Ứng dụng công nghệ ADN thế hệ mới xác định danh tính liệt sĩ

Công nghệ ADN thế hệ mới mở hy vọng xác định danh tính liệt sĩ

Đây là hoạt động có ý nghĩa chính trị, nhân văn sâu sắc, thể hiện sự tri ân và trách nhiệm của Đảng, Nhà nước cùng nhân dân đối với những anh hùng liệt sĩ đã anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Sự kiện nằm trong khuôn khổ “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027).

Giáo sư, Tiến sĩ Chu Hoàng Hà, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, thành viên Ban Chỉ đạo Quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo quốc gia 515) phát biểu.

Trong không khí trang nghiêm nơi nghĩa trang, những nén nhang thành kính được thắp lên giữa cơn mưa trắng trời của tháng Năm. Dưới những hàng bia đã nhuốm màu thời gian, nhiều phần mộ chỉ vẻn vẹn hai chữ “Liệt sĩ”, chưa có tên được khắc trên nền đá xám lạnh. Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng nỗi trăn trở về việc tìm lại danh tính cho các anh hùng liệt sĩ vẫn còn hiện hữu. Đó không chỉ là mong mỏi đối với những người đã ngã xuống, những người đang nằm lại nơi đây vì độc lập, tự do của Tổ quốc, mà còn là khát vọng của biết bao gia đình đang ngày đêm chờ tin người thân.

Hiện cả nước còn gần 300.000 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Mỗi tấm bia chưa có tên là một nỗi day dứt, là trách nhiệm và tình cảm thiêng liêng của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với những người đã hiến dâng tuổi thanh xuân và cuộc đời cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc. Vì vậy, hành trình tìm lại tên cho các anh hùng liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, thể hiện sự tri ân sâu sắc của cả dân tộc Việt Nam.

Viện nghiên cứu, phát triển công nghệ giám định ADN thế hệ mới NGS-SNP.

Giáo sư, Tiến sĩ Chu Hoàng Hà, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, thành viên Ban Chỉ đạo Quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo quốc gia 515) nhấn mạnh, chiến dịch mang giá trị nhân văn sâu sắc, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” của dân tộc Việt Nam. Đồng thời, đây cũng là trách nhiệm thiêng liêng nhằm đáp lại mong mỏi, khát vọng tìm lại danh tính và đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình, quê hương sau nhiều năm dài chờ đợi.

Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam được giao thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm như: Giám định ADN hài cốt liệt sĩ theo địa bàn được Ban Chỉ đạo quốc gia 515 phân công; nghiên cứu, phát triển công nghệ giám định ADN thế hệ mới NGS-SNP; tham gia xây dựng quy chuẩn, tiêu chuẩn và Ngân hàng Gen thân nhân liệt sĩ; phối hợp xây dựng kế hoạch lấy mẫu hài cốt liệt sĩ đối với các mộ chưa có thông tin trong các nghĩa trang liệt sĩ; tham gia ý kiến về phương án, quy trình lấy mẫu, vận chuyển, bảo quản và lưu trữ mẫu để bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật cho công nghệ mới; tham gia phối hợp xây dựng phương án kỹ thuật và phần mềm quản lý thông tin mẫu hài cốt liệt sĩ; đồng thời tham gia xây dựng quy trình số hóa thông tin quá trình lấy mẫu và nâng cấp cơ sở dữ liệu quốc gia về liệt sĩ, kết nối với dữ liệu dân cư.

Hành trình tri ân và khát vọng đưa các anh trở về quê hương

Với trách nhiệm của cơ quan nghiên cứu khoa học hàng đầu cả nước, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam xác định việc ứng dụng các thành tựu khoa học tiên tiến vào công tác giám định hài cốt liệt sĩ vừa là nhiệm vụ chính trị quan trọng, vừa là trách nhiệm nhân văn sâu sắc của đội ngũ cán bộ khoa học.

Thắp hương tri ân.

Trong thời gian qua, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã chủ động nghiên cứu, tiếp cận và làm chủ các công nghệ di truyền tiên tiến trên thế giới. “Chúng tôi đã phối hợp chặt chẽ với các chuyên gia quốc tế, đặc biệt là Chính phủ Hoa Kỳ và Ủy ban Quốc tế về Người mất tích (ICMP), để tiếp nhận, thử nghiệm và phát triển công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới kết hợp phân tích SNP. Đây là bước đột phá quan trọng, mở ra triển vọng khắc phục những hạn chế của phương pháp giám định ADN ty thể truyền thống”, GS.TS Chu Hoàng Hà cho biết.

Cũng theo GS.TS Chu Hoàng Hà, thông qua Dự án ODA “Nâng cao năng lực giám định hài cốt trong chiến tranh thông qua hợp tác phát triển, chuyển giao công nghệ và tiếp nhận trang thiết bị, hóa chất, vật tư tiêu hao”, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam được Thủ tướng Chính phủ giao làm cơ quan đầu mối tiếp nhận và tổ chức triển khai thực hiện dự án. Các nhà khoa học của Viện Hàn lâm không chỉ tiếp nhận thành công công nghệ mà còn từng bước làm chủ toàn bộ quy trình kỹ thuật, từ khai quật, xử lý, tách chiết các mẫu xương khó đến phân tích dữ liệu di truyền và đối khớp huyết thống theo tiêu chuẩn quốc tế.

Quá trình lấy mẫu giám định.

Năm 2025, quy trình công nghệ giám định ADN mới (NGS-SNP) đã được áp dụng thực tế tại Nghĩa trang Liệt sĩ Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng. Kết quả cho thấy quy trình công nghệ mới có khả năng nâng cao đáng kể tỷ lệ giám định thành công so với các quy trình trước đây; đã tách chiết thành công ADN và thu được dữ liệu SNP đủ điều kiện để so sánh, đối khớp của 54/58 mẫu, đạt tỷ lệ 93%. Từ cơ sở dữ liệu thu được, đã so sánh khớp với thân nhân từ 14 gia đình liệt sĩ và trao kết quả giám định ADN xác định danh tính hài cốt liệt sĩ cho 2 gia đình thân nhân liệt sĩ.

Trên cơ sở kết quả đó, việc triển khai khai quật và thu mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Giồng Riềng với quy mô lớn hơn là bước đi quan trọng nhằm thử nghiệm, đánh giá khả năng triển khai trên diện rộng của quy trình giám định ADN thế hệ mới trong xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin.