Ứng phó thách thức AI và an ninh hậu lượng tử: Từ thực chiến đến phòng thủ tự vận hành

Thông tin được các chuyên gia nêu tại hội thảo “Kiến tạo năng lực phòng thủ tự động trong kỷ nguyên AI và hậu lượng tử”, do Liên minh An toàn thông tin CySeex tổ chức sáng nay, 21-10 tại Hà Nội.

Sức mạnh của AI và nguy cơ an ninh hậu lượng tử

Hội thảo “Kiến tạo năng lực phòng thủ tự động trong kỷ nguyên AI và hậu lượng tử” do Liên minh An toàn thông tin CySeex tổ chức. Ảnh: Tuấn Bùi

Thực tế phát triển của công nghệ đã mang lại những bài học đắt giá về năng lực của trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực an ninh mạng. Tháng 4-2026, công cụ Close Method của Anthropic (một công ty nghiên cứu và phát triển AI của Mỹ) tự động tìm và khai thác nhiều lỗ hổng nghiêm trọng mà suốt 27 năm chưa được phát hiện (zero-day) trong các hệ điều hành và trình duyệt lớn.

Đáng chú ý, công cụ này có khả năng tự động biến các lỗ hổng đã công bố thành bản khai thác hoàn chỉnh chỉ trong vài giờ thay vì mất nhiều ngày hay nhiều tuần nếu thực hiện theo cách truyền thống.

Khi AI giúp kẻ tấn công tìm lỗi nhanh hơn, người dùng cũng bắt buộc phải phát hiện và vá lỗi nhanh hơn rất nhiều, mà không thể tiếp tục duy trì cách phòng thủ như hiện tại.

Tháng 7-2026, Anthropic tiếp tục thực nghiệm đánh giá năng lực an ninh mạng. Trong môi trường được thiết kế cách ly internet, 3 mô hình AI được giao nhiệm vụ tìm kiếm thông tin bí mật ẩn trên mạng và không bị giới hạn về phương pháp thực hiện.

Sau khi rà soát hơn 141.000 lượt đánh giá có khả năng tiếp cận internet, trong 3 trường hợp, mô hình AI đã tự tìm được cách truy cập internet từ môi trường thử nghiệm thông qua một chuỗi thao tác vô cùng phức tạp. Tự tìm số điện thoại miễn phí để đăng ký tài khoản, nỗ lực tìm nguồn tiền thanh toán qua nhiều cách, tìm nhà cung cấp email miễn phí không bị chặn để đăng ký thành công, truy cập hệ thống và tải mã độc lên. Sau đó, các mô hình này đã truy cập trái phép thành công vào hạ tầng sản xuất của 3 tổ chức để đánh cắp thông tin và cài mã độc.

Ông Nguyễn Xuân Hoàng, Chủ tịch Liên minh CySeex, Phó Chủ tịch HĐQT MISA chia sẻ về các nguy cơ an ninh mạng từ AI và hậu lượng tử. Ảnh: Tuấn Bùi

Như vậy, khi AI được giao mục tiêu, công cụ và quyền truy cập, nó có thể tự tìm ra những cách thức thực hiện rất phức tạp mà con người không ngờ tới, với năng lực thậm chí vượt xa con người.

Hai câu chuyện trên chứng minh AI vừa có thể giúp tìm và vá lỗ hổng nhanh chóng, nhưng cũng có thể chủ động tấn công, xâm nhập bằng các phương thức vô cùng phức tạp và tinh vi. Vì vậy, vấn đề không chỉ là AI mạnh đến đâu, mà còn là tổ chức phòng thủ, giới hạn quyền và phối hợp hành động nhanh đến mức nào.

Bên cạnh sự bùng nổ của AI, nguy cơ an ninh hậu lượng tử cũng là một bài toán lớn. Với sự phát triển nhanh chóng của máy tính lượng tử, nguy cơ một máy tính lượng tử đủ mạnh sử dụng các thuật toán có thể làm suy yếu hoặc phá vỡ nền tảng toán học của RSA và ECC trong vài giờ (thay vì mất nhiều năm như trước).

Khi đó, đối tượng tấn công hoàn toàn có thể giải mã dữ liệu hoặc giả mạo chữ ký số; thu thập những dữ liệu đã được mã hóa ở thời điểm hiện tại để tích trữ, phục vụ việc giải mã trong vài năm tới khi máy tính lượng tử đủ mạnh.

Xây dựng hệ thống phòng thủ tự vận hành

Chuyên gia Vũ Ngọc Sơn chia sẻ về lộ trình chuyển đổi hậu lượng tử cho doanh nghiệp trong nước. Ảnh: Tuấn Bùi

Tại hội thảo, các chuyên gia đã đưa ra giải pháp an ninh mạng cho giai đoạn hậu lượng tử. Chuyên gia an ninh mạng Vũ Ngọc Sơn đề xuất lộ trình chuyển đổi hậu lượng tử cho doanh nghiệp Việt Nam, bắt đầu từ việc kiểm kê thuật toán và chứng thư đang sử dụng, xác định dữ liệu cần bảo vệ dài hạn, xây dựng khả năng thay đổi thuật toán mã hóa linh hoạt, thử nghiệm mô hình kết hợp giữa công nghệ hiện tại và công nghệ mới, yêu cầu nhà cung cấp cam kết lộ trình, đồng thời lập kế hoạch có mốc thời gian, ngân sách và người chịu trách nhiệm.

Đi sâu vào lớp mã hóa TLS, “lá chắn” bảo vệ phần lớn kết nối và giao dịch trên internet,ông Nguyễn Thành Biên, kỹ sư giải pháp cấp cao của F5 Network phân tích, việc làm rõ cách đưa thuật toán kháng lượng tử vào hệ thống mà vẫn bảo đảm khả năng tương thích trong giai đoạn chuyển đổi.

Về ứng dụng AI, ông Phạm Trung Thành, chuyên gia tư vấn bảo mật, Công ty NCS nêu ba vai trò của AI gồm: Phân tích dữ liệu, hỗ trợ chuyên gia và thực hiện một số tác vụ trong phạm vi được giao, đồng thời lưu ý doanh nghiệp phải chuẩn bị đủ dữ liệu, tài sản, quyền hạn và trách nhiệm trước khi mở rộng tự động hóa.

Các diễn giả chia sẻ về các nguy cơ an ninh mạng cũng như giải pháp phòng thủ dành cho doanh nghiệp. Ảnh: Tuấn Bùi

Tiếp cận bài toán mã độc tống tiền, ông Phạm Tiến Dũng, Giám đốc kinh doanh khối khách hàng chiến lược, Dell Technologies Việt Nam đề xuất giải pháp theo ba lớp: Bảo vệ, phát hiện và phục hồi, trong đó trọng tâm là xác định bản dữ liệu sạch, đáng tin cậy để khôi phục hoạt động an toàn.

Tại hội thảo, Chủ tịch Liên minh An toàn thông tin CySeex Nguyễn Xuân Hoàng cho biết, để ứng phó với các thách thức an ninh mạng trong bối cảnh AI ngày càng phát triển cùng những nguy cơ về hậu lượng tử, việc triển khai giải pháp thực chiến và ứng dụng AI trong phòng thủ là cần thiết.

Trên nền tảng thực chiến, liên minh tổ chức 7 lần diễn tập trên 14 hệ thống, phát hiện 307 lỗ hổng; đồng thời đã triển khai 18 tác nhân AI (AI Agent) trong ba nhóm hoạt động: Phòng thủ hệ thống, mô phỏng tấn công và bảo mật trong quá trình phát triển phần mềm.

Hội thảo “Kiến tạo năng lực phòng thủ tự động trong kỷ nguyên AI và hậu lượng tử” thu hút đông đảo chuyên gia, đại diện doanh nghiệp tham dự. Ảnh: Tuấn Bùi

Kết quả bước đầu cho thấy, trong phòng thủ, AI giúp giảm 70% thời gian xử lý cảnh báo và tăng hiệu quả 40% trong phát hiện, ứng phó tấn công mới. Trong tấn công mô phỏng, AI Agent giúp tăng 80% năng suất và tốc độ kiểm thử. Trong kiểm soát an ninh phát triển sản phẩm, AI giúp giảm 90% thời gian rà soát lỗi và giảm 95% lỗ hổng ghi nhận.

“Như vậy, vấn đề không còn chỉ là AI mạnh đến đâu, mà là chúng ta sẽ tổ chức phòng thủ, giới hạn quyền và phối hợp hành động nhanh đến mức nào”, ông Nguyễn Xuân Hoàng nói.

Từ đó, CySeex đề ra định hướng “AI tự chủ - phòng thủ chủ động - an toàn lượng tử”. Trong đó “AI tự chủ” là mục tiêu làm chủ công nghệ, dữ liệu và quyền vận hành hệ thống AI; “phòng thủ chủ động” khẳng định vai trò của diễn tập thực chiến, cảnh báo sớm và phối hợp ứng phó; “an toàn lượng tử” đặt ra yêu cầu kiểm kê hệ thống mã hóa, thử nghiệm giải pháp mới và xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp.

Các chuyên gia dự kiến tiếp tục mở rộng ứng dụng tác nhân AI theo nguyên tắc tự động hóa có kiểm soát, mọi hành động phải được giám sát, truy vết và các quyết định có mức độ rủi ro cao vẫn do con người phê duyệt.