máy từng bước được thu gọn, khắc phục tình trạng cồng kềnh, chồng chéo, trùng lặp chức năng, nhiệm vụ.

Theo TS. Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, trong giai đoạn 2026 - 2030, việc tiếp tục hoàn thiện và triển khai hiệu quả tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì đây chính là giai đoạn chuyển từ “thiết kế chủ trương” sang “năng lực thực thi”.

Thực tiễn phát triển cho thấy, những định hướng lớn dù đúng đắn đến đâu cũng không thể trở thành hiện thực nếu không được vận hành bởi một bộ máy tinh gọn, rõ chức năng, thông suốt về trách nhiệm và hiệu quả trong phối hợp. Khi bộ máy còn chồng chéo, phân cấp chưa đi kèm phân quyền thực chất, trách nhiệm bị pha loãng, thì chính sách dễ rơi vào tình trạng “đúng trên giấy, tắc trong đời sống”.

Ở giai đoạn tới, đất nước bước vào một chu kỳ phát triển mới với những yêu cầu rất cao: Tăng trưởng nhanh nhưng phải bền vững; đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực trung tâm; cạnh tranh quốc gia ngày càng gay gắt; kỳ vọng của người dân ngày càng lớn. Trong bối cảnh đó, tổ chức bộ máy không còn chỉ là vấn đề tổ chức - nhân sự, mà trở thành hạ tầng mềm của phát triển quốc gia. Một bộ máy vận hành trơn tru sẽ rút ngắn thời gian ra quyết định, giảm chi phí xã hội, giải phóng nguồn lực và tạo dư địa cho sáng tạo…

“Vì vậy, hoàn thiện tổ chức bộ máy trong giai đoạn 2026–2030 không chỉ là yêu cầu kỹ thuật của cải cách hành chính, mà là bước nâng cấp trí tuệ thể chế, nhằm biến các mục tiêu lớn của Văn kiện Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam thành năng lực hành động thực sự của nhà nước, qua đó củng cố vững chắc niềm tin của nhân dân và tạo nền tảng cho sự phát triển dài hạn của đất nước”, TS. Nguyễn Sĩ Dũng nói.

Bộ máy trơn tru khi biết mình quyết gì, làm gì và trách nhiệm đến đâu

Từ thực tiễn hiện nay, theo TS. Nguyễn Sĩ Dũng, để tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị thực sự vận hành thông suốt, hiệu lực và hiệu quả trong giai đoạn phát triển mới, cần tập trung giải quyết một số vấn đề cốt lõi sau đây.

Hoàn thiện bộ máy mới cần làm rõ và dứt khoát hóa chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm của từng tổ chức, từng cấp, từng vị trí

Thứ nhất, làm rõ và dứt khoát hóa chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm của từng tổ chức, từng cấp, từng vị trí. Nhiều điểm nghẽn hiện nay không nằm ở thiếu quy định, mà ở tình trạng chức năng chồng lấn, quyền hạn giao nhưng trách nhiệm không đến cùng, dẫn tới tâm lý né tránh, đùn đẩy hoặc “an toàn là trên hết”. Một bộ máy chỉ vận hành trơn tru khi mỗi chủ thể biết rõ mình quyết gì, làm gì và chịu trách nhiệm đến đâu.

Thứ hai, phân cấp, phân quyền phải đi vào thực chất, gắn chặt với phân bổ nguồn lực và cơ chế kiểm soát quyền lực. Trao quyền mà không trao đủ nguồn lực thì không thể hành động; trao quyền mà thiếu kiểm tra, giám sát thì dễ dẫn đến rủi ro. Phân quyền đúng nghĩa là để địa phương và cơ sở chủ động giải quyết vấn đề, nhưng vẫn trong một khuôn khổ trách nhiệm rõ ràng và minh bạch.

Thứ ba, tái thiết kế cơ chế phối hợp và quy trình ra quyết định theo logic liên thông, thay vì theo “địa giới hành chính” hay “ranh giới tổ chức”. Trong bối cảnh các vấn đề phát triển ngày càng mang tính liên ngành, liên vùng, nếu bộ máy vẫn vận hành theo tư duy cát cứ, thì chi phí phối hợp sẽ rất lớn và cơ hội phát triển dễ bị bỏ lỡ.

Thứ tư, nâng cao chất lượng đội ngũ gắn với đổi mới phương thức quản trị, lấy hiệu quả công việc và giá trị tạo ra cho xã hội làm thước đo. Trí tuệ thể chế không chỉ nằm ở sơ đồ tổ chức, mà ở con người vận hành bộ máy, ở năng lực ra quyết định dựa trên dữ liệu, ở tinh thần dám chịu trách nhiệm và dám đổi mới.

Cuối cùng, tăng cường giám sát, phản biện xã hội và cơ chế giải trình, để bộ máy luôn được đặt trong “áp lực tích cực” của nhân dân và xã hội. Khi quyền lực được soi chiếu thường xuyên, khi tiếng nói phản biện được lắng nghe thực chất, thì bộ máy không chỉ vận hành đúng, mà còn vận hành tốt hơn theo thời gian.

Yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là “sắp xếp lại” bộ máy, mà là nâng cấp năng lực vận hành của hệ thống chính trị, để các chủ trương lớn của Đảng được chuyển hóa thành kết quả cụ thể trong đời sống, đáp ứng kỳ vọng phát triển và củng cố niềm tin của nhân dân trong giai đoạn mới.

Linh Tuấn/VOV.VN