Tường thuật Diễn đàn 'Siêu đô thị, Siêu cơ hội"

Quy tụ các chuyên gia đầu ngành, diễn đàn được kỳ vọng trở thành cầu nối giữa tầm nhìn quy hoạch và thực tiễn thị trường, qua đó giải mã những xu hướng mới, nhận diện các cực tăng trưởng và định hình lại khẩu vị đầu tư trong một chu kỳ phát triển chưa từng có của TP.HCM.

Đặc biệt trong bối cảnh TP.HCM bước vào một không gian phát triển hoàn toàn mới sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu từ ngày 1/7/2025, TP.HCM chính thức trở thành “siêu đô thị” đầu tiên của Việt Nam, đồng thời trở thành đô thị lớn thứ tư Đông Nam Á về dân số, sau Bangkok, Jakarta và Metro Manila.

Không chỉ mở rộng về quy mô, sự hợp nhất còn làm thay đổi căn bản cấu trúc kinh tế của TP.HCM. Tỷ trọng dịch vụ từ mức hơn 65% GRDP trước đây giảm còn khoảng 51,8%, trong khi công nghiệp - xây dựng tăng lên 35%, nhờ bổ sung nền tảng công nghiệp của Bình Dương cùng hệ thống cảng biển, logistics của Bà Rịa - Vũng Tàu.

Tuy nhiên, quy mô kinh tế của TP.HCM mới vẫn còn khoảng cách đáng kể so với các vùng siêu đô thị lớn trong khu vực, khi GRDP hiện chỉ tương đương khoảng 64% Bangkok Metropolitan Region và 47% Jakarta Metropolitan Area.

Khoảng cách này cũng chính là dư địa để TP.HCM mở rộng không gian tăng trưởng, tái tổ chức các cực phát triển và kết nối trực tiếp hơn với khu vực, thế giới. Mục tiêu đặt ra cho giai đoạn 2035 - 2045 là trở thành đô thị thu nhập cao hàng đầu châu Á, nằm trong top 30 trung tâm tài chính và top 50 thành phố thông minh, đáng sống nhất thế giới.

Trong bối cảnh đó, bài toán của TP.HCM không còn đơn thuần là quản lý một đô thị lớn hơn, mà là tổ chức một hệ sinh thái siêu đô thị, nơi dòng người, dòng vốn, việc làm, hàng hóa và tri thức có thể lưu chuyển thông suốt giữa các cực phát triển.

Tầm vóc của bài toán càng được đẩy lên khi TP.HCM vừa chính thức phê duyệt Đề cương Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm. Đây không còn là vấn đề điều chỉnh một vài tuyến đường, mở rộng một vài khu đô thị hay xác định thêm một số khu vực phát triển mà là cả quá trình định hình cấu trúc của một siêu đô thị với tầm nhìn kéo dài qua nhiều thế hệ.

Mục tiêu đặt ra cho TP.HCM giai đoạn 2035 - 2045 là trở thành đô thị thu nhập cao hàng đầu châu Á. Ảnh: Hoàng Anh.

Vì vậy, cần phải có những kiến giải mới, những góc nhìn đa chiều và các giải pháp mang tính chiến lược để trả lời những câu hỏi lớn: TP.HCM sẽ phát triển theo mô hình nào trong kỷ nguyên siêu đô thị? Đâu là những cực tăng trưởng mới có khả năng dẫn dắt nền kinh tế? Làm thế nào để tối ưu hóa lợi thế về công nghiệp, logistics, tài chính, công nghệ và nguồn nhân lực nhằm nâng cao vị thế cạnh tranh trong khu vực?

Đây không chỉ là câu chuyện của quy hoạch không gian, mà còn là bài toán về năng lực quản trị đô thị, khả năng thu hút dòng vốn chất lượng cao và xây dựng một hệ sinh thái phát triển bền vững. Một TP.HCM mở rộng về địa giới nhưng thiếu sự kết nối về hạ tầng, dữ liệu, giao thông và chuỗi giá trị sẽ khó phát huy được toàn bộ tiềm năng của mô hình siêu đô thị.

Ngược lại, nếu được tổ chức theo hướng đa cực, liên kết chặt chẽ giữa các trung tâm tài chính - dịch vụ tại khu vực lõi, các vùng công nghiệp công nghệ cao tại Bình Dương, hệ thống cảng biển - logistics tại Bà Rịa - Vũng Tàu cùng các không gian đô thị mới, TP.HCM có thể hình thành một cấu trúc phát triển cân bằng, giảm áp lực cho khu vực trung tâm và mở rộng động lực tăng trưởng ra toàn vùng.

Trong giai đoạn chuyển mình này, thị trường bất động sản, hạ tầng, công nghiệp, thương mại và dịch vụ sẽ chịu tác động sâu sắc từ những thay đổi trong quy hoạch và định hướng phát triển. Những khu vực từng được xem là vùng ven có thể trở thành các cực tăng trưởng mới; những lĩnh vực đầu tư truyền thống cũng sẽ phải thích ứng với khẩu vị mới của dòng vốn, hướng tới tính kết nối, bền vững và giá trị dài hạn.

Chính vì vậy, diễn đàn không chỉ là nơi trao đổi các quan điểm chuyên môn, mà còn là không gian để các nhà quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và nhà đầu tư cùng nhìn nhận lại cơ hội, thách thức và những động lực phát triển mới của TP.HCM trong chu kỳ tăng trưởng tiếp theo.

Thông qua những phân tích chuyên sâu về quy hoạch, kinh tế, hạ tầng và thị trường, diễn đàn kỳ vọng sẽ góp phần phác họa bức tranh toàn diện về tương lai của TP.HCM – một siêu đô thị đang đứng trước thời điểm lịch sử để tái định vị vai trò trong mạng lưới đô thị khu vực và hướng tới vị thế trung tâm kinh tế hàng đầu châu Á.

Diễn đàn bao gồm 02 phiên.

Phiên 1: Các tham luận chính

+) Tham luận 1: "Tầm nhìn mới, cơ hội mới: Gợi mở những định hướng phát triển mới của TP.HCM theo quy hoạch 25 năm và tầm nhìn 100 năm" - PGS. TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam

+) Tham luận 2: "TP.HCM tầm nhìn 100 năm: Góc nhìn quy hoạch từ kinh nghiệm siêu đô thị thế giới" - Ông Nguyễn Đỗ Dũng, Tổng giám đốc Công ty tư vấn quốc tế EnCity

+) Tham luận 3: "Nhận diện cơ hội đầu tư bất động sản trong kỷ nguyên siêu đô thị" -Bà Dương Thùy Dung – Giám đốc điều hành CBRE Việt Nam

Phiên 2: Tọa đàm "Siêu đô thị, Siêu cơ hội"

+) PGS.TS Trần Đình Thiên - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam

+) Ông Nguyễn Đỗ Dũng - Tổng giám đốc enCity

+) Bà Dương Thùy Dung - Giám đốc điều hành, CBRE Việt Nam

+) KTS. Võ Kim Cương – Nguyên Phó giám đốc Sở Quy hoạch – Kiến trúc TP.HCM

+) Ông Kiều Xuân Phan – Đại diện Tập đoàn Nam Mê Kông

+) Bà Nguyễn Thị Thanh Hương – Phó Chủ tịch Hội Môi giới bất động sản Việt Nam

GS.TS Nguyễn Đức Thuận Chủ tịch Hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam

Diễn đàn “Siêu đô thị, Siêu cơ hội” diễn ra trong bối cảnh TP.HCM đang đứng trước một bước ngoặt mang tính chiến lược, một cuộc chuyển mình không chỉ về quy mô địa lý hay dân số, mà sâu sắc hơn là sự tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, tổ chức lại không gian phát triển và định vị lại vai trò của mình trong mạng lưới các đô thị lớn của châu Á và thế giới.

Đây là thời điểm TP.HCM không chỉ thay đổi về hình hài, mà đang chuẩn bị thay đổi về tầm vóc: Từ một đô thị lớn đến khát vọng siêu đô thị toàn cầu.

Sự tích hợp không gian phát triển giữa TP.HCM với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu đã hình thành một không gian đô thị mới rộng khoảng 6.700 km², với quy mô dân số hơn 14 triệu người.

Điều đáng nói không phải chỉ là những con số mà quan trọng hơn là lần đầu tiên Việt Nam sở hữu một không gian phát triển có khả năng hội tụ đồng thời nhiều lợi thế chiến lược: trung tâm công nghiệp và sản xuất công nghệ cao, cảng biển nước sâu, hệ thống logistics quốc tế, trung tâm tài chính – dịch vụ và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Đó là nền tảng để TP.HCM trở thành cửa ngõ giao thương quốc tế của toàn khu vực phía Nam, đồng thời từng bước khẳng định vị thế cạnh tranh với các siêu đô thị hàng đầu châu Á.

Song, một siêu đô thị không được tạo nên chỉ bằng việc ghép ba địa phương thành một không gian lớn hơn mà được tạo nên bởi khả năng kết nối các nguồn lực ấy thành một chỉnh thể phát triển thống nhất, nơi giá trị tạo ra lớn hơn rất nhiều so với phép cộng của từng địa phương riêng lẻ.

Cùng với sự mở rộng không gian là một bước chuyển quan trọng về thể chế.

Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác lập một định hướng rất rõ ràng: đến năm 2045, xây dựng TP.HCM trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, văn hóa, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo của châu Á; một đô thị văn minh, hiện đại, hội nhập sâu rộng và có chất lượng sống hàng đầu; và đến năm 2075 trở thành đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại…

Đó không chỉ là một mục tiêu phát triển, mà là sự thay đổi căn bản trong tư duy quản trị đô thị.

Các cơ chế mới đang được xây dựng, đặc biệt là Luật Phát triển đô thị vừa được Quốc hội thông qua và các chính sách đột phá, sẽ tạo ra không gian thể chế để TP.HCM chuyển từ tư duy “đô thị lớn” sang tư duy “siêu đô thị toàn cầu”; từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển; từ tăng trưởng dựa vào đất đai và lao động giá rẻ sang tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ, dữ liệu và chất lượng sống.

Diễn đàn hôm nay càng có ý nghĩa khi TP.HCM đang xây dựng quy hoạch giai đoạn 2025–2050, với tầm nhìn 100 năm.

Quy hoạch là thiết kế quỹ đạo phát triển của thành phố; là xác lập cấu trúc kinh tế, mạng lưới hạ tầng, các cực tăng trưởng và những dòng lưu chuyển của con người, hàng hóa, tri thức và vốn trong nhiều thập kỷ tới.

Tầm nhìn 100 năm đòi hỏi chúng ta phải vượt ra khỏi tư duy nhiệm kỳ và chu kỳ thị trường ngắn hạn. Những quyết định được đưa ra hôm nay sẽ định hình diện mạo TP.HCM của nhiều thế hệ mai sau.

Chính vì vậy, chủ đề “Siêu đô thị, siêu cơ hội” đặt ra một câu hỏi rất căn bản: TP.HCM mới đã thực sự hội tụ đủ điều kiện để trở thành một siêu đô thị tầm cỡ châu Á, hay mới chỉ là một đô thị có quy mô lớn hơn?

Câu trả lời không nằm ở diện tích hay số dân.

Tầm vóc của một siêu đô thị phải được đo bằng bốn tiêu chí cốt lõi: thực lực kinh tế, năng lực cạnh tranh quốc tế, khả năng kết nối hạ tầng và chất lượng sống của người dân.

Nếu không gian phát triển vẫn bị chia cắt, hạ tầng thiếu đồng bộ và chất lượng sống không được cải thiện tương xứng, quy mô lớn có thể trở thành áp lực.

Ngược lại, khi hạ tầng, nguồn lực và các cực kinh tế được tổ chức thành một hệ sinh thái liên kết, sức mạnh của toàn đô thị sẽ vượt xa tổng giá trị của từng thành phần.

Để hiện thực hóa khát vọng đó, theo tôi, TP.HCM cần giải quyết ba bài toán cấu trúc.

Thứ nhất, tổ chức không gian đa cực, đa trung tâm.

Một siêu đô thị không thể phát triển theo mô hình “một trung tâm – nhiều vùng ven”.

Thành phố cần xác định rõ vai trò của từng cực phát triển: trung tâm tài chính, trung tâm công nghiệp, trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm logistics, trung tâm cảng biển hay các trung tâm du lịch.

Điều quan trọng là tạo ra sự liên kết và cộng hưởng giữa các cực tăng trưởng, thay vì cạnh tranh hoặc phát triển phân mảnh.

Thứ hai, phát triển đô thị dựa trên hạ tầng.

Metro, đường vành đai, cao tốc, cảng biển, sân bay… là hệ tuần hoàn của siêu đô thị.

Nhưng xây dựng hạ tầng mới chỉ là điều kiện cần.

Điều kiện đủ là tổ chức không gian đô thị xoay quanh hạ tầng; phát triển theo mô hình TOD để mỗi nhà ga, mỗi đầu mối giao thông trở thành trung tâm tích hợp nhà ở, thương mại, dịch vụ, việc làm và không gian công cộng.

Nói cách khác, hạ tầng không chỉ phục vụ đô thị; hạ tầng kiến tạo nên đô thị.

Thứ ba, quản trị thông minh và thích ứng bền vững.

Một siêu đô thị phải có năng lực chống chịu trước biến đổi khí hậu, dịch chuyển chuỗi cung ứng và những biến động toàn cầu.

Quản trị đô thị vì thế phải chuyển từ tư duy “ứng phó” sang tư duy “thích ứng”; từ giải quyết vấn đề sau khi phát sinh sang dự báo, điều phối và tự điều chỉnh bằng dữ liệu, công nghệ và quản trị hiện đại.

Nhìn ở tầm vĩ mô, khi các điều kiện này được hiện thực hóa, cấu trúc đô thị sẽ thay đổi, kéo theo đó là cấu trúc kinh tế cũng thay đổi.

Những tuyến metro mở ra những trung tâm thương mại mới. Những vành đai và cao tốc tạo nên các hành lang công nghiệp – logistics mới. Những cực đổi mới sáng tạo hình thành những thị trường lao động và hệ sinh thái doanh nghiệp mới.

Đó chính là nguồn gốc của “siêu cơ hội”.

Nhưng siêu cơ hội không phải là những cơn sốt đất hay những chu kỳ đầu cơ ngắn hạn.

Cơ hội bền vững chỉ đến với những người có khả năng đọc quy hoạch như đọc bản đồ của dòng vốn, của tri thức, của hạ tầng và của giá trị kinh tế tương lai.

Một quy hoạch có tầm nhìn 100 năm không thể được tiếp cận bằng tư duy của một chu kỳ bất động sản.

Doanh nghiệp cần nâng cao năng lực đọc quy hoạch, hiểu mối quan hệ giữa hạ tầng, dân cư, việc làm và các cực kinh tế; chuẩn bị năng lực tài chính, quản trị và phát triển dự án đủ dài hạn để đồng hành cùng quá trình kiến tạo đô thị.

Nhà đầu tư cũng cần chuyển từ câu hỏi “đâu là điểm nóng hôm nay?” sang câu hỏi “đâu sẽ là trung tâm tạo giá trị của ngày mai?”

Bởi vậy, siêu đô thị có thể tạo ra siêu cơ hội, nhưng cơ hội sẽ không chia đều cho tất cả.

Cơ hội sẽ thuộc về những doanh nghiệp nhìn thấy sự dịch chuyển trước khi nó trở thành xu hướng; những nhà đầu tư nhận ra giá trị trước khi thị trường gọi tên giá trị đó.

Tôi tin rằng cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam có vai trò đặc biệt quan trọng trong hành trình này.

Doanh nghiệp không chỉ là người hưởng lợi từ quy hoạch hay tìm kiếm cơ hội đầu tư.

Doanh nghiệp là chủ thể trực tiếp tạo ra việc làm, kiến tạo các trung tâm kinh tế mới, phát triển hạ tầng, dịch vụ và biến những định hướng quy hoạch thành giá trị cụ thể cho nền kinh tế và xã hội.

Nói cách khác, siêu đô thị không chỉ được xây dựng bằng chính sách hay ngân sách công; siêu đô thị được kiến tạo bởi sự đồng hành giữa Nhà nước, chuyên gia, doanh nghiệp và toàn xã hội.

(đang cập nhật...)