Tục thờ chó đá: Từ các nền văn minh thế giới đến Việt Nam
Trong lịch sử nhân loại, chó không chỉ là người bạn trung thành mà đôi khi còn được tôn thờ như linh vật bảo vệ con người và thế giới tâm linh.
Từ những ngôi đền Ai Cập cổ đại đến các làng quê Việt Nam, hình ảnh loài chó xuất hiện trong nhiều tín ngưỡng dân gian với những ý nghĩa đặc biệt. Có nơi xem chó là hiện thân của thần linh, có nơi coi chúng là người canh giữ cổng trời, xua đuổi tà ma và bảo vệ gia đình. Tục thờ chó đá vì thế phản ánh mối quan hệ lâu đời, phức tạp giữa con người với loài vật được thuần hóa từ hàng nghìn năm trước.
Ở Ai Cập cổ đại, chó có mối liên hệ đặc biệt với thần Anubis – vị thần thường được miêu tả mang đầu chó rừng hoặc chó sói, có nhiệm vụ bảo vệ người chết và dẫn dắt linh hồn sang thế giới bên kia. Trung tâm thờ phụng Anubis nổi tiếng nằm tại Cynopolis. Tại đây, chó được xem là loài vật gắn với thần linh. Những khu nghĩa địa chó và xác ướp chó được phát hiện ở nhiều địa điểm khảo cổ cho thấy chúng từng giữ vị trí quan trọng trong đời sống tín ngưỡng Ai Cập.

Ảnh: pelago.com
Tại Hy Lạp cổ đại, chó gắn liền với thần Hades và thế giới người chết thông qua hình tượng Cerberus, con chó ba đầu canh giữ lối vào âm phủ. Trong thần thoại, sinh vật này ngăn người sống xâm nhập và người chết trốn thoát. Dù không phải đối tượng thờ phụng phổ biến, hình tượng Cerberus cho thấy chó được nhìn nhận như một sinh vật có khả năng canh giữ ranh giới giữa hai thế giới.
Ở Ấn Độ, chó có vị trí đáng chú ý trong một số truyền thống Hindu. Chúng được liên hệ với thần Bhairava, một dạng biểu hiện dữ dội của thần Shiva, thường xuất hiện cùng chó làm vật cưỡi hoặc linh vật. Trong lễ hội Kukur Tihar tại Nepal, những con chó được đeo vòng hoa, bôi dấu tika lên trán và dâng thức ăn để tôn vinh vai trò bảo vệ, lòng trung thành của chúng.
Ở Trung Quốc, chó cũng từng được xem là linh vật có khả năng trừ tà và bảo vệ con người. Trong một số tín ngưỡng dân gian, hình tượng chó đá được đặt trước nhà, lăng mộ và công trình thờ tự với vai trò canh giữ. Quan niệm này có những nét tương đồng với tục thờ chó đá ở Việt Nam, dù mỗi nền văn hóa hình thành những cách lý giải riêng.

Ảnh: Quốc Lê.
Tại Việt Nam, người xưa tin rằng chó không chỉ có khả năng canh giữ nhà cửa trong đời sống thường ngày mà còn có thể bảo vệ không gian tâm linh, xua đuổi tà ma và ngăn chặn những thế lực vô hình. Vì vậy, tượng chó đá thường được đặt trước cổng làng, đình, đền, phủ thờ, lăng mộ hoặc chôn trước cửa nhà để trấn giữ. Một số nơi còn kính cẩn gọi chó đá là Thần Cẩu, Cụ Thạch hay Quan lớn Hoàng Thạch.
Một địa điểm đáng chú ý là đền Cẩu Nhi bên hồ Trúc Bạch, Hà Nội. Đền gắn truyền thuyết và tín ngưỡng dân gian liên quan đến sự kiện vua Lý Thái Tổ (Lý Công Uẩn) sinh năm Giáp Tuất (974) lên ngôi và dời đô về Thăng Long.
Dù các chi tiết thuộc về truyền thuyết, câu chuyện cho thấy hình tượng chó đá từng có vị trí đáng kể trong tâm thức tín ngưỡng của người Việt.
Tục thờ chó đá còn xuất hiện trong văn hóa một số dân tộc thiểu số. Người Tày và Nùng ở một số địa phương có tục đặt chó đá trước cửa nhà để trông coi và trừ tà. Đặc biệt, trong truyền thống của người Dao, chó gắn với huyền thoại Bàn Vương, vị thủy tổ được tôn kính trong một số nhóm Dao.
Theo truyền thuyết, Bàn Vương vốn là một con long khuyển có công giúp vua Bình Vương đánh bại kẻ thù, sau đó được ban thưởng và trở thành thủy tổ của cộng đồng.
Điểm thú vị là dù xuất hiện trong nhiều nền văn minh, tục thờ chó đá không hoàn toàn giống nhau. Ở Ai Cập, chó gắn với thần linh và thế giới người chết; tại Nam Á, chúng được tôn vinh thông qua những nghi lễ cộng đồng; còn ở Việt Nam, hình tượng chó đá chủ yếu mang ý nghĩa bảo vệ, trấn giữ và cầu bình an.
Những phong tục ấy phản ánh sự trân trọng của con người đối với một loài vật đã đồng hành cùng mình qua hàng nghìn năm lịch sử. Từ người bạn giữ nhà đến linh vật trong không gian thiêng, loài chó đã vượt khỏi vai trò của một vật nuôi thông thường để trở thành một biểu tượng văn hóa đặc biệt.
Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi.

