Từng bước hình thành chuỗi sản xuất - chế biến - tiêu thụ bền vững cây dong riềng

Cây dong riềng được trồng nhiều tại các xã: Thành Công, Hòa An, Nguyễn Huệ, Trà Lĩnh, Hà Quảng, Quang Trung... do thích nghi với điều kiện khí hậu vùng núi, đất đồi và địa hình dốc. Năm 2025, tổng diện tích dong riềng toàn tỉnh đạt 1.582 ha, tăng gần 75% so với kế hoạch, tăng hơn 70% so với năm 2024. Năng suất bình quân 55,4 tấn/ha, tổng sản lượng 87.660 tấn.

Diện tích, sản lượng dong riềng tăng đồng nghĩa với việc quy mô sản xuất ngày càng mở rộng, nhu cầu và hiệu quả kinh tế của cây dong riềng có xu hướng tăng. Song, trên thực tế, giá thu mua củ dong riềng giảm sâu, người nông dân chật vật trong khâu tiêu thụ sản phẩm. Qua theo dõi, giá thu mua không ổn định, từ mức 3.000 đồng/kg củ tươi xuống còn 1.500 đồng/kg, rồi giảm về 1.200 đồng/kg, thấp nhất là 800 đồng/kg. Giá thu mua giảm trong khi chi phí phân bón, tiền công thuê người thu hoạch không giảm khiến người trồng không có lãi, thậm chí bị lỗ nặng.

Giá củ dong riềng năm 2025 xuống thấp khiến người nông dân gặp khó khăn trong tiêu thụ sản phẩm.

Trước thực trạng trên, năm 2026, thay vì trồng ồ ạt như trước, một số địa phương quy hoạch lại vùng trồng, chú trọng khâu liên kết nhằm bảo đảm vùng nguyên liệu phát triển bền vững. Theo số liệu từ Chi cục Trồng trọt tỉnh, vụ sản xuất dong riềng năm nay, toàn tỉnh trồng hơn 1.000 ha; hiện cây dong riềng đang bước vào giai đoạn nuôi củ.

Đi đầu trong quy hoạch vùng trồng, liên kết sản xuất, năm 2026, xã Trà Lĩnh phối hợp với Công ty cổ phần Vật tư nông nghiệp Cao Bằng triển khai chương trình liên kết sản xuất và bao tiêu sản phẩm cây dong riềng theo Dự án hỗ trợ phát triển sản xuất thuộc Chương trình Mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững và Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Thông qua dự án, người dân được cung cấp giống, hỗ trợ phân bón, hướng dẫn kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm với mức giá ổn định theo thị trường.

Phó Chủ tịch UBND xã Trà Lĩnh Đàm Xuân Trường cho biết: Rút kinh nghiệm từ những vụ sản xuất trước, thay vì trồng đại trà trên diện rộng, xã đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân trồng dong riềng tập trung. Chú trọng nâng cao chất lượng canh tác nhằm gia tăng giá trị cây trồng. Khuyến khích các hộ ký hợp đồng liên kết - bao tiêu với hợp tác xã, doanh nghiệp. Đến nay, xã có 21,97 ha dong riềng của 71 hộ gia đình được bảo đảm đầu ra theo hợp đồng ký kết.

Ông La Văn Giáp, xóm Hùng Quốc 2, xã Trà Lĩnh chia sẻ: Năm nay gia đình tôi trồng hơn 7.500 m2 dong riềng theo hình thức liên kết sản xuất. Tham gia chương trình, tôi được cung ứng nguồn giống chất lượng cao, hỗ trợ phân bón và tập huấn kỹ thuật. Về lâu dài, mong mô hình liên kết sản xuất được duy trì và mở rộng để người dân yên tâm đầu tư sản xuất, nâng cao năng suất, chất lượng dong riềng. Có doanh nghiệp đồng hành sẽ giúp bà con có thêm động lực mở rộng diện tích, nâng cao thu nhập. Đây là hướng sản xuất phù hợp giúp người dân từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa, gắn với nhu cầu của thị trường.

Từ thực tế tại xã Trà Lĩnh có thể thấy, liên kết sản xuất đang mở ra hướng đi phù hợp cho cây dong riềng trong bối cảnh thị trường tiêu thụ ngày càng yêu cầu cao về chất lượng và tính ổn định của nguồn nguyên liệu. Để mô hình liên kết thực sự phát huy hiệu quả, điều quan trọng không chỉ nằm ở việc doanh nghiệp cam kết thu mua mà còn phải xây dựng được vùng nguyên liệu ổn định, kiểm soát chất lượng từ khâu sản xuất đến chế biến, đồng thời bảo đảm lợi ích hài hòa giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.

Lãnh đạo xã Trà Lĩnh kiểm tra diện tích trồng cây dong riềng tại xóm Hùng Quốc 2.

Theo đánh giá của ngành nông nghiệp, việc giảm diện tích dong riềng trong năm 2026 là bước điều chỉnh cần thiết sau thời gian phát triển "nóng". Thay vì chạy theo sản lượng, các địa phương cần tập trung vào những vùng có điều kiện phù hợp, tổ chức sản xuất theo quy hoạch và gắn với năng lực chế biến, tiêu thụ. Đây là cơ sở để hạn chế tình trạng “được mùa, mất giá”, người dân tự phát mở rộng diện tích nhưng đến cuối vụ lại loay hoay tìm đầu ra. Việc tổ chức lại vùng trồng, nâng cao năng suất và chất lượng củ dong cũng là yếu tố then chốt để nâng sức cạnh tranh của sản phẩm.

Các địa phương cần tăng cường hướng dẫn người dân áp dụng quy trình sản xuất phù hợp, sử dụng giống có năng suất, chất lượng tốt, kiểm soát việc sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời khuyến khích sản xuất theo tiêu chuẩn, từng bước hình thành vùng nguyên liệu đáp ứng yêu cầu của các cơ sở chế biến. Đặc biệt, khâu chế biến cần được xem là mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị cây dong riềng. Nếu chỉ tiêu thụ dưới dạng củ tươi, giá trị sản phẩm phụ thuộc lớn vào cung - cầu từng thời điểm và năng lực thu mua của thương lái. Trong khi đó, phát triển các cơ sở chế biến tinh bột, miến và các sản phẩm từ dong riềng sẽ góp phần kéo dài chuỗi giá trị, nâng cao giá trị gia tăng và giảm áp lực tiêu thụ trong thời gian thu hoạch rộ.

Thực tế cho thấy, khi người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp cùng tham gia chuỗi liên kết, những rủi ro trong sản xuất có thể từng bước được chia sẻ. Người dân có đầu vào ổn định, được hướng dẫn kỹ thuật và có đầu ra; doanh nghiệp chủ động được nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến; địa phương có điều kiện quản lý, định hướng vùng sản xuất phù hợp với nhu cầu thị trường, là cách làm cần được nhân rộng nếu muốn cây dong riềng phát triển theo hướng hàng hóa, thay vì tiếp tục sản xuất manh mún, tự phát. Việc liên kết không chỉ dừng lại ở những mô hình nhỏ lẻ, cần sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền địa phương, ngành chuyên môn, hợp tác xã và doanh nghiệp. 

Câu chuyện cây dong riềng không đơn thuần là bài toán diện tích hay sản lượng, quan trọng hơn là làm thế nào để mỗi ha dong riềng tạo ra giá trị cao hơn, sản phẩm làm ra có thị trường ổn định và người nông dân thực sự được hưởng lợi từ chuỗi giá trị. Việc giảm diện tích trong năm 2026 nếu đi kèm với tổ chức lại sản xuất và xây dựng các mối liên kết bền chặt, có thể trở thành bước chuyển cần thiết để cây dong riềng phát triển theo hướng ổn định và lâu dài.

Để cây dong riềng tiếp tục là cây trồng mang lại thu nhập cho người dân, bài toán đặt ra hiện nay là không chạy theo phong trào, không sản xuất bằng mọi giá mà phải sản xuất theo nhu cầu thị trường. Khi vùng nguyên liệu được quy hoạch, người dân sản xuất có hợp đồng, doanh nghiệp chủ động được nguồn nguyên liệu và sản phẩm được nâng cao giá trị thông qua chế biến, cây dong riềng mới có thể thoát khỏi vòng luẩn quẩn “được mùa, mất giá”, từng bước hình thành chuỗi sản xuất - chế biến - tiêu thụ bền vững.