Văn hóa doanh nghiệp không phải là khẩu hiệu treo tường

Nhân viên vẫn làm việc đối phó, quản lý vẫn giải quyết theo cảm tính, và khi có xung đột xảy ra, không ai thật sự biết “giá trị cốt lõi” đó được dùng để làm gì. Điều này cho thấy một sự thật quan trọng: văn hóa doanh nghiệp không nằm trên tường, mà nằm trong cách tổ chức vận hành mỗi ngày.

Văn hóa, về bản chất, là tập hợp những hành vi được lặp đi lặp lại và được chấp nhận trong tổ chức. Doanh nghiệp nói coi trọng trách nhiệm, nhưng khi sai sót xảy ra lại tìm người đổ lỗi. Doanh nghiệp nói đề cao học hỏi, nhưng nhân viên thử cái mới thì bị soi xét, rủi ro thì bị phạt nặng. Những thông điệp mâu thuẫn như vậy chính là thứ định hình văn hóa thật sự, chứ không phải những câu chữ được viết ra. Với SME, nơi người lãnh đạo ảnh hưởng trực tiếp đến từng quyết định, văn hóa càng phản chiếu rõ nét cách nghĩ và cách hành xử của người đứng đầu.

Văn hóa cũng là nền tảng để doanh nghiệp vận hành mà không phụ thuộc quá nhiều vào mệnh lệnh.

Một sai lầm phổ biến là coi văn hóa như một dự án truyền thông nội bộ. Doanh nghiệp tổ chức workshop, phát động phong trào, làm poster, nhưng sau đó mọi thứ lại quay về như cũ. Lý do nằm ở chỗ văn hóa không thể “triển khai”, mà phải được sống cùng. Văn hóa chỉ hình thành khi các giá trị được chuyển hóa thành nguyên tắc ra quyết định cụ thể. Khi tuyển dụng, khi đánh giá nhân sự, khi khen thưởng hay xử lý sai phạm, doanh nghiệp có thật sự nhất quán với điều mình nói hay không. Chính những khoảnh khắc đó mới là lúc văn hóa được củng cố hoặc bị phá vỡ.

Trong quá trình huấn luyện doanh nghiệp, tôi thường nhấn mạnh rằng văn hóa không cần quá nhiều giá trị, mà cần giá trị đúng và được thực hành nghiêm túc. Với SME, việc chọn một vài nguyên tắc cốt lõi gắn chặt với chiến lược kinh doanh sẽ hiệu quả hơn rất nhiều so với một bộ giá trị dài nhưng không ai nhớ. Khi doanh nghiệp biết mình ưu tiên điều gì, việc dẫn dắt đội ngũ trở nên rõ ràng hơn. Nhân viên không cần đoán ý sếp, mà có cơ sở để tự điều chỉnh hành vi cho phù hợp với tổ chức.

Văn hóa cũng là nền tảng để doanh nghiệp vận hành mà không phụ thuộc quá nhiều vào mệnh lệnh. Khi các chuẩn mực đã rõ, đội ngũ có thể tự ra quyết định trong phạm vi cho phép mà không cần hỏi cấp trên cho mọi việc nhỏ. Điều này đặc biệt quan trọng với doanh nghiệp nhỏ đang trong giai đoạn mở rộng. Nếu văn hóa đủ mạnh, doanh nghiệp có thể phát triển mà không bị kéo chậm bởi việc kiểm soát vi mô. Ngược lại, nếu văn hóa yếu, càng lớn doanh nghiệp càng rối, vì mọi quyết định đều phải quay về một người.

Tuy nhiên, xây dựng văn hóa không phải là chuyện một sớm một chiều. Nó đòi hỏi sự kiên nhẫn và nhất quán từ lãnh đạo. Mỗi lần lãnh đạo thỏa hiệp với những hành vi đi ngược lại giá trị đã cam kết, văn hóa bị bào mòn. Ngược lại, mỗi lần lãnh đạo dám đưa ra quyết định khó nhưng đúng với giá trị cốt lõi, văn hóa được củng cố mạnh mẽ. Đó là những khoảnh khắc thầm lặng nhưng có tác động lâu dài hơn bất kỳ bài diễn văn nào.

Với các chủ doanh nghiệp vừa và nhỏ, câu hỏi quan trọng không phải là “doanh nghiệp mình có văn hóa hay chưa”, mà là “văn hóa hiện tại đang dẫn dắt đội ngũ đi về đâu”. Văn hóa có thể đang tồn tại, nhưng nếu không được định hướng, nó có thể kéo doanh nghiệp đi chệch khỏi chiến lược mong muốn. Việc của người lãnh đạo là quan sát, điều chỉnh và làm gương, để từng hành vi nhỏ trong tổ chức phản ánh đúng tinh thần mà doanh nghiệp theo đuổi.

Văn hóa doanh nghiệp không phải là khẩu hiệu treo tường để tạo cảm giác chuyên nghiệp. Đó là hệ điều hành vô hình chi phối mọi quyết định và hành động mỗi ngày. Khi SME hiểu và đầu tư nghiêm túc cho văn hóa, họ không chỉ xây dựng được một đội ngũ gắn kết hơn, mà còn tạo ra nền tảng bền vững để doanh nghiệp phát triển dài hạn. Và điều quan trọng nhất, văn hóa mạnh không cần phải nói nhiều, bởi nó tự được nhìn thấy qua cách doanh nghiệp vận hành.

ThS. Trần Gia Thông