Vấn đề người di cư: 'Trung tâm hồi hương' - điểm nóng tranh luận trong EU

Người di cư trên trên thuyền ở ngoài khơi đảo Lesbos, Hy Lạp. Ảnh: THX/TTXVN

Phát biểu trước các nhà lãnh đạo EU, bà Frederiksen bày tỏ quan ngại về việc châu Âu đang đối mặt với tình trạng gia tăng người nhập cư và cảnh báo nhiều thành phố trên lục địa này không còn an toàn như trước. Quan điểm này nhanh chóng nhận được sự ủng hộ của Thủ tướng Italy Giorgia Meloni và Thủ tướng Đức Friedrich Merz, đồng thời làm dấy lên cuộc tranh luận gay gắt về hướng đi trong chính sách nhập cư của EU.

Trước thềm hội nghị, 19 quốc gia thành viên EU đã ký một bức thư do Đan Mạch và Italy khởi xướng, kêu gọi thúc đẩy mô hình các “trung tâm hồi hương” đặt tại các nước thứ ba. Theo đề xuất, những người bị từ chối quy chế tị nạn nhưng không tự nguyện trở về quê hương có thể bị đưa tới các trung tâm này thay vì tiếp tục lưu trú tại châu Âu. Những người ủng hộ cho rằng biện pháp này sẽ làm giảm động lực lựa chọn các tuyến di cư bất hợp pháp và góp phần triệt phá hoạt động của các đường dây đưa người vượt biên.

Tuy nhiên, đề xuất trên vấp phải sự phản đối từ một số nước thành viên, đặc biệt là Pháp và Tây Ban Nha. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron khẳng định EU cần duy trì chính sách kiểm soát nhập cư nghiêm ngặt nhưng không ủng hộ việc sử dụng ngân sách châu Âu để xây dựng các trung tâm hồi hương tại nước thứ ba. Trong khi đó, Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez cho rằng việc hợp tác phát triển với các quốc gia xuất phát và trung chuyển người di cư mới là giải pháp lâu dài và hiệu quả hơn.

Nhiều nhà lãnh đạo châu Âu lo ngại quan điểm nói trên của Đan Mạch có thể dẫn tới việc đồng nhất người nhập cư với các vấn đề an ninh, làm gia tăng chia rẽ trong xã hội. Ông Macron nhấn mạnh cần phân biệt rõ giữa nhập cư bất hợp pháp với những người nhập cư hợp pháp đang đóng góp cho nền kinh tế và đời sống xã hội của châu Âu.

Bên cạnh đó, câu hỏi lớn nhất hiện nay vẫn là việc triển khai các “trung tâm hồi hương” ở nước thứ ba. Dù khái niệm này đã được đưa vào khuôn khổ pháp lý của EU, vẫn chưa có quốc gia nào đồng ý tiếp nhận các cơ sở như vậy. Ngoài ra, nhiều nước thành viên lo ngại về chi phí tài chính cũng như những vấn đề liên quan đến nhân quyền và luật pháp quốc tế. Nhóm 19 quốc gia ủng hộ sáng kiến này muốn EU hỗ trợ tài chính từ ngân sách chung. Tuy nhiên, Pháp và Tây Ban Nha phản đối việc sử dụng ngân sách châu Âu cho các trung tâm hồi hương đặt ngoài lãnh thổ EU.

Ủy ban châu Âu hiện vẫn giữ thái độ thận trọng. Brussels khẳng định sẵn sàng xem xét các đề xuất cụ thể từ các quốc gia thành viên nhưng chưa cam kết hỗ trợ tài chính hay triển khai một chương trình chung ở cấp độ toàn khối.

Cuộc tranh luận diễn ra trong bối cảnh EU vừa chính thức triển khai Hiệp ước Di cư và Tị nạn mới từ tháng 6/2026. Theo số liệu của các cơ quan châu Âu, số vụ vượt biên trái phép vào EU đã giảm khoảng 40% từ đầu năm nay, cho thấy các biện pháp kiểm soát biên giới đang phát huy hiệu quả. Nhiều tuyến di cư truyền thống ghi nhận mức giảm mạnh, đặc biệt là tuyến Đại Tây Dương, Địa Trung Hải trung tâm và biên giới phía Đông của khối. Tuy vậy, áp lực di cư vẫn tiếp tục là thách thức lớn đối với nhiều quốc gia thành viên.

Đằng sau những tranh cãi về các trung tâm hồi hương hay chính sách trục xuất là một câu hỏi lớn hơn về tương lai của châu Âu. Trong khi một số nước ưu tiên siết chặt kiểm soát nhập cư vì lý do an ninh và ổn định xã hội, nhiều quốc gia khác lại cho rằng châu Âu đang đối mặt với tình trạng già hóa dân số và thiếu hụt lao động nghiêm trọng, đòi hỏi phải duy trì các kênh nhập cư hợp pháp để bảo đảm tăng trưởng kinh tế.

Những bất đồng này cho thấy vấn đề nhập cư vẫn là một trong những chủ đề gây tranh cãi nhất trong EU. Dự kiến, các cuộc thảo luận sẽ tiếp tục được đưa ra tại Hội nghị thượng đỉnh EU vào tháng 10 tới, khi các nước thành viên phải tìm cách cân bằng giữa yêu cầu bảo vệ biên giới, bảo đảm an ninh và nhu cầu phát triển kinh tế trong dài hạn.