Tuyên Quang: Băng rừng, vượt núi đưa hài cốt liệt sĩ trở về

Nơi chiến trường xưa vẫn còn những người lính chưa trở về

Trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc (1979 - 1989), Mặt trận Vị Xuyên (nay thuộc tỉnh Tuyên Quang) là một trong những chiến trường ác liệt nhất. Từ một hướng chiến lược từng được đánh giá là thứ yếu, nơi đây trở thành "tọa độ lửa", hứng chịu mật độ pháo kích dày đặc và chứng kiến sự hy sinh anh dũng của hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ.

Lực lượng làm nhiệm vụ quy tập hài cốt liệt sĩ tổ chức tìm kiếm trên khu vực xã Thanh Thủy (Tuyên Quang). Ảnh: Vũ Mừng

Những địa danh như điểm cao 1509, 1100, 772, 685, Đồi Đài, Cô Ích, Bốn Hầm... đã đi vào lịch sử như những biểu tượng của ý chí kiên cường và lòng quả cảm.

Với tinh thần "một tấc không đi, một ly không rời", "sống bám đá đánh giặc, chết hóa đá bất tử", các chiến sĩ đã bám trụ trên từng vách đá, từng điểm cao, chiến đấu trong điều kiện khắc nghiệt nhất để bảo vệ từng tấc đất thiêng liêng nơi biên cương Tổ quốc. Trên diện tích hơn 20 km², những địa danh như "Đồi thịt băm", "Thác Gọi hồn", "Lò vôi thế kỷ", "Ngã ba Cửa tử" vẫn gợi nhắc về một thời máu lửa không thể nào quên.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng đã có hơn 4.000 cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng hy sinh. Trong số đó, vẫn còn hàng nghìn người con của Tổ quốc đang nằm lại đâu đó giữa những khe đá, thung sâu, dưới những tầng đất đá bị bom đạn và thời gian vùi lấp, chờ ngày được trở về với quê hương.

Đại tá Nguyễn Minh Khôi, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy quân sự (CHQS) tỉnh Tuyên Quang cho biết, thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, Bộ CHQS tỉnh đã kiện toàn Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ; tăng cường lực lượng, vật tư, phương tiện kỹ thuật; phối hợp chặt chẽ với lực lượng công binh vừa rà phá bom, mìn, vật nổ còn sót lại sau chiến tranh, vừa tổ chức tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Tỉnh đặt mục tiêu quy tập từ 600 đến 650 hài cốt liệt sĩ, đồng thời lấy mẫu ADN của 84 phần mộ chưa xác định danh tính để phục vụ công tác giám định, xác minh thông tin.

Để thực hiện nhiệm vụ, Bộ CHQS tỉnh đã tham mưu kiện toàn Ban Chỉ đạo 515, thành lập các tổ công tác chuyên trách, đồng thời đề nghị Quân khu 2 tăng cường lực lượng và phương tiện kỹ thuật. Quân số trực tiếp làm nhiệm vụ được nâng từ 18 lên 67 cán bộ, chiến sĩ.

Lực lượng tìm kiếm thực hiện nghi thức trước khi đưa hài cốt về nhà tưởng niệm bảo quản

Hiện các đội tìm kiếm được tổ chức thành 5 phân đội. Trong đó, ba phân đội trực tiếp làm nhiệm vụ tại bảy khu vực trọng điểm gồm các điểm cao 685, 300, 772, A5 thuộc xã Thanh Thủy; các điểm cao 1.688, 1.800A, 1.800B thuộc xã Lao Chải; điểm cao 1.030 thuộc xã Minh Tân... Một phân đội khác làm nhiệm vụ trên địa bàn xã Tùng Vài, thu thập, xác minh thông tin do nhân dân cung cấp để phục vụ công tác đối chiếu, khoanh vùng tìm kiếm.

Từ đầu năm 2026 đến nay, lực lượng chức năng đã tổ chức tìm kiếm trên diện tích gần 448 ha, đào đắp hơn 4.560 m³ đất đá, quy tập được 14 hài cốt liệt sĩ và 3 mộ tập thể. Trong đó, đã tổ chức lễ viếng, truy điệu và an táng 5 hài cốt liệt sĩ cùng một mộ tập thể theo đúng nghi thức.

Tính đến ngày 26/6, lực lượng chuyên môn hoàn thành lấy mẫu đối với 84/84 phần mộ chưa có thông tin. Trong đó, 58 phần mộ thu được mẫu sinh phẩm phục vụ giám định, 26 phần mộ không thể lấy mẫu do hài cốt đã phân hủy theo thời gian. Toàn bộ mẫu thu được được bảo quản nghiêm ngặt, bàn giao cho Viện Hàn lâm Khoa học và công nghệ Việt Nam giám định ADN theo quy định.

Vượt núi, băng rừng đưa các anh hùng liệt sĩ trở về

Công tác tìm kiếm, quy tập đang được Bộ CHQS tỉnh Tuyên Quang đẩy mạnh. Ảnh: Vũ Mừng

Xác định công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, thời gian qua, Đảng ủy, Bộ CHQS tỉnh Tuyên Quang đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo triển khai đồng bộ nhiều giải pháp; huy động tối đa lực lượng, phương tiện; đẩy mạnh thu thập, xử lý thông tin, khảo sát và khoanh vùng các khu vực trọng điểm.

Thế nhưng, hành trình đưa các anh trở về chưa bao giờ là điều dễ dàng. Sau gần nửa thế kỷ, những dấu tích của chiến tranh ngày càng mờ nhạt.

Theo Đại tá Nguyễn Minh Khôi, khó khăn đầu tiên là nguồn thông tin về nơi an táng các liệt sĩ ngày càng ít, nhiều nhân chứng đã tuổi cao, ký ức không còn nguyên vẹn; trong khi hồ sơ, tài liệu của các đơn vị từng chiến đấu phần lớn đã thất lạc hoặc chưa đầy đủ do quá trình giải thể, sáp nhập. Vì vậy, mỗi thông tin thu thập được đều phải trải qua nhiều lần đối chiếu, xác minh mới có thể khoanh vùng địa điểm tìm kiếm.

Khó khăn còn đến từ chính sự khốc liệt của chiến trường năm xưa. Cuối năm 1988, đầu năm 1989, sau khi rút quân, đối phương đã sử dụng một lượng lớn thuốc nổ đánh sập nhiều trận địa, hầm hào, hang đá trên các điểm cao. Qua nhiều năm, đất đá tiếp tục sạt lở, vùi lấp nhiều hài cốt dưới các khe núi, hang đá ở độ sâu từ 3 đến 4m.

Địa hình tìm kiếm chủ yếu là núi đá dựng đứng, rừng sâu, vực hiểm khiến các phương tiện cơ giới gần như không thể tiếp cận. Phần lớn công việc đào bới, vận chuyển đều phải thực hiện bằng sức người.

"Có những vị trí, lực lượng quy tập phải mất hàng tuần, thậm chí hàng tháng mới có thể tiếp cận và đào tìm từng lớp đất đá", Đại tá Nguyễn Minh Khôi chia sẻ.

Không chỉ vậy, thời tiết vùng cao cũng luôn là thử thách khắc nghiệt. Mùa mưa kéo dài khiến nhiều khu vực bị chia cắt, nguy cơ sạt lở luôn rình rập, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và sự an toàn của lực lượng làm nhiệm vụ.

Thế nhưng, giữa muôn vàn gian khó ấy, những người lính làm công tác quy tập vẫn bền bỉ bám núi, bám rừng, kiên trì lật mở từng tấc đất với niềm tin rằng dưới mỗi tầng đá lạnh vẫn còn những người con của Tổ quốc đang chờ ngày trở về.

Để công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đạt hiệu quả cao hơn, Bộ CHQS tỉnh Tuyên Quang mong muốn mỗi người dân, mỗi cựu chiến binh, cựu thanh niên xung phong, thân nhân liệt sĩ và những người từng tham gia chiến đấu tiếp tục cung cấp thông tin, kỷ vật, nhân chứng phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập và xác minh danh tính hài cốt liệt sĩ.

Mỗi thông tin được cung cấp có thể mở ra thêm một cuộc tìm kiếm. Mỗi sự chung tay của cộng đồng có thể giúp thêm một người lính trở về với gia đình, quê hương và đồng đội, góp phần vơi đi nỗi đau chiến tranh còn day dứt trong lòng biết bao người mẹ, người vợ, người con đã mòn mỏi chờ đợi suốt gần nửa thế kỷ.