Vẻ đẹp của một cuộc đời bình dị
ĐNCT - Từ câu chuyện về một giáo sư văn học bình dị, Stoner - Người thầy lặng lẽ của nhà văn John Williams (Tao Đàn và NXB Văn học, 2026) gợi mở những suy tư sâu sắc về tình yêu, thất bại, sự cô đơn và ý nghĩa tồn tại của con người.

Có những cuộc đời trôi qua mà không để lại dấu ấn lớn lao trong lịch sử, không có những thành tựu vang dội hay những chiến công khiến người đời ngưỡng mộ. Đó là những con người vẫn ngày ngày đi làm, trở về nhà, yêu thương, chịu đựng, đôi khi thất bại và rồi lặng lẽ già đi. Nhưng liệu một cuộc đời không có gì nổi bật có đồng nghĩa với việc nó đã trôi qua vô nghĩa?
Đó cũng là câu hỏi mà tiểu thuyết Stoner của nhà văn John Williams gợi lên trong lòng người đọc. Tác phẩm kể về William Stoner, một giáo sư văn học tại Đại học Missouri, với một cuộc đời thoạt nhìn bình thường, thậm chí có phần tẻ nhạt. Thế nhưng, đằng sau những năm tháng tưởng chừng đơn điệu ấy là cả một thế giới nội tâm phức tạp, nơi con người đối diện với những lựa chọn, mất mát, khát vọng và giới hạn của chính mình.
Người thầy dành trọn đời cho văn chương
William Stoner sinh ra trong một gia đình nông dân ở vùng quê Missouri. Theo mong muốn của cha mẹ, anh được gửi đến trường đại học để học ngành nông nghiệp, với hy vọng sau này có thể trở về cải thiện công việc đồng áng của gia đình.
Tuy nhiên, một buổi học về văn học Anh, khi được tiếp xúc với Shakespeare và những câu hỏi về ý nghĩa của văn chương, đã làm thay đổi hướng đi cuộc đời anh. Stoner nhận ra mình thuộc về thế giới của sách, những con chữ và tư tưởng mà trước đó anh chưa từng có cơ hội khám phá. Anh quyết định chuyển sang học văn chương, sau đó ở lại trường đại học để giảng dạy.
John Williams không xây dựng Stoner thành hình mẫu lý tưởng của một trí thức hay người thầy đáng ngưỡng mộ. Anh không phải một thiên tài xuất chúng, cũng không phải người có khả năng thay đổi những định kiến hay xoay chuyển môi trường học thuật. Sự nghiệp của Stoner trải qua không ít va chạm, bất công và thất bại. Anh nhiều lần bất lực trước sự nhỏ nhen, ganh ghét trong giới đại học, thậm chí phải đứng ngoài những cơ hội mà mình xứng đáng được nhận.
Ngay cả trên giảng đường, Stoner không phải lúc nào cũng là một người thầy xuất sắc. Có những bài giảng khô khan, những sinh viên thiếu hứng thú và cả những thời điểm anh hoài nghi năng lực của chính mình.
Những giới hạn ấy khiến Stoner trở nên gần gũi. Anh có những lựa chọn thiếu quyết đoán, đôi khi cam chịu đến khó hiểu. Nhưng chẳng phải phần lớn chúng ta cũng từng như vậy? Có những điều biết là không ổn nhưng không đủ can đảm để thay đổi, những cơ hội đã bỏ lỡ và những tổn thương mang theo suốt nhiều năm chỉ vì không biết phải làm gì khác.
Nếu văn chương là nơi Stoner tìm thấy bản ngã thì hôn nhân lại là một trong những miền đau đớn nhất của cuộc đời anh. Cuộc sống vợ chồng giữa Stoner và Edith ngày càng trở nên ngột ngạt. Họ vẫn cùng ăn một bàn, sống dưới một mái nhà và thực hiện những bổn phận thường nhật, nhưng dường như không còn khả năng chạm đến thế giới nội tâm của nhau. Mỗi người như bị nhốt trong một căn phòng riêng biệt, tồn tại cạnh nhau nhưng không thực sự thuộc về nhau.
Sau tất cả đổ vỡ trong hôn nhân và tình yêu, Stoner vẫn trở về với giảng đường, với sách vở và văn chương. Văn chương không thể cứu anh khỏi những bất hạnh, cũng không giúp anh tránh được những thất bại trong cuộc sống. Nhưng đó vẫn là nơi anh tìm thấy chính mình, là giá trị tinh thần bền bỉ mà những biến cố không thể lấy đi hoàn toàn.
Giá trị cuộc đời không nằm ở những thành tựu lớn lao
Khi đối diện với bệnh tật và cái chết, Stoner nhìn lại cuộc đời mình. Anh tự hỏi liệu mình đã sống tốt hay chưa, những gì mình làm có thực sự mang lại ý nghĩa nào đó hay không. Những cuốn sách, bài giảng, công trình học thuật và năm tháng gắn bó với trường đại học dường như trở nên quá nhỏ bé trước sự hữu hạn của đời người.
Nhưng giá trị của một cuộc đời liệu có nhất thiết phải được đo bằng những thành tựu mà người khác có thể nhìn thấy?
Nhan đề Stoner cũng là một lựa chọn đáng suy ngẫm của John Williams. Nhà văn không đặt tên tác phẩm bằng một danh xưng nghề nghiệp hay phẩm chất nổi bật của nhân vật, mà chỉ đơn giản gọi bằng họ của một người đàn ông bình thường. Không có lời tôn vinh, không có sự tô vẽ. Stoner đơn giản là Stoner - một con người đã sống, yêu thương, đau khổ, làm việc và ra đi như bao người khác.
Chính sự giản dị ấy giúp câu chuyện vượt khỏi phạm vi một tiểu thuyết về giới học thuật để trở thành câu chuyện về thân phận con người. Bởi dù làm nghề gì, ở vị trí nào, mỗi người đều phải đối diện với những giới hạn, những mất mát và câu hỏi về ý nghĩa tồn tại của chính mình.
John Williams kể câu chuyện bằng một văn phong tiết chế, bình thản, đôi khi lạnh lùng đến mức tưởng như không có cảm xúc. Những sự kiện cứ thế diễn ra, năm tháng cứ thế trôi qua, không có quá nhiều kịch tính hay những biến cố được đẩy lên cao trào. Thế nhưng, càng đọc, người ta càng nhận ra những lớp buồn thấm sâu bên dưới. Có những bi kịch lớn nhất không được tạo nên từ những biến cố kinh hoàng mà bắt nguồn từ những điều rất đỗi bình thường, từ những lựa chọn nhỏ bé và những điều không thể nói thành lời.
Chính sự kiệm lời ấy khiến nỗi buồn trong Stoner không bùng lên thành tiếng khóc mà lặng lẽ ở lại trong lòng người đọc.
Cuộc đời Stoner cho thấy con người có thể yêu một điều gì đó đến tận cùng mà vẫn không tránh khỏi thất bại; có thể sống lương thiện nhưng vẫn phải chịu đựng bất công; có thể dành cả cuộc đời cho một giá trị tinh thần mà không bao giờ nhận được sự công nhận tương xứng.
Thế nhưng, điều đó không có nghĩa những năm tháng ấy trở nên vô nghĩa.
Có lẽ, giá trị lớn nhất mà Stoner để lại không nằm ở câu chuyện về một giáo sư văn học, mà ở cách tác phẩm khiến mỗi người nhìn lại cuộc đời mình. Chúng ta không nhất thiết phải trở nên vĩ đại, không cần để lại những dấu ấn được số đông ghi nhớ mới có thể xem cuộc đời mình là đáng sống. Đôi khi, chỉ cần tìm thấy một điều thực sự yêu thương, kiên trì với nó và sống trọn vẹn với những gì mình tin tưởng đã là một ý nghĩa đáng quý.
Và có lẽ, đó cũng chính là điều khiến người thầy lặng lẽ William Stoner còn ở lại lâu dài trong lòng độc giả.
Nguồn Đà Nẵng: https://baodanang.vn/ve-dep-cua-mot-cuoc-doi-binh-di-3359147.html
