Văn hóa và con người là động lực phát triển bền vững

Hát Xoan làng cổ Hùng Lô, phường Vân Phú được bảo tồn và phát huy hiệu quả gắn với phát triển du lịch.

Tự hào vùng đất cội nguồn

Phú Thọ là vùng đất cội nguồn, nơi hội tụ khí thiêng sông núi, đất phát tích và khởi thủy của dân tộc Việt Nam. Sau khi hợp nhất ba vùng đất Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình, văn hóa và con người nơi đây trở thành sự kết tinh biểu trưng của ba dòng chảy văn hóa lớn, giàu bản sắc. Đó là dòng chảy văn hóa Phú Thọ - cội nguồn dân tộc với Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, đóng vai trò trục tâm linh kết nối toàn vùng. Đó là một Vĩnh Phúc - vùng đất “Đến với Phật, về với Mẫu” quy tụ hàng trăm lễ hội truyền thống, làng nghề đặc sắc, tiêu biểu có Tháp Bình Sơn, di chỉ Đồng Đậu. Và một Hòa Bình mang kho tàng văn hóa phi vật thể sống động của nền “Văn hóa Hòa Bình”, nổi bật với tiếng chiêng, nhà sàn, lễ hội cổ truyền cùng sử thi “Đẻ đất, đẻ nước”.

Công tác bảo tồn, phát huy di sản văn hóa luôn được tỉnh đặc biệt quan tâm, đầu tư trọng điểm gắn với phát triển du lịch tâm linh, tín ngưỡng. Đến nay, địa phương tự hào sở hữu nhiều di sản được ghi danh. Hệ thống danh thắng, di tích phong phú như Khu di tích lịch sử Đền Hùng, Đền Mẫu Âu Cơ, Vườn quốc gia Xuân Sơn, quần thể Tây Thiên - Tam Đảo, bản Lác (Mai Châu), suối khoáng Kim Bôi... cùng hàng trăm lễ hội truyền thống đã trở thành biểu tượng tâm linh, văn hóa độc đáo “độc nhất vô nhị”.

Chính không gian đặc biệt này tạo nên con người Đất Tổ với các đặc trưng nổi trội: Yêu nước, đoàn kết, tự cường, đổi mới sáng tạo và nhân ái. Sinh ra và lớn lên tại xã Hy Cương, ông Nguyễn Hoàng Nghĩa xúc động chia sẻ: Bản sắc của con người Phú Thọ bắt nguồn từ vị thế lịch sử đặc biệt của vùng Đất Tổ Hùng Vương. Truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, tôn kính tổ tiên không chỉ được bảo lưu bền vững qua hàng ngàn năm, mà ngày nay còn hòa quyện với tinh thần yêu nước, tự cường trong từng nếp nghĩ, lối sống thường nhật của mỗi người dân.

Lời chia sẻ của người dân Đất Tổ là minh chứng sống động cho những thành tựu mà Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân tỉnh Phú Thọ đã đạt được trong giai đoạn 2020 - 2025. Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của các cấp ủy Đảng, chính quyền, công tác xây dựng con người Phú Thọ phát triển toàn diện về phẩm chất, nhân cách, năng lực và thể lực đã gặt hái nhiều kết quả nổi bật. Chất lượng giáo dục đại trà và mũi nhọn liên tiếp duy trì vị thế tốp đầu cả nước; tỷ lệ trường chuẩn quốc gia đạt 84,2%. Đời sống an sinh xã hội được bảo đảm vững chắc, tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh giảm còn 2,75% vào cuối năm 2025, trong khi thu nhập bình quân đầu người tăng tới 37% so với năm 2020. Đặc biệt, công tác bảo tồn di sản đạt được những kết quả quan trọng. Tính đến cuối năm 2025, toàn tỉnh có 980 di tích được xếp hạng, trong đó sở hữu 6 di tích quốc gia đặc biệt và 5 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO ghi danh. Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng tiếp tục khẳng định vai trò là lễ hội mẫu mực của cả nước, biểu trưng cho tính văn minh, trang nghiêm, là sợi dây tâm linh kết nối khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Bên cạnh đó, các thiết chế văn hóa được quan tâm đầu tư mạnh mẽ với 99,3% khu dân cư có nhà văn hóa, bảo đảm không gian sinh hoạt tinh thần phong phú cho Nhân dân...

Nhận diện thách thức, tạo bứt phá trong kỷ nguyên mới

Bên cạnh những kết quả đạt được, thực trạng phát triển của tỉnh sau hợp nhất cho thấy các vấn đề đặt ra cần được xử lý đồng bộ về văn hóa, con người để tạo sự thống nhất và phát triển bền vững. Theo đồng chí Dương Hoàng Hương - Giám đốc Sở VH-TT&DL, là vùng đất cội nguồn của dân tộc, Phú Thọ sở hữu hệ thống di sản phong phú, tiêu biểu. Trong những năm qua, việc gắn kết bảo tồn di sản với phát triển du lịch đã mang lại những kết quả tích cực, góp phần khẳng định vai trò của văn hóa như một nguồn lực nội sinh quan trọng. Tuy nhiên, trước yêu cầu mới của chuyển đổi số, hội nhập và phát triển kinh tế sáng tạo, bài toán đặt ra là làm thế nào để chuyển hóa hiệu quả các giá trị văn hóa thành sản phẩm du lịch có sức cạnh tranh, đồng thời đảm bảo phát triển bền vững...

Đặc biệt, việc hình thành tỉnh mới sau hợp nhất Phú Thọ - Vĩnh Phúc - Hòa Bình đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xác lập một mô hình phát triển văn hóa, con người mới, phù hợp với không gian địa lý rộng lớn, tài nguyên phong phú và bối cảnh kinh tế - xã hội ngày càng đa dạng khi đất nước bước vào kỷ nguyên mới. Để chủ động giải quyết các thách thức này, ngày 21/5/2026, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 1615/QĐ-UBND phê duyệt Đề án Phát triển văn hóa, con người tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đây là quyết sách mang tính bước ngoặt, khẳng định tư duy chiến lược của cấp ủy, chính quyền địa phương.

Để hiện thực hóa khát vọng phát triển, Đề án xác định mục tiêu cốt lõi là phát triển văn hóa Phú Thọ tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phấn đấu đưa tỉnh trở thành trung tâm văn hóa về cội nguồn của dân tộc Việt Nam. Song song với đó là xây dựng con người Phú Thọ phát triển toàn diện, hội tụ các phẩm chất nổi trội: Yêu nước, đoàn kết, tự cường, đổi mới sáng tạo và nhân ái. Tỉnh đặt mục tiêu cụ thể đến năm 2030, Chỉ số phát triển con người (HDI) đạt 0,78 và Chỉ số phát triển và hạnh phúc (VDHI) đạt tối thiểu 85 điểm. Tầm nhìn chiến lược đến năm 2045, xây dựng con người Phú Thọ phát triển toàn diện, chất lượng cuộc sống cao, hạnh phúc. Tỉnh Phú Thọ có nền văn hóa giàu sắc thái, phát triển hiện đại, đậm đà bản sắc vùng đất cội nguồn, trở thành nền tảng tinh thần vững chắc và trụ cột phát triển bền vững. Khi đó, Chỉ số phát triển con người, chỉ số phát triển và hạnh phúc, chế độ an sinh xã hội, phúc lợi xã hội của tỉnh sẽ thuộc nhóm các địa phương đứng đầu cả nước.

Để các mục tiêu trên đi vào cuộc sống, Đề án đã chỉ ra những nội dung chủ yếu, trọng tâm cùng cam kết nguồn lực đầu tư mạnh mẽ. Tỉnh quyết tâm bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm dành riêng cho lĩnh vực văn hóa. Về hạ tầng và không gian văn hóa, tỉnh tập trung đầu tư các công trình văn hóa quy mô, tầm vóc quốc gia, tạo biểu tượng phát triển mới. Không gian lễ hội, văn hóa cội nguồn sẽ được mở rộng gắn với Khu di tích lịch sử Đền Hùng và vùng phụ cận để hình thành Trung tâm lễ hội về với cội nguồn dân tộc. Trong xu thế công nghệ, Đề án chú trọng đẩy mạnh chuyển đổi số, quyết tâm hoàn thành số hóa 100% di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, bảo vệ thành công và đưa di sản Mo Mường vào danh sách cần bảo vệ khẩn cấp của UNESCO.

Nghị quyết của Đảng đã mở đường, Đề án của chính quyền đã định hình lộ trình rõ nét. Với sự đồng lòng, quyết tâm chính trị cao nhất của toàn Đảng bộ, chính quyền và tinh thần tự hào cội nguồn sâu sắc của mỗi người dân, sự nghiệp xây dựng văn hóa, con người Phú Thọ chắc chắn sẽ đạt như kỳ vọng, tạo nền tảng tinh thần vững chắc để vùng Đất Tổ bước vào kỷ nguyên mới.