Ứng dụng AI trong giáo dục, lớp học sôi nổi hơn chưa chắc học sinh 'học tốt hơn'

Quang cảnh buổi toạ đàm.

Đó là chia sẻ của PGS.TS. Lê Hiếu Học, Trưởng khoa Khoa học và Công nghệ giáo dục, Đại học Bách khoa Hà Nội.

Chuyển đổi số không đơn giản là đưa công nghệ vào nhà trường

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong giáo dục, nhiều công việc như xây dựng học liệu, thiết kế câu hỏi, phân tích dữ liệu và phản hồi cho người học có thể được công nghệ hỗ trợ.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Lê Hiếu Học, sự phát triển của công nghệ không làm giảm vai trò của người thầy mà ngược lại, đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với năng lực thiết kế học tập, tổ chức hoạt động, hướng dẫn và đưa ra những quyết định sư phạm. Giáo viên không chỉ cần biết sử dụng công nghệ mà quan trọng hơn là biết khi nào nên sử dụng, sử dụng như thế nào và trong những trường hợp nào không nên sử dụng.

“Công nghệ càng mạnh thì năng lực thiết kế, phán đoán và trách nhiệm nghề nghiệp của giáo viên càng trở nên quan trọng”, PGS.TS Lê Hiếu Học nhấn mạnh.

PGS.TS Lê Hiếu Học, Trưởng khoa Khoa học và Công nghệ giáo dục, Đại học Bách khoa Hà Nội.

Theo ông, để triển khai hiệu quả các giải pháp công nghệ trong giáo dục, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa bốn yếu tố: công nghệ, sư phạm, con người và quản lý.

Một giải pháp công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả nếu giáo viên chưa được trang bị đầy đủ năng lực, thiếu thời gian chuẩn bị hoặc không có sự hỗ trợ từ nhà trường. Bên cạnh đó, giải pháp cần phù hợp với chương trình, mục tiêu học tập và phương pháp kiểm tra, đánh giá. Đặc biệt, việc để giáo viên tham gia ngay từ quá trình thiết kế, thử nghiệm và cải tiến giải pháp sẽ giúp nâng cao khả năng chấp nhận, làm chủ và duy trì ứng dụng công nghệ trong thực tiễn.

“Chuyển đổi số giáo dục không đơn giản là đưa công nghệ vào nhà trường. Đó là quá trình thay đổi cách con người học, làm việc và ra quyết định”, PGS.TS Lê Hiếu Học khẳng định.

Từ góc độ hợp tác giữa đại học và doanh nghiệp, ông cũng cho rằng các cơ sở giáo dục đại học không nên chỉ tham gia khi doanh nghiệp đã hoàn thiện sản phẩm và cần một môi trường thử nghiệm. Thay vào đó, các trường đại học có thể đồng hành ngay từ khâu xác định vấn đề, nghiên cứu nhu cầu của người dùng, thiết kế giải pháp, tổ chức thử nghiệm và đánh giá tác động.

Theo PGS.TS Lê Hiếu Học, một mô hình thử nghiệm thành công chưa đồng nghĩa với việc có thể triển khai hiệu quả trên quy mô lớn. Để nhân rộng, cần tính đến năng lực đội ngũ, điều kiện cơ sở vật chất, nguồn lực và cơ chế quản lý của từng nhà trường.

Vì vậy, một giải pháp công nghệ tốt cần đi cùng với hệ sinh thái triển khai phù hợp, trong đó giáo viên, người học, chuyên gia và nhà quản lý cùng tham gia vào quá trình đổi mới.

Quang cảnh buổi toạ đàm.

Đánh giá hiệu quả công nghệ bằng kết quả học tập thực chất

Theo PGS.TS Lê Hiếu Học, một công nghệ có thể rất mới và hấp dẫn, nhưng chỉ thực sự trở thành giải pháp giáo dục khi giúp người học thực hiện được những hoạt động học tập có ý nghĩa và đạt được chuẩn đầu ra mong muốn. Vì vậy, thay vì bắt đầu từ câu hỏi “Chúng ta có công nghệ gì?”, các nhà giáo dục cần đặt câu hỏi “Người học cần làm được gì tốt hơn nhờ công nghệ đó?”.

Quá trình thiết kế cần bắt đầu từ việc xác định mục tiêu học tập, tiếp đến là lựa chọn hoạt động học tập phù hợp và cuối cùng mới xác định công nghệ hỗ trợ. Chẳng hạn, nếu mục tiêu là phát triển năng lực giải quyết vấn đề, công nghệ cần tạo điều kiện để người học quan sát, đưa ra giả thuyết, thử nghiệm, nhận phản hồi và điều chỉnh phương án, thay vì chỉ làm cho bài giảng trở nên sinh động, hấp dẫn hơn.

Để đánh giá tác động của công nghệ đối với giáo dục, PGS.TS Lê Hiếu Học đề xuất xem xét ở năm cấp độ: mức độ sử dụng công nghệ; sự tham gia của người học; kết quả học tập; khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn; và những thay đổi thực chất đối với người học, giáo viên hoặc tổ chức.

Theo ông, các chỉ số như số lượt truy cập, thời gian sử dụng hay mức độ hài lòng có thể phản ánh mức độ tiếp nhận công nghệ, nhưng chưa đủ để khẳng định chất lượng giáo dục được cải thiện.

“Một lớp học vui hơn, sôi nổi hơn chưa chắc đồng nghĩa với việc người học hiểu sâu hơn. Muốn nói đến tác động giáo dục, cuối cùng chúng ta vẫn phải chứng minh được rằng người học học tốt hơn, làm tốt hơn hoặc tổ chức hoạt động tốt hơn”, PGS.TS Lê Hiếu Học chia sẻ.

Từ đó, ông nhấn mạnh, mục tiêu cuối cùng của chuyển đổi số giáo dục không phải là gia tăng số lượng công cụ hay nền tảng được sử dụng, mà là tạo ra những thay đổi có thể nhận diện, đánh giá và duy trì trong chất lượng dạy học.