Tường Hoàng thành: Đã đến lúc tu bổ tổng thể

Đoạn tường Hoàng thành có các vị trí xuống cấp phải chống đỡ bằng khung thép 

Dự án “Bảo quản, tu bổ, phục hồi tường Hoàng thành và kè đá hồ Ngoại Kim Thủy xung quanh Đại Nội” có tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 80 tỷ đồng, triển khai giai đoạn 2026 - 2029. Mục tiêu là xử lý đồng bộ tình trạng xuống cấp của hệ thống tường thành, kè đá, bảo tồn các yếu tố gốc và hoàn thiện diện mạo kiến trúc khu vực trung tâm của Quần thể di tích Cố đô Huế.

Cấp thiết

Bao quanh khu vực trung tâm Đại Nội với chu vi gần 2,5km, tường Hoàng thành là hạng mục quan trọng trong không gian kiến trúc Hoàng cung, đồng thời từng giữ vai trò tuyến phòng thủ dưới Triều Nguyễn. Qua hơn hai thế kỷ tồn tại, nhiều đoạn tường đã bị ảnh hưởng bởi thời gian, thời tiết và thiên tai.

Hiện trạng cho thấy, không chỉ thân tường bị nứt, xô lệch, nhiều vị trí mũ tường đã hư hỏng nghiêm trọng. Hệ thống kè đá hồ Ngoại Kim Thủy cũng xuất hiện tình trạng sụt lún, mất đá, lan can cong vênh, mất liên kết.

Ông Phan Thanh Bình, phụ trách kỹ thuật dự án thuộc Ban Quản lý dự án Di tích Cố đô Huế cho biết, phần xuống cấp nặng nhất là mũ tường.

“Có những vị trí phần mũ tường đã mất khoảng 50%. Một số đoạn thân tường bị nứt, mất gạch cục bộ. Kè đá hồ Ngoại Kim Thủy cũng bị sụt lún, lan can biến dạng”, ông Bình thông tin.

Theo ông Bình, nguyên nhân chủ yếu đến do thời gian, biến đổi khí hậu, tác động của thời tiết, sự xâm thực của cây cỏ, rêu mốc cùng cấu tạo ban đầu của công trình.

Trước đó, đoạn tường thành khu vực góc lầu Tứ Phương Vô Sự (đường Đặng Thái Thân) từng bị sụt lún và đã được gia cố. Phần lớn hệ thống tường Hoàng thành trước đây chỉ được dặm vá tại các vị trí hư hỏng, chưa có dự án tu bổ đồng bộ toàn tuyến.

Hoàng thành Huế được khởi dựng năm 1804 thời Gia Long, là vòng thành thứ hai bên trong Kinh thành, bảo vệ khu vực cung điện, miếu thờ và không gian sinh hoạt của Hoàng gia.

Theo tư liệu lịch sử, Hoàng thành có chu vi khoảng 2.456m, xây bằng gạch, gồm bốn cửa chính: Ngọ Môn, Hiển Nhân, Chương Đức và Hòa Bình. Bao quanh thành là hồ Ngoại Kim Thủy - hệ thống hào nước vừa phục vụ phòng thủ vừa tạo cảnh quan cho Hoàng cung.

Dự án lần này dự kiến tu bổ khoảng 2.400m tường Hoàng thành cùng 5.700m hệ thống kè đá và lan can hồ Ngoại Kim Thủy. Các hạng mục chính gồm gia cố móng, phục hồi thân tường bằng gạch vồ, đá ong, vữa tam hợp; tu bổ khuyết đài, lan can, móng kè và hệ thống cống đá của hồ Ngoại Kim Thủy.

Theo ông Hoàng Việt Trung, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, dự án nhằm xử lý tình trạng xuống cấp, phục hồi giá trị tiêu biểu của Hoàng thành, hoàn thiện diện mạo kiến trúc khu vực Đại Nội, nâng cao hiệu quả bảo tồn và phát huy giá trị di tích.

Cân bằng giữa kỹ thuật và bảo tồn

Khó khăn lớn nhất trong quá trình tu bổ là xử lý sự xuống cấp của kết cấu nhưng vẫn bảo đảm nguyên tắc bảo tồn.

 Kết cấu nguyên bản của tường Hoàng thành với các lớp vật liệu bên trong liên kết chủ yếu bằng đất sét.

Theo bà Phùng Phương Thảo, Ban Quản lý dự án Di tích Cố đô Huế, kết cấu nguyên bản của tường Hoàng thành khá đơn giản. Phần móng gồm lớp gạch vỡ, phía trên là đá ong, tiếp đến là gạch vồ; các lớp vật liệu bên trong liên kết chủ yếu bằng đất sét.

Sau thời gian dài tồn tại, kết cấu này không còn đáp ứng yêu cầu chịu lực, nhất là trong điều kiện thời tiết ngày càng cực đoan.

Giải pháp được đề xuất là gia cường móng bằng bê tông cốt thép trước khi phục hồi các lớp vật liệu truyền thống phía trên. Thân tường vẫn sử dụng gạch vồ, đá ong, vữa tam hợp nhằm giữ hình thức kiến trúc ban đầu.

“Việc gia cố bằng kết cấu hiện đại nhằm tăng độ ổn định cho công trình, còn phần kiến trúc bên ngoài vẫn tuân thủ vật liệu, kỹ thuật truyền thống”, bà Thảo cho biết.

Đối với lớp màu hoàn thiện, đơn vị sẽ bóc tách các lớp vữa cũ, nghiên cứu tư liệu lịch sử để xác định màu sắc phù hợp cho từng khu vực.

“Không phải toàn bộ tường Hoàng thành đều có cùng màu. Trước đây từng đoạn tường, từng cấu kiện có quy định riêng về màu sắc. Vì vậy, việc lựa chọn màu sẽ dựa trên khảo sát khoa học và ý kiến chuyên gia”, bà Thảo nói.

Việc phục hồi đoạn tường Hoàng thành bị sập sau trận lũ cuối năm 2025 từng nhận nhiều ý kiến trái chiều do màu sắc mới so với cảnh quan chung. Từ thực tế này, trong quá trình thực hiện, đơn vị quản lý sẽ lấy ý kiến chuyên gia, nhà nghiên cứu, nghệ nhân và cộng đồng để có phương án tu bổ tốt nhất.

Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cũng đang nghiên cứu ứng dụng công nghệ số trong khảo sát hiện trạng. Theo bà Thảo, công nghệ quét, scan 3D có thể được sử dụng để ghi nhận độ nghiêng, độ lún và biến dạng của hệ thống tường trước khi đưa ra giải pháp xử lý.

Theo kế hoạch, Báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư sẽ hoàn thành trong quý III/2026; công tác thi công dự kiến triển khai từ năm 2027 và phấn đấu hoàn thành trước năm 2029.