Tỷ phú gốc Hoa dùng vốn Mỹ nuôi kỳ lân AI Trung Quốc

Tỷ phú Neil Shen đã góp công lớn thúc đẩy các kỳ lân Trung Quốc

Giờ đây, nhà tỷ phú này đang dồn toàn lực đánh cược vào trí tuệ nhân tạo, khéo léo sử dụng các nguồn vốn từ Mỹ để tài trợ cho những doanh nghiệp đang cạnh tranh khốc liệt trên đường đua công nghệ toàn cầu. Bất chấp những quy định siết chặt việc dòng vốn từ Mỹ chảy vào các công ty phát triển mô hình trí tuệ nhân tạo tiên tiến, chiến lược huy động vốn đi trước một bước đã giúp ông tiếp tục củng cố vị thế của mình, biến những startup non trẻ thành các kỳ lân tỉ đô chỉ trong chớp mắt.

Từ thần đồng toán học đến chiến lược gia nắm bắt mọi làn sóng công nghệ

Hành trình vươn lên đỉnh cao của Neil Shen mang đậm dấu ấn của một tư duy phân tích nhạy bén và khả năng đọc vị thị trường xuất chúng. Vốn là một người sinh ra và lớn lên tại Thượng Hải, ông sớm bộc lộ năng khiếu vượt trội về những con số. Sau khi tốt nghiệp Đại học Giao thông Thượng Hải danh giá, ông tiếp tục hành trình học thuật tại chương trình tiến sĩ toán học của Đại học Columbia ở New York.

Tuy nhiên, sự nhạy bén với thương trường đã thôi thúc ông chuyển hướng sang lĩnh vực quản trị tại Đại học Yale, khi bản thân bắt đầu tự vấn về việc liệu mình có thể để lại dấu ấn thực sự to lớn nếu chỉ thuần túy làm một nhà toán học hay không. Những cộng sự từng làm việc chung đều khẳng định rằng ông vẫn giữ được khả năng nắm bắt những con số ở mức độ siêu phàm, thường xuyên nhớ lại những chi tiết vô cùng nhỏ từ các thỏa thuận mà người khác đã lãng quên từ lâu.

Ngay sau khi rời Yale, ông bước chân vào thế giới tài chính tại Citibank ở New York vào năm 1992. Khi thị trường châu Á bắt đầu mở cửa mạnh mẽ đón nhận các luồng giao thương quốc tế vào thập niên 90, ông nhanh chóng nhận ra cơ hội vàng để tận dụng kinh nghiệm làm việc tại Mỹ của mình. Ông chuyển đến Hồng Kông, đảm nhận các vị trí quan trọng tại Lehman Brothers và sau đó là Deutsche Bank, chuyên hỗ trợ các doanh nghiệp nội địa huy động vốn từ các nhà đầu tư toàn cầu. Chứng kiến sự bùng nổ của các công ty Internet tại Thung lũng Silicon vào thời điểm chuyển giao thế kỷ, tâm trí ông luôn trăn trở về việc làm thế nào để mang một mô hình kinh doanh thành công của Mỹ về áp dụng và vươn tới đỉnh cao tại quê nhà.

Sự trăn trở đó đã biến thành hành động khi ông quyết định xây dựng một nền tảng đặt phòng du lịch tương tự như Expedia mang tên Ctrip.com. Nền tảng này nhanh chóng trở thành một hiện tượng, thu hút lượng lớn người dùng và chính thức niêm yết trên sàn Nasdaq vào năm 2003.

Không dừng lại ở đó, nguồn cảm hứng kinh doanh của ông tiếp tục bùng nổ trong một chuyến đi tại Mỹ. Khi hạ cánh xuống Sân bay Quốc tế Dallas-Fort Worth và lái xe quãng đường 20 dặm về trung tâm thành phố Dallas, ông đã đếm được 25 nhà nghỉ thuộc các thương hiệu bình dân như Red Roof Inn và Motel 6. Ngay khoảnh khắc đó, ông nhận định thị trường khổng lồ tại quê nhà đã hoàn toàn sẵn sàng cho một hệ thống lưu trú giá rẻ.

Bước ngoặt định mệnh đưa ông trở thành một nhà đầu tư mạo hiểm huyền thoại diễn ra vào năm 2004 khi ông gặp Doug Leone và Michael Moritz, hai nhân vật đang đồng lãnh đạo quỹ Sequoia. Bộ đôi này đã thuyết phục ông thiết lập một chi nhánh nhượng quyền của gã khổng lồ Thung lũng Silicon tại thị trường tỉ dân. Lần này, ông lại tiếp tục mang một mô hình cực kỳ thành công của Mỹ – chiến lược đầu tư mạo hiểm vào các startup công nghệ của Sequoia – và điều chỉnh nó một cách hoàn hảo cho thị trường châu Á.

Cách tiếp cận của ông vô cùng bao quát: nỗ lực thấu hiểu chủ đề lớn nhất trong thế giới công nghệ ở từng thời kỳ và rót vốn vào hàng loạt các công ty nắm bắt xu hướng đó. Dù nhận thức rõ rằng nhiều công ty trong số đó sẽ thất bại, chiến lược rải thảm này đồng nghĩa với việc ông gần như chắc chắn sẽ sở hữu cổ phần trong công ty giành chiến thắng cuối cùng.

Nhờ triết lý đầu tư này, ông đã có mặt trong mọi làn sóng công nghệ khổng lồ suốt hai thập kỷ qua, từ thương mại điện tử qua Alibaba và JD.com, kỷ nguyên Internet di động với ứng dụng giao đồ ăn Meituan và công ty mẹ của TikTok là ByteDance, cho đến sự trỗi dậy của các nền tảng bán lẻ xuyên biên giới như Shein hay PDD. Thành tích vô tiền khoáng hậu này đã giúp ông bốn lần đứng đầu danh sách Midas của Forbes, vượt qua vô số các tên tuổi lẫy lừng khác.

Dòng vốn tỉ USD và những cú đánh cược định hình tương lai trí tuệ nhân tạo

Bước sang kỷ nguyên của trí tuệ nhân tạo tạo sinh, Neil Shen một lần nữa chứng minh khả năng đi trước thời cuộc của mình. Dù các quy định của Mỹ đã thiết lập những rào cản nghiêm ngặt nhằm ngăn chặn dòng vốn đầu tư mạo hiểm chảy vào các công ty phát triển mô hình tiên tiến tại thị trường đối thủ, ông vẫn tìm ra cách điều hướng nguồn tài chính khổng lồ vào những startup tiềm năng nhất. Bí quyết nằm ở sự chuẩn bị vô cùng kỹ lưỡng.

Trước khi Washington chính thức ban hành các giới hạn, ông đã kịp thời huy động được khoảng 9 tỉ USD từ các quỹ hưu trí và quỹ tài trợ của Mỹ, bao gồm cả Calpers và hệ thống Đại học California. Nguồn lực dồi dào này được tích lũy ngay trước thời điểm ông tách Sequoia China ra khỏi công ty mẹ vào năm 2023 và tái định vị thương hiệu thành HSG.

Kể từ khi hoạt động độc lập, HSG đã liên tục rót vốn vào các doanh nghiệp đang ngày đêm phát triển những mô hình ngôn ngữ lớn, cũng như các dự án chế tạo robot và ứng dụng tiêu dùng được tích hợp trí tuệ nhân tạo. Quỹ đầu tư này nhanh chóng khẳng định vị thế mát tay khi lựa chọn chính xác những cái tên sẽ làm chao đảo thị trường.

Một trong những minh chứng rõ nét nhất là thương vụ đầu tư vào Manus, một công cụ sử dụng năng lực tính toán thông minh để tự động hóa các tác vụ kéo dài như viết báo cáo nghiên cứu. Lần đầu tiên rót vốn vào năm 2024, Manus khi đó mới chỉ được định giá khiêm tốn ở mức 85 triệu USD. Thế nhưng, chỉ hơn một năm sau, Meta Platforms đã đồng ý thâu tóm startup này với mức giá khổng lồ vượt quá 2 tỉ USD, mang lại tỉ suất lợi nhuận ngoạn mục cho các nhà đầu tư sớm.

Danh mục đầu tư của HSG còn quy tụ hàng loạt những cái tên đình đám khác như Moonshot AI, StepFun và MiniMax. Trong số này, MiniMax đang thu hút sự chú ý đặc biệt với ứng dụng đồng hành mang tên Talkie, một sản phẩm vô cùng được ưa chuộng ngay tại thị trường Mỹ. Khi chính thức niêm yết trên sàn chứng khoán Hồng Kông vào tháng 1, giá cổ phiếu của công ty này đã tăng vọt lên mức gấp hơn 5 lần so với mức giá chào bán lần đầu ra công chúng.

Chỉ tính riêng từ thời điểm ChatGPT xuất hiện vào tháng 11 năm 2022, HSG đã đầu tư vào bốn trong số sáu công ty tiềm năng nhất của đất nước tỉ dân, nhóm doanh nghiệp thường được giới chuyên môn ưu ái gọi bằng danh xưng "Sáu con hổ". Điểm đặc biệt trong cấu trúc đầu tư của HSG là sự linh hoạt về mặt tiền tệ.

Quỹ thực hiện một số khoản đầu tư bằng đồng USD được huy động từ các nguồn toàn cầu, trong khi những giao dịch khác lại được thực hiện bằng đồng nhân dân tệ, chủ yếu thu hút từ các nhà đầu tư nội địa. Chiến lược đa dạng hóa dòng vốn này không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn lực mà còn giảm thiểu rủi ro pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi nhất để các mô hình tiên tiến từ các công ty như Zhipu hay Moonshot AI không ngừng hoàn thiện và vươn lên dẫn đầu cuộc đua.

Cạnh tranh bằng lợi thế ứng dụng và vươn tham vọng toàn cầu

Sự trỗi dậy mạnh mẽ của những công ty do HSG hậu thuẫn không thể che giấu hoàn toàn những rủi ro địa chính trị luôn chực chờ. Nếu Neil Shen trở thành cái tên hoàn toàn đồng nghĩa với lĩnh vực trí tuệ nhân tạo của Trung Quốc và các nhà đầu tư Mỹ nhận thấy việc tiếp tục bơm tiền vào lĩnh vực này là bất khả thi, ông có thể sẽ bị cắt đứt khỏi một số nguồn tài trợ lớn mạnh nhất của mình.

Để đối phó với tình thế hiện tại, HSG đang chủ động phân tán rủi ro bằng cách tìm kiếm các khoản đầu tư quy mô lớn vào lĩnh vực cổ phần tư nhân, đồng thời mở rộng mạng lưới văn phòng tại các trung tâm tài chính trọng điểm như Singapore, London và Tokyo. Bất chấp những thách thức đó, uy tín và bảng thành tích vô tiền khoáng hậu của ông vẫn là một thỏi nam châm khổng lồ. Nhiều doanh nhân trẻ khởi nghiệp tìm đến ông không chỉ vì nguồn vốn tài chính, mà còn khao khát có được sự bảo chứng vô giá từ một nhà đầu tư huyền thoại.

Đánh giá về bức tranh tổng thể của cuộc chạy đua công nghệ khốc liệt hiện nay, nhà tỷ phú 58 tuổi tỏ ra vô cùng thực tế và thận trọng về cơ hội bắt kịp của các startup châu Á. Trong các cuộc họp nội bộ, ông luôn nhấn mạnh rằng việc theo đuổi trí tuệ nhân tạo tổng quát hiện đang là một cuộc chơi được dẫn dắt bởi những gã khổng lồ công nghệ sở hữu nguồn tài lực dồi dào nhất, đặc biệt là các tập đoàn tại Mỹ.

Theo các báo cáo nghiên cứu độc lập, các công ty công nghệ Mỹ vẫn đang duy trì một lợi thế tương đối rõ rệt nhờ việc sẵn sàng đổ hàng chục tỉ USD để sở hữu sức mạnh tính toán khổng lồ. Nhiều nhà sáng lập tại khu vực châu Á cũng thừa nhận rằng việc không thể tiếp cận các thế hệ chip tiên tiến nhất do Mỹ phát triển đang làm suy giảm đáng kể năng lực cạnh tranh cốt lõi của họ.

Tuy nhiên, Neil Shen tin tưởng sâu sắc rằng cuộc chiến này không chỉ được định đoạt bởi sức mạnh phần cứng. Lợi thế thực sự nằm ở nguồn nhân lực dồi dào và bản sắc sáng tạo không biên giới. Ngành công nghiệp công nghệ toàn cầu hiện đang quy tụ một lượng lớn các chuyên gia và kỹ sư xuất chúng.

Lịch sử đã chứng minh các doanh nhân khởi nghiệp đến từ khu vực này có một năng lực đặc biệt mạnh mẽ trong việc xây dựng các ứng dụng mang tính thực tiễn cao, đặc biệt là những sản phẩm phục vụ trực tiếp cho người tiêu dùng cuối. Họ nhạy bén với nhu cầu của thị trường, tối ưu hóa trải nghiệm người dùng và biết cách biến những thuật toán phức tạp thành các dịch vụ gần gũi với đời sống hàng ngày.

Dựa trên niềm tin cốt lõi đó, HSG đang triển khai một chiến lược đầu tư vượt ra khỏi các ranh giới địa lý thông thường. Chỉ tính riêng trong năm ngoái, quỹ đã rót vốn vào 12 công ty hoạt động trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và chế tạo robot ở thị trường nội địa, đồng thời đầu tư vào 14 doanh nghiệp khác trên quy mô quốc tế. Điểm chung của rất nhiều doanh nghiệp quốc tế này là họ đều có những nhà sáng lập mang gốc gác châu Á, điển hình như nền tảng tác vụ thông minh Genspark AI có trụ sở tại Thung lũng Silicon hay nhà sản xuất robot tiên tiến Genesis AI.

Bằng cách hỗ trợ các tài năng vượt trội bất kể họ đang thiết lập trụ sở ở đâu, Neil Shen không chỉ tối đa hóa cơ hội sinh lời cho quỹ đầu tư của mình mà còn tiếp tục khẳng định vị thế của một kiến trúc sư trưởng, người đang âm thầm định hình diện mạo của thế giới công nghệ trong nhiều thập kỷ tới.

Bùi Tú