VDSC: Lãi suất biến động mạnh có thể kích hoạt một chu kỳ nợ xấu mới

Dư địa mở rộng NIM nhờ định giá lại lãi suất của các khoản vay

Trong báo cáo triển vọng ngành ngân hàng mới cập nhật, Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) nhận định rằng dư địa cải thiện biên lãi là một điểm sáng đáng chú ý của ngành ngân hàng trong năm 2026.

Theo các chuyên gia, trong ngắn hạn, dư địa mở rộng NIM có thể được thúc đẩy bởi quá trình định giá lại lãi suất của các khoản vay. Đặc biệt là trong giai đoạn 3 tháng đầu năm 2026, khi quy mô các khoản vay được điều chỉnh lãi suất lên mức cao hơn đáng kể (theo biến động của lãi suất cơ sở hay lãi suất tiết kiệm kỳ hạn 3-6 tháng đối với các khoản vay ngắn hạn và kỳ hạn từ 12 tháng trở lên đối với các khoản vay trung dài hạn) so với quy mô nguồn vốn huy động được điều chỉnh lãi suất trong cùng thời gian.

Nhìn xa hơn, trong trung hạn, khả năng mở rộng NIM sẽ phân hóa hơn, phụ thuộc vào một số yếu tố.

Thứ nhất là khả năng của các ngân hàng trong việc gia tăng biên độ giữa mặt bằng lãi suất cho vay so với chi phí vốn trong bối cảnh không phải chịu quá nhiều sức ép phải giảm giá để cạnh tranh khi NHNN thắt chặt kiểm soát hạn mức tín dụng trong năm nay. Điều này khác biệt hoàn toàn so với giai đoạn 2024, 2025 khi tốc độ tăng trưởng tín dụng không bị giới hạn theo từng quý.

Thứ hai là khả năng của từng ngân hàng trong việc gia tăng tỷ trọng các sản phẩm có lợi suất cao (như các sản phẩm cho vay tín chấp, tiêu dùng,...) trong cấu trúc danh mục tín dụng.

Cuối cùng là khả năng bảo vệ tỷ lệ CASA trong bối cảnh lãi suất huy động tăng mạnh làm gia tăng nhu cầu gửi tiền có kỳ hạn. Theo đó, các NHTM Nhà nước được kỳ vọng có thể có lợi thế hơn nhờ danh mục tín dụng tập trung vào kỳ hạn ngắn, giúp giảm áp lực tăng chi phí huy động vốn trung dài hạn, vốn có ảnh hưởng lớn hơn tới tỷ lệ CASA so với các kỳ hạn ngắn.

Ảnh: VDSC

Sức ép chất lượng tài sản

Trong khi diễn biến tăng lãi suất và việc định giá lại các khoản vay có thể tác động tích cực đến NIM ngân hàng trong ngắn hạn, VDSC cũng lưu ý về bài toán kiểm soát thanh khoản như là thách thức lớn với ngành ngân hàng trong năm nay.

Mặc dù lãi suất huy động đã tăng mạnh ở nhiều ngân hàng ngày từ những tháng đầu năm (từ 1-3 điểm % ở các kỳ hạn từ 6 tháng đến trung hạn), huy động vốn chỉ tăng 0,8% trong khi tín dụng đã tăng 1,4% trong hai tháng đầu năm 2026. Điều này phản ánh khoảng cách chênh lệch giữa cung-cầu vốn vẫn còn tồn tại.

Để thu hẹp khoảng cách này, lãi suất huy động nhiều khả năng sẽ tiếp tục tăng trong ngắn hạn trước khi tỷ lệ LDR được kiểm soát tốt hơn và giúp lãi suất tìm được điểm cân bằng.

Không chỉ tái kiểm soát tỷ lệ LDR, các ngân hàng, đặc biệt là các ngân hàng TMCP, cũng sẽ phải kiểm soát tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn (SMLR), vốn có xu hướng tăng trong năm 2025.

Các ngân hàng có tỷ lệ SMLR cao (từ 25% trở lên) sẽ có nhu cầu huy động trung dài hạn lớn, kéo theo hệ quả là tỷ lệ CASA giảm và triệt tiêu dư địa cải thiện NIM.

Ảnh: VDSC

Bên cạnh bài toán kiểm soát thanh khoản, các chuyên gia cũng cảnh báo về nguy cơ nợ xấu gia tăng trở lại trong môi trường lãi suất biến động mạnh.Lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng - thường là mức lãi suất tham chiếu cho các khoản vay trong giai đoạn thả nổi - đã tăng mạnh từ 1-2 điểm % chỉ trong hơn một quý vừa qua. VDSC chỉ ra rằng tốc độ tăng này không phải là chưa có tiền lệ, nhưng hệ quả của nó thì đã được lịch sử kiểm chứng.

Ảnh: VDSC

"Nhìn lại hai chu kỳ nợ xấu trước đây - giai đoạn 2010–2012 khi lãi suất tăng vọt dẫn đến làn sóng nợ xấu buộc phải thành lập VAMC, và giai đoạn 2022–2023 khi xu hướng thắt chặt chính sách tiền tệ toàn cầu và khủng hoảng TPDN đẩy nợ xấu toàn ngành lên cao - có thể thấy rằng mức tăng lãi suất hiện tại hoàn toàn có khả năng ảnh hưởng tới khả năng trả nợ của khách hàng và kích hoạt một chu kỳ nợ xấu mới", chuyên gia nhận định.

Diên Vỹ