Ứng dụng công nghệ trong lưu trữ, quản lý dữ liệu tài nguyên dược liệu

Tài nguyên dược liệu Việt Nam rất phong phú, với nhiều loài cây thuốc có giá trị trong chăm sóc sức khỏe và phát triển các sản phẩm dược liệu. Tuy nhiên, việc lưu trữ, cập nhật và khai thác thông tin về nguồn tài nguyên này đòi hỏi hệ thống dữ liệu khoa học, chính xác và có khả năng sử dụng lâu dài.

Trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển mạnh, công nghệ thông tin ngày càng được ứng dụng sâu rộng trong công tác điều tra, lưu trữ, quản lý và khai thác dữ liệu tài nguyên dược liệu. Thay vì chỉ lưu giữ thông tin dưới dạng hồ sơ, sổ sách hoặc tài liệu riêng lẻ, dữ liệu về các loài cây thuốc có thể được số hóa, chuẩn hóa và tích hợp trên các hệ thống phần mềm.

Theo PGS.TS Phạm Thanh Huyền – Giám đốc Trung tâm Tài nguyên Dược liệu - Viện Dược liệu (Bộ Y tế), sự phát triển của khoa học công nghệ, trong đó có công nghệ thông tin, đã và đang tạo ra những thay đổi đáng kể đối với việc lưu trữ và quản lý dữ liệu về dược liệu Việt Nam.

"Với sự phát triển của khoa học công nghệ, trong đó công nghệ thông tin đã và đang ảnh hưởng và tác động đến việc lưu trữ và quản lý dữ liệu về dược liệu Việt Nam. Với những phần mềm được xây dựng, hình ảnh rõ nét và phong phú, dữ liệu lớn, ứng dụng AI… đã hỗ trợ và xây dựng được nguồn dữ liệu lớn để khai thác và sử dụng", PGS.TS Phạm Thanh Huyền chia sẻ.

Việc xây dựng các phần mềm chuyên dụng giúp thông tin về dược liệu được quản lý tập trung và có hệ thống. Các dữ liệu liên quan đến tên khoa học, tên địa phương, đặc điểm hình thái, khu vực phân bố, giá trị sử dụng, tình trạng nguồn tài nguyên hay hình ảnh của từng loài có thể được cập nhật và lưu trữ trên cùng một nền tảng.

Đặc biệt, hình ảnh chất lượng cao đóng vai trò quan trọng trong nhận diện và nghiên cứu dược liệu. Những hình ảnh chi tiết về cây, lá, hoa, quả, hạt, bộ phận sử dụng làm thuốc hay mẫu tiêu bản giúp các nhà nghiên cứu có thêm nguồn tư liệu trực quan, hỗ trợ quá trình nhận diện và đối chiếu.

Cùng với đó, sự phát triển của dữ liệu lớn tạo điều kiện để tập hợp, liên kết và xử lý khối lượng thông tin ngày càng lớn về tài nguyên dược liệu. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, việc tìm kiếm, cập nhật, đối chiếu và khai thác thông tin cũng thuận lợi hơn.

Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo giúp lưu trữ, quản lý, kết nối và khai thác dữ liệu tài nguyên dược liệu

Một hướng phát triển đáng chú ý là ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Với khả năng xử lý lượng dữ liệu lớn, AI có thể hỗ trợ phân tích, tìm kiếm, nhận diện hình ảnh và kết nối các nhóm thông tin, từ đó mở rộng khả năng khai thác kho dữ liệu dược liệu phục vụ nghiên cứu.

Theo các chuyên gia, giá trị của số hóa tài nguyên dược liệu không chỉ nằm ở việc lưu trữ thông tin mà còn ở khả năng biến dữ liệu thành nguồn tài nguyên phục vụ nghiên cứu và thực tiễn. Một cơ sở dữ liệu được xây dựng bài bản có thể hỗ trợ các nhà khoa học tra cứu thông tin về loài, vùng phân bố, đặc điểm sinh học, công dụng và các nghiên cứu liên quan.

Trong công tác bảo tồn, dữ liệu số cũng giúp lưu giữ thông tin về những nguồn gen dược liệu quý, đặc biệt đối với các loài có nguy cơ suy giảm ngoài tự nhiên. Khi thông tin được cập nhật thường xuyên, các cơ quan chuyên môn có thêm cơ sở để theo dõi, đánh giá và xây dựng những định hướng phù hợp trong bảo tồn và phát triển nguồn tài nguyên.

Không chỉ phục vụ nghiên cứu, nguồn dữ liệu này còn có ý nghĩa trong phát triển sản phẩm từ dược liệu. Việc tiếp cận thông tin khoa học về nguyên liệu có thể hỗ trợ quá trình nghiên cứu, lựa chọn nguồn nguyên liệu và phát triển các sản phẩm có nguồn gốc từ dược liệu Việt Nam.

Tuy nhiên, để xây dựng một hệ thống dữ liệu tài nguyên dược liệu có giá trị lâu dài, việc số hóa cần đi cùng với chuẩn hóa dữ liệu, kiểm soát chất lượng thông tin và cập nhật thường xuyên. Dữ liệu càng đầy đủ, chính xác và có tính liên thông thì khả năng khai thác càng lớn.

Nhân giống dược liệu quý tại Viện Dược liệu. 

Việc ứng dụng công nghệ đang tạo ra một nguồn dữ liệu lớn về tài nguyên dược liệu, qua đó mở rộng khả năng khai thác và sử dụng thông tin. Đây cũng là một trong những hướng đi quan trọng nhằm kết hợp giữa bảo tồn nguồn tài nguyên quý và phát huy giá trị của dược liệu Việt Nam trong nghiên cứu, chăm sóc sức khỏe và phát triển sản phẩm.

Trong xu hướng chuyển đổi số hiện nay, việc xây dựng cơ sở dữ liệu tài nguyên dược liệu không đơn thuần là đưa những tài liệu truyền thống lên môi trường số. Đây là quá trình hình thành một hệ thống dữ liệu có khả năng kết nối, cập nhật và khai thác lâu dài, tạo nền tảng để các giá trị của tài nguyên dược liệu Việt Nam được lưu giữ và phát huy hiệu quả hơn.