Tuyến hàng hải toàn cầu đảo chiều vì căng thẳng Trung Đông

Cảng Cape Town, Nam Phi – mắt xích chiến lược trên các tuyến vận tải biển quốc tế. Ảnh: EWN

Tình hình bất ổn chính trị và an ninh tại Trung Đông đang làm thay đổi hoạt động vận tải biển toàn cầu, đặc biệt là các tuyến đi qua Eo biển Bab-el-Mandeb và Eo biển Hormuz – các điểm then chốt nối liền Ấn Độ Dương với châu Âu và Mỹ.

Theo một số hãng tin quốc tế, nhiều hãng vận tải biển lớn đã bắt đầu tránh các khu vực rủi ro cao, đặc biệt là các tuyến đi qua eo biển Hormuz và Biển Đỏ, những điểm trung chuyển quan trọng đối với dầu mỏ và hàng hóa toàn cầu.

Theo Eyewitness News, lưu lượng tàu vòng qua Mũi Hảo Vọng (Nam Phi) tăng mạnh trong vài ngày gần đây, khi nhiều hãng vận tải hạn chế đi qua các tuyến gần Biển Đỏ và Eo biển Hormuz – khu vực đang đối mặt với rủi ro cao về an ninh.

Các chuyên gia hàng hải nhận định nhiều hãng vận tải chủ động chuyển hướng tàu xuống phía Nam châu Phi để tránh các điểm nóng, dù hành trình dài hơn và chi phí cao hơn. Quyết định này không chỉ xuất phát từ yếu tố an ninh mà còn liên quan đến hiệu quả kinh tế, khi phí bảo hiểm chiến tranh và nguy cơ bị tấn công trở nên hiện hữu.

Trong bối cảnh đó, đại diện các hãng vận tải biển lớn cho biết việc điều chỉnh tuyến đường nhằm bảo đảm an toàn cho thủy thủ đoàn và hàng hóa. Việc chuyển hướng qua các tuyến xa hơn làm chi phí vận hành tăng và kéo dài thời gian giao hàng, song vẫn được coi là giải pháp cần thiết để hạn chế thiệt hại.

Một số hãng cũng cho biết đang theo dõi sát diễn biến và liên tục điều chỉnh kế hoạch khai thác, thay vì duy trì lịch trình ổn định như trước đây.

Nền tảng phân tích logistics SeaRates cho biết gián đoạn đang lan rộng trên toàn hệ thống vận tải biển Á – Âu. Dữ liệu của tổ chức này cho thấy việc chuyển hướng qua Mũi Hảo Vọng có thể kéo dài thời gian vận chuyển từ 10 đến 20 ngày và làm tăng chi phí nhiên liệu và vận hành.

SeaRates cũng lưu ý rằng lịch trình vận tải toàn cầu đang bị xáo trộn: Tàu đến chậm khiến các cảng phải điều chỉnh kế hoạch tiếp nhận, gây hiệu ứng dây chuyền trong toàn bộ chuỗi logistics.

Một xu hướng khác là việc kết hợp vận tải đa phương thức. Một số hãng đã triển khai mô hình “cầu nối trên bộ” (land bridge), theo đó hàng hóa được bốc dỡ tại các cảng an toàn phía Nam bán đảo Ả Rập rồi vận chuyển bằng đường bộ đến điểm tiếp theo để tránh khu vực quan ngại an ninh.

Các nhà phân tích cho rằng sự thay đổi này có thể không chỉ mang tính tạm thời. Nếu tình hình an ninh tiếp tục bất ổn, các tuyến mới có thể trở thành lựa chọn thường xuyên, dẫn đến tái cấu trúc mạng lưới vận tải toàn cầu.

Tác động của những thay đổi này không dừng lại ở ngành hàng hải. Các chuyên gia kinh tế nhận định rằng thời gian vận chuyển kéo dài có thể ảnh hưởng đến sản xuất, đặc biệt trong các ngành phụ thuộc chuỗi cung ứng nhanh như điện tử và ô tô. Chi phí logistics tăng cao cũng có thể gây áp lực lên giá hàng hóa, góp phần làm gia tăng lạm phát.

Bên cạnh đó, việc hạn chế sử dụng các tuyến qua Trung Đông cũng đang tác động tới thị trường năng lượng toàn cầu. Với vai trò là tuyến vận chuyển quan trọng cho dầu và khí thiên nhiên hóa lỏng, bất kỳ gián đoạn nào quanh vùng Hormuz đều có thể làm biến động nguồn cung và đẩy giá năng lượng lên cao hơn.

Đỗ Hương