Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, nguồn lực nội sinh và động lực phát triển bền vững

Bước vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc – vai trò của văn hóa ngày càng được khẳng định rõ nét hơn, không chỉ với tư cách là “hồn cốt” dân tộc, mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội nhanh và bền vững.

Tranh cổ động chào mừng Đại hội lần thứ XIV của Đảng. Nguồn: Internet.

Ngay từ Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội năm 1991, Đảng ta đã xác định một trong sáu đặc trưng cơ bản của xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng là: có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Trên nền tảng tư tưởng đó, Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII về “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” đã khẳng định một cách nhất quán và sâu sắc: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển kinh tế – xã hội”. Đây không chỉ là nhận thức lý luận, mà còn là sự đúc kết từ thực tiễn lịch sử phát triển của dân tộc Việt Nam.

Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực có nhiều biến động phức tạp, tác động sâu rộng đến mọi mặt đời sống xã hội, việc đặt văn hóa vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển càng cho thấy tầm nhìn dài hạn và bản lĩnh chính trị của Đảng ta. Văn hóa không đứng ngoài, cũng không đứng sau phát triển kinh tế, mà gắn bó hữu cơ với kinh tế, chính trị, xã hội, trở thành trụ cột quan trọng bảo đảm cho sự phát triển hài hòa, bền vững. Đại hội lần thứ XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là nguồn lực nội sinh và động lực phát triển bền vững, đồng thời coi trọng xây dựng hệ giá trị Việt Nam, phát triển công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, định hình thương hiệu quốc gia và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Tiếng cồng chiêng vang lên tại sinh hoạt văn hóa cộng đồng ở Tây Nguyên. Ảnh: Nguyễn Đăng Lâm.

Thực tiễn phát triển cho thấy, nếu chỉ tăng trưởng kinh tế đơn thuần mà xem nhẹ văn hóa, xã hội sẽ đối mặt với nguy cơ phát triển lệch lạc, mất cân đối, dẫn đến khủng hoảng về giá trị, đạo đức và niềm tin. Ngược lại, khi văn hóa được chăm lo đúng mức, trở thành “chất keo” gắn kết cộng đồng và “động lực mềm” thúc đẩy sáng tạo, thì phát triển kinh tế – xã hội sẽ có nền móng vững chắc, lâu dài. Chính vì vậy, bảo đảm sự gắn kết giữa phát triển kinh tế là trung tâm, xây dựng, chỉnh đốn Đảng là then chốt, với nâng cao văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là điều kiện quyết định cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Văn hóa truyền thống Việt Nam chứa đựng những “chân giá trị” bền vững, được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử. Những giá trị ấy không chỉ nằm ở các hình thức biểu hiện như kiến trúc, lễ hội, nghệ thuật hay phong tục tập quán, mà quan trọng hơn là ở chiều sâu tinh thần, ở hệ giá trị đạo đức, nhân văn đã thấm sâu vào đời sống xã hội. Đó là lòng nhân ái, nghĩa tình, tinh thần cộng đồng, ý thức trách nhiệm với gia đình, làng xóm, quê hương và đất nước.

Trong hệ giá trị ấy, đạo đức giữ vị trí trung tâm. Đạo đức Việt Nam không chỉ thể hiện trong lời nói mà còn trong hành động, trong cách ứng xử giữa con người với con người, giữa cá nhân với cộng đồng. Gia đình – tế bào của xã hội – chính là nơi khởi nguồn và nuôi dưỡng những giá trị đạo đức đó. Tình cảm gia đình, lòng hiếu thảo với ông bà, cha mẹ, sự gắn bó giữa các thế hệ không chỉ là chuẩn mực đạo đức mà còn là nguồn sức mạnh tinh thần to lớn, giúp con người Việt Nam vượt qua khó khăn, thử thách trong cuộc sống.

Song song với đó, lòng yêu nước là một giá trị xuyên suốt, nổi bật trong văn hóa Việt Nam. Lòng yêu nước không chỉ được thể hiện trong những thời khắc lịch sử chống giặc ngoại xâm, mà còn trong ý thức giữ gìn, bảo vệ và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc, trong sự trân trọng lịch sử, truyền thống và khát vọng xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh. Chính lòng yêu nước đã tạo nên sức mạnh đoàn kết toàn dân tộc – nhân tố quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam.

Bước vào kỷ nguyên mới, Việt Nam đang đứng trước những thời cơ lớn, song cũng phải đối mặt với không ít thách thức từ quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng, cạnh tranh toàn cầu và biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh đó, khát vọng “Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” mà Tổng Bí thư Tô Lâm phát động mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể hiện quyết tâm chính trị và tầm nhìn chiến lược của Đảng ta. Khát vọng ấy không chỉ hướng tới phát triển kinh tế nhanh, mà còn nhấn mạnh yêu cầu phát triển bền vững, hài hòa, gắn tăng trưởng với tiến bộ, công bằng xã hội và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Theo quan điểm của Tổng Bí thư Tô Lâm, sự phát triển mạnh mẽ trong tất cả các lĩnh vực phải được đặt trên nền tảng của việc bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc. Đoàn kết dân tộc tiếp tục được xác định là yếu tố then chốt, là nguồn sức mạnh vô địch giúp đất nước vượt qua mọi khó khăn, thách thức. Sự đoàn kết ấy không phân biệt vùng miền, tôn giáo hay dân tộc, mà là sự đồng lòng, chung sức của toàn dân trong hành trình xây dựng một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng.

Tri thức và giáo dục được coi là chìa khóa mở ra kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc đầu tư cho giáo dục, khoa học – công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ là yêu cầu cấp bách, mà còn là giải pháp căn cơ để nâng cao sức cạnh tranh quốc gia. Quan điểm này cũng tương đồng với tư tưởng của Giáo sư Đào Duy Anh trong “Việt Nam văn hóa sử cương”, khi ông nhấn mạnh mối quan hệ chặt chẽ giữa tri thức, văn hóa và sự phát triển bền vững của xã hội.

Tổng Bí thư Tô Lâm xác định kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam là kỷ nguyên phát triển, kỷ nguyên giàu mạnh dưới sự lãnh đạo của Đảng, hướng tới mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước xã hội chủ nghĩa phát triển, có thu nhập cao, sánh vai với các cường quốc năm châu. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, cần khơi dậy mạnh mẽ hào khí dân tộc, tinh thần tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường và khát vọng cống hiến của mỗi người dân Việt Nam.

Dự thảo Văn kiên Đại hội lần thứ XIV của Đảng tiếp tục khẳng định văn hóa không chỉ là “nền tảng tinh thần” mà còn là “nguồn lực mềm” vô cùng to lớn, là động lực nội sinh thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước. Trong kỷ nguyên mới, việc phát huy giá trị văn hóa dân tộc, đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, chính là con đường đúng đắn để Việt Nam phát triển nhanh, bền vững và khẳng định vị thế trên trường quốc tế. Đó cũng là trách nhiệm chung của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân trong hành trình hiện thực hóa khát vọng vươn mình của dân tộc Việt Nam.

V.X.B - N.T.D

Vũ Xuân Bân - Nguyễn Tiến Dũng