Từ ý kiến đại biểu Quốc hội tới nỗ lực của ngành Công Thương - Bài 3: Lắng nghe cử tri, gỡ vướng bằng thể chế

Những vấn đề cử tri, đại biểu Quốc hội đặt ra với ngành Công Thương tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI đều đã có địa chỉ giải quyết. Quyền của người tiêu dùng trước hàng giả, lừa đảo trên mạng được đưa vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (gọi tắt sửa 4 Luật). Kiến nghị về cửa hàng xăng dầu được trả lời rõ nguyên nhân, rõ cơ quan có thẩm quyền. Lo ngại về chuỗi cung ứng được trả lời bằng thị trường mở rộng, với kim ngạch xuất nhập khẩu lần đầu vượt mốc 1.000 tỷ USD, kết quả được đại biểu Quốc hội ghi nhận tại phiên thảo luận ở Hội trường ngày 30/10/2026.

Cử tri, đại biểu hỏi, ngành Công Thương trả lời

Chuẩn bị cho Kỳ họp thứ 2, Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nhận 2.814 lượt ý kiến, kiến nghị của cử tri, Nhân dân cả nước cùng 2.805 ý kiến trên nền tảng Mặt trận số 24/7. Cử tri ghi nhận nỗ lực của Chính phủ trong giữ vững ổn định vĩ mô, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, đồng tình với kết quả xử lý các vụ án về hàng giả, thuốc giả, thực phẩm chức năng giả, lừa đảo trực tuyến. Cùng với đó, cử tri bày tỏ băn khoăn về an toàn thực phẩm, hàng giả, lừa đảo trên không gian mạng, ảnh hưởng của tình hình thế giới tới chuỗi cung ứng, xuất nhập khẩu.

Rất nhiều ý kiến, kiến nghị Chính phủ có biện pháp căn cơ với sản xuất, mua bán hàng giả; tháo gỡ khó khăn để doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia hệ sinh thái chuyển đổi số, kết nối với doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp đầu tư nước ngoài; nâng chất lượng trả lời kiến nghị, làm rõ kết quả, tiến độ, trách nhiệm giải quyết.

Những kiến nghị ấy được ngành Công Thương đáp bằng các việc cụ thể, có văn bản, có mốc thời gian.

Kiến nghị của cử tri, đại biểu Quốc hội và hướng giải quyết của ngành Công Thương. Nguồn: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Quốc hội, Chính phủ, Bộ Công Thương.

Phần biểu giá điện 5 bậc đã được trình bày ở bài 2. Bài này đề cập đến bốn nhóm còn lại.

Người tiêu dùng có thêm quyền trên môi trường số

Tại phiên thảo luận ở Tổ 2 sáng 17/10/2026 về dự án Luật Đo lường, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị bổ sung cơ chế để người tiêu dùng truy xuất dữ liệu đo lường theo thời gian thực, nhất là với công tơ điện, nước, xăng dầu, làm căn cứ khiếu nại, bồi thường; có cơ chế bồi thường nhanh, hoàn trả tiền thu thừa khi phát hiện sai lệch. Cùng buổi sáng, tại Tổ 3, đại biểu Vũ Văn Tiến (đoàn Hải Phòng) đề nghị bổ sung quyền đồng kiểm khi nhận hàng để chống lừa đảo trong thương mại điện tử.

Lực lượng quản lý thị trường kiểm tra hàng hóa tại một cơ sở kinh doanh. Ảnh: Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (DMS)

Dự án sửa 4 Luật do Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng, thừa ủy quyền Thủ tướng Chính phủ trình Quốc hội chiều 20/10/2026 là kênh pháp lý chính cho nhóm vấn đề này. Tại phiên thảo luận ở hội trường sáng 28/10/2026, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (TP. Hồ Chí Minh) đề nghị người tiêu dùng được đồng ý riêng theo từng mục đích khi chia sẻ dữ liệu cá nhân, rút lại dễ dàng, không bị từ chối bán hàng khi không cung cấp dữ liệu không cần thiết. "Quyền từ chối phải dễ như đồng ý", đại biểu nói. Đại biểu Trần Mạnh Huy (TP. Đà Nẵng) đề nghị với tranh chấp liên tỉnh, người tiêu dùng chỉ phải gửi yêu cầu một lần.

Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng khẳng định người tiêu dùng được đồng ý hoặc từ chối theo từng mục đích, không bị ép chấp nhận gộp. Việc giải quyết yêu cầu của người tiêu dùng được phân định theo cấp: vụ việc trong một xã do cấp xã giải quyết, nhiều xã do cấp tỉnh, nhiều tỉnh do các bộ, "đầu mối rất rõ ràng". Bộ Công Thương đang xây dựng tổng đài, nền tảng số tiếp nhận yêu cầu của người tiêu dùng.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng giải trình, làm rõ ý kiến đại biểu tại phiên thảo luận ở hội trường ngày 28/10/2026. Ảnh: Báo Điện tử Chính phủ

Hai nội dung báo chí quan tâm cũng được Bộ trưởng làm rõ. Hạn mức khuyến mại được giữ để bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, bảo vệ doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời linh hoạt với các chương trình khuyến mại tập trung. Với voucher, Bộ tiếp tục đánh giá tác động trước khi luật hóa, phù hợp kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Trên nền tảng số, doanh nghiệp bị coi là có vị trí thống lĩnh khi hội đủ hai điều kiện: thị phần từ 10% trở lên và có sức mạnh thị trường đáng kể, có xét tới dữ liệu người dùng, hiệu ứng mạng lưới, chi phí chuyển đổi, hệ sinh thái.

Đây là hành lang pháp lý cho một thị trường đang phát triển nhanh và lớn. Đại biểu Trần Quốc Tuấn (Vĩnh Long) dẫn số liệu của Bộ Công Thương: quy mô thương mại điện tử năm 2025 đạt 31 tỷ USD, tăng khoảng 25,5%.

Doanh nghiệp bớt thủ tục, xuất nhập khẩu thông thoáng hơn

Dự án sửa 4 Luật bãi bỏ 6 thủ tục hành chính, đơn giản hóa 11 thủ tục. Các nội dung cải cách chính được Bộ trưởng nêu tại phiên ngày 28/10/2026. Sau đó, đại biểu Quốc hội cho ý kiến tại phiên thảo luận dự án sửa 4 Luật, cùng ngày 28/10/2026.

Đại biểu Quốc hội phát biểu tại phiên thảo luận dự án sửa 4 Luật ngày 28/10/2026. Ảnh: quochoi.vn

Một số nội dung cải cách cho doanh nghiệp trong dự án sửa 4 Luật. Nguồn: Bộ Công Thương, giải trình tại phiên thảo luận ngày 28/10/2026.

Cả 11 đại biểu phát biểu tại hội trường đều tán thành sự cần thiết sửa luật, không đại biểu nào đề nghị lùi thông qua. Năm đại biểu ghi nhận Báo cáo tiếp thu của Chính phủ đã tiếp thu gần hết 204 ý kiến góp tại Tổ ngày 20/10/2026. Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị phân quyền với chứng nhận xuất xứ nhưng giữ "một đầu mối với quốc tế, một cơ sở dữ liệu, một quy trình thống nhất". Đó cũng là hướng Bộ Công Thương đã đặt ra với hệ thống C/O điện tử tập trung.

Cửa hàng xăng dầu: Vướng ở đất đai, trả lời rõ trách nhiệm, đúng thẩm quyền

Cử tri tỉnh Tây Ninh kiến nghị xem xét cơ chế đặc thù, cho phép gia hạn Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xăng dầu đối với cửa hàng bán lẻ từ 1 đến 2 năm, để doanh nghiệp có thêm thời gian hoàn thiện hồ sơ đất đai theo quy định mới của Luật Đất đai năm 2024 (Báo cáo giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ngày 15/10/2026).

Rà soát kiến nghị cho thấy gốc của vướng mắc nằm ở hồ sơ đất đai, không nằm ở điều kiện kinh doanh xăng dầu. Các cửa hàng được nêu đã hoạt động ổn định, không thay đổi địa điểm, hiện trạng xây dựng, vẫn bảo đảm điều kiện kỹ thuật, an toàn, phòng cháy, chữa cháy và bảo vệ môi trường; chỉ còn vướng thủ tục đất đai. Hoàn thiện hồ sơ đất đai là việc thuộc pháp luật về đất đai, do cơ quan quản lý đất đai, chính quyền địa phương giải quyết, không thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương. Pháp luật về kinh doanh xăng dầu hiện hành không có thủ tục gia hạn Giấy chứng nhận; dự thảo nghị định thay thế Nghị định 83/2014/NĐ-CP cũng không điều chỉnh nội dung đất đai.

Với kiến nghị, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng đã chỉ đạo trả lời cử tri rõ ràng: nêu đúng nguyên nhân, đúng cơ quan có thẩm quyền, để doanh nghiệp biết cần hoàn thiện hồ sơ ở đâu. Theo đề nghị của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, việc tiếp theo là rà soát, tổng hợp các cửa hàng gặp khó khăn về hồ sơ đất đai khi Giấy chứng nhận hết hạn, làm rõ phạm vi, mức độ ảnh hưởng, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương có giải pháp phù hợp, hướng dẫn áp dụng thống nhất giữa các địa phương.

Phần việc thuộc ngành Công Thương là giảm thủ tục kinh doanh. Dự thảo nghị định mới, lấy ý kiến rộng rãi từ ngày 30/9/2026, bãi bỏ giấy phép đối với thương nhân phân phối, đại lý, nhượng quyền; chuỗi cung ứng đi thẳng từ nhà sản xuất, thương nhân đầu mối tới thương nhân phân phối. Ngày 21/10/2026, Công văn 10747/VPCP-CN truyền đạt chỉ đạo của Thủ tướng Lê Minh Hưng: Bộ Công Thương hoàn thiện dự thảo, trình Chính phủ trước ngày 10/11/2026.

Một kiến nghị khác về năng lượng của cử tri cũng đã có lời đáp bằng dự án cụ thể. Dự án kéo điện lưới quốc gia ra đặc khu Cồn Cỏ, tổng mức đầu tư 627 tỷ đồng, đã được Bộ Công Thương phê duyệt tại Quyết định 1509 năm 2025.

Chuỗi cung ứng vững hơn nhờ thị trường rộng hơn

Cử tri lo ngại diễn biến phức tạp của tình hình thế giới gây áp lực lên chuỗi cung ứng, xuất nhập khẩu. Số liệu 9 tháng cho thấy hoạt động thương mại của Việt Nam không co lại mà mở rộng.

Một số chỉ tiêu thương mại, công nghiệp 9 tháng năm 2026. Nguồn: Báo cáo của Chính phủ trình Quốc hội ngày 17/10/2026.

Theo Báo cáo của Chính phủ, kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2026 lần đầu vượt ngưỡng 1.000 tỷ USD. Tại phiên thảo luận kinh tế, xã hội chiều 30/10/2026, đại biểu Phạm Nam Tiến (Lâm Đồng) nêu: "Kim ngạch xuất nhập khẩu của chúng ta lần đầu tiên vượt ngưỡng lịch sử trên 1000 tỷ USD"; đại biểu Hà Đức Minh (Lào Cai) xếp mốc này vào nhóm kết quả hết sức nổi bật của năm 2026. Trong 9 tháng, Việt Nam nâng cấp quan hệ với 7 đối tác. Nhóm tư liệu sản xuất chiếm 94,1% kim ngạch nhập khẩu (Báo Đầu tư, 18/10/2026), tức phần lớn hàng nhập về là máy móc, nguyên liệu, linh kiện phục vụ sản xuất, xuất khẩu.

Ngày 18/10/2026, tại Hà Nội, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cùng đại diện bốn nước thành viên Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland, Liechtenstein) ký Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam, EFTA (VEFTA), sau 14 năm đàm phán với 21 phiên. Hiệp định có phạm vi cam kết toàn diện, gồm thương mại hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, sở hữu trí tuệ, mua sắm chính phủ. Phía Việt Nam đề nghị các nước EFTA sớm hoàn tất phê chuẩn, phấn đấu đưa Hiệp định vào thực thi năm 2027.

Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EFTA là một hiệp định có phạm vi cam kết toàn diện, bao trùm nhiều lĩnh vực quan trọng như thương mại hàng hóa (bao gồm thuế quan, hàng rào kỹ thuật trong thương mại, các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động thực vật, hải quan và phòng vệ thương mại), thương mại dịch vụ, đầu tư, sở hữu trí tuệ, mua sắm chính phủ, cạnh tranh, doanh nghiệp vừa và nhỏ, giải quyết tranh chấp, thương mại và phát triển bền vững. Với phạm vi cam kết rộng và nội dung hợp tác đa dạng, Hiệp định được kỳ vọng sẽ mở ra cơ hội mới cho Việt Nam trong việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, nhập khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời thu hút nguồn vốn đầu tư chất lượng cao, công nghệ tiên tiến và kinh nghiệm quản trị từ các nền kinh tế hàng đầu châu Âu.

Quan hệ kinh tế, thương mại, đầu tư giữa Việt Nam và các nước thành viên EFTA tiếp tục phát triển tích cực, với kim ngạch thương mại song phương đạt trung bình gần 2 tỷ USD mỗi năm. Cơ cấu hàng hóa trao đổi giữa hai bên mang tính bổ trợ cao, phù hợp với thế mạnh và nhu cầu của mỗi bên. Việt Nam xuất khẩu chủ yếu sang thị trường EFTA các mặt hàng như thủy sản, giày dép, dệt may, máy móc thiết bị, điện tử và linh kiện; đồng thời nhập khẩu từ EFTA các sản phẩm như máy móc, thiết bị công nghiệp, hóa chất, dược phẩm và nguyên liệu phục vụ sản xuất.

Lễ ký Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EFTA tại Hà Nội ngày 18/10/2026.

Thay đổi sản lượng lũy kế tới năm 2035 của một số ngành so với kịch bản không có Hiệp định VEFTA, đơn vị phần trăm. Đồ hoạ: Tạp chí Công Thương

Tại Tổ 7 ngày 18/10/2026, đại biểu Nguyễn Như So (đoàn Bắc Ninh) đề nghị dùng FDI làm đòn bẩy nâng năng lực nội sinh: doanh nghiệp FDI hưởng ưu đãi cao hơn phải cam kết tỷ lệ mua hàng từ doanh nghiệp Việt, phát triển mạng lưới nhà cung ứng nội địa. Đề nghị này trùng với hướng ngành Công Thương đang theo: phát triển công nghiệp hỗ trợ, kết nối nhà cung ứng Việt với doanh nghiệp FDI, đúng kiến nghị kết nối doanh nghiệp nhỏ và vừa của Mặt trận.

Công nghiệp đi lên chiều sâu

Theo Báo cáo của Chính phủ, dòng vốn FDI 9 tháng "tập trung nhiều vào chế biến, chế tạo, công nghệ cao, điện tử, bán dẫn". Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2026 của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới xếp Việt Nam thứ 43/139, tăng 1 bậc; Việt Nam đứng đầu thế giới về tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao, tỷ trọng xuất khẩu hàng hóa sáng tạo trong tổng giao dịch thương mại hàng hóa.

Bước tiếp theo đã được Chính phủ đặt ra cho năm 2027: triển khai Kết luận số 83-KL/TW ngày 08/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam; quản lý chặt chẽ khoáng sản chiến lược, đẩy mạnh chế biến sâu, không xuất khẩu thô. Giữ khoáng sản lại để chế biến trong nước là giữ phần giá trị gia tăng lớn nhất của chuỗi cho nền kinh tế.

Trả lời cử tri bằng việc làm có mốc thời gian

Kiến nghị của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam về chất lượng trả lời cử tri đặt ra ba yêu cầu: đúng trọng tâm, làm rõ kết quả, tiến độ, trách nhiệm. Các lời đáp của ngành Công Thương tại kỳ họp này đều gắn với văn bản, mốc thời gian cụ thể.

Các mốc tiếp theo của những nội dung nêu trong bài. Nguồn: Chương trình Kỳ họp thứ 2; Văn phòng Chính phủ.

Từ người tiêu dùng mua hàng trực tuyến, chủ cửa hàng xăng dầu ở Tây Ninh tới doanh nghiệp xuất khẩu sang châu Âu, mỗi kiến nghị đều có lời đáp: việc thuộc ngành thì đưa vào luật, nghị định, hiệp định; việc ngoài phạm vi thì chỉ rõ nguyên nhân, cơ quan có thẩm quyền. Đó là cách ngành Công Thương đưa ý kiến của cử tri, đại biểu Quốc hội vào chính sách, cùng cả nước hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Còn nữa...