Tưởng nhớ Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi tại Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám

Dâng hương tưởng niệm 680 năm ngày mất Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi, ngày 28/3 tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Sự kiện hướng tới Lễ kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám Trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam (1076-2026), đồng thời tôn vinh các danh nhân văn hóa có nhiều đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và phát triển của đất nước.

Ông Lê Xuân Kiêu - Giám đốc Ban Quản lý Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc tử Giám phát biểu tại buổi lễ.

Phát biểu tại buổi lễ kỷ niệm, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám Lê Xuân Kiêu cho biết: Đây là dịp để chúng ta tưởng nhớ, tôn vinh một bậc hiền tài tiêu biểu của Đại Việt, đồng thời tiếp tục khẳng định giá trị bền vững của truyền thống học tập và trọng dụng nhân tài trong lịch sử dân tộc.

Theo ông Lê Xuân Kiêu, Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi không chỉ nổi bật về học vấn, ông còn là nhà chính trị, nhà ngoại giao tài năng. Hai lần đi sứ sang nhà Nguyên, ông đã thể hiện trí tuệ, bản lĩnh và khí phách Đại Việt, khiến triều đình phương Bắc phải kính trọng. Trong suốt quá trình làm quan qua nhiều triều vua Trần, ông luôn giữ trọn phẩm chất liêm chính, tận tụy, đặt lợi ích quốc gia lên trên hết. Cuộc đời của ông là minh chứng sinh động cho lý tưởng của kẻ sĩ: học để lập thân, để phụng sự đất nước, và để lưu danh bằng chính nhân cách của mình.

Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi, là một trong những trí thức xuất sắc của thời Trần. Xuất thân trong hoàn cảnh không thuận lợi, nhưng bằng ý chí và nghị lực phi thường, ông đã vươn lên đỗ đầu khoa thi năm 1304, trở thành biểu tượng tiêu biểu của tinh thần hiếu học và khát vọng lập thân bằng con đường khoa cử.

Trong khuôn khổ Lễ kỷ niệm, bên cạnh lễ dâng hương tri ân tưởng nhớ Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi, các nhà khoa học đã có những trao đổi, thảo luận về thân thế, sự nghiệp và những đóng góp của Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi trong lĩnh vực giáo dục, chính trị và ngoại giao, góp phần khẳng định vai trò của trí thức Đại Việt trong tiến trình lịch sử dân tộc.

PSG. TS Trần Đức Cường - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam chia sẻ thông tin.

Tại buổi lễ kỷ niệm, PSG. TS Trần Đức Cường - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã có những chia sẻ về Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi, năm 1308, Mạc Đĩnh Chi vâng lệnh triều đình đi sứ sang nhà Nguyên và đã không hổ danh là một tân trạng nguyên của Đại Việt với khí phách kiên cường, tinh thần tự tôn, tự hào dân tộc; đối đáp giỏi, được nhà Nguyên nể phục.

Năm Đại Khánh triều vua Trần Minh Tông (1314-1323), Vua nhà Nguyên sai sứ sang phong Vương cho nhà vua. Sau đó Mạc Đĩnh Chi được triều đình cử làm chánh sứ sang nhà Nguyên đáp lễ. Tại Yên Kinh (Trung Quốc) với tài ứng đối thông minh, sắc sảo ông được các quan lại nhà Nguyên phục tài. Vua Nguyên hết sức ngợi khen cho là bậc kỳ tài, lúc về ban thưởng rất hậu nhưng ông nhất mực từ chối không nhận một thứ gì.

Một điều đáng ghi nhận là khi chầu vua Nguyên, sau khi ông làm bài minh dâng lên, ông được vua Nguyên hết lời khen ngợi và viết bên lề bài minh bốn chữ: "Lưỡng quốc Trạng nguyên". Có lẽ chính vì vậy mà trong tâm thức dân gian, ông được phong tặng danh hiệu "Lưỡng quốc Trạng nguyên".

TS Phan Đăng Long - Phó Chủ tịch Hội sử học Hà Nội, Trưởng ban liên lạc dòng họ Mạc phát biểu.

Thay mặt dòng họ Mạc, TS Phan Đăng Long - Phó Chủ tịch Hội sử học Hà Nội, Trưởng ban liên lạc dòng họ Mạc cho biết, sau này, do nhà Mạc thất bại trong cuộc nội chiến Nam - Bắc triều, con cháu dòng họ Mạc để tránh sự truy sát của tập đoàn phong kiến Lê - Trịnh, đã phải thay họ, đổi tên, phiêu bạt rất nhiều địa phương cả nước. Một thống kê sơ bộ, hiện tại, con cháu họ Mạc đã phải đổi ra khoảng gần 60 họ khác nhau, như: Phan, Bùi, Hoàng, Phạm, Lê, Chu, Lều, Thái...

Tuy nhiên, có thể khẳng định, tiếp nối truyền thống tổ tiên với những nhân vật kiệt xuất như Mạc Hiển Tích, Mạc Kiến Quan, Mạc Đĩnh Chi, Mạc Đăng Dung, Mạc Đăng Doanh... con cháu, hậu duệ dòng họ Mạc, dù trong điều kiện khó khăn, gian khổ thế nào vẫn kiên cường, vượt lên thích ứng với hoàn cảnh, hòa nhập với thời cuộc, có nhiều đóng góp cho đất nước, cho xã hội.

Tên tuổi những danh nhân văn hóa, khoa học, các anh hùng, liệt sĩ... hậu duệ nhà Mạc trong nhiều thời kỳ khác nhau của đất nước đã tiếp nối truyền thống tổ tiên, góp phần làm rạng danh dòng họ, như: Tống đốc Hoàng Diệu, liệt sĩ Phạm Hồng Thái, Phạm Hồng Sơn, nhà cách mạng Phan Đăng Lưu, liệt sĩ Mạc Thị Bưởi, Thủ tướng Phạm Văn Đồng, tướng Phạm Kiệt, các nhà khoa học: Vũ Đình Cự, Hoàng Tụy... là những minh chứng rất cụ thể cho ý chí kiên cường, tiếp nối truyền thống quý báu của tổ tiên dòng họ Mạc, mà một trong số đó chính là Lưỡng quốc trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi.

Lễ kỷ niệm "680 năm ngày mất Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi (1346-2026)" là hoạt động có ý nghĩa thiết thực, nhằm tôn vinh Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi, góp phần lan tỏa truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng nhân tài. Đây cũng là dịp để kết nối các nhà nghiên cứu, thúc đẩy các hướng tiếp cận mới đối với lịch sử giáo dục khoa cử Việt Nam và khẳng định vai trò bền vững của Quốc Tử Giám trong đời sống văn hóa - giáo dục của đất nước.

Như Hoa