Về với Đồng Phúc, Thái Nguyên - vùng chè trong mây

Thu hái chè Shan tuyết tại xã Đồng Phúc. Ảnh TNGOV

Giữa những dãy núi cao quanh năm mây phủ ở phía Bắc tỉnh Thái Nguyên, vùng chè Shan tuyết Bằng Phúc của xã Đồng Phúc đang lưu giữ một báu vật của thiên nhiên và văn hóa bản địa. 

Những cây chè cổ thụ qua nhiều thế hệ vẫn âm thầm bén rễ, chắt chiu hương vị đất trời, nuôi sống bao gia đình. Hưởng ứng Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên 2026, Đồng Phúc lần đầu tổ chức một không gian văn hóa trà quy mô, mở ra cơ hội để vùng chè đặc biệt này được biết đến rộng rãi hơn, đồng thời gợi mở hướng phát triển mới từ chính những giá trị vốn có của địa phương.

Chương trình "Đồng Phúc mùa vàng - Hương trà giữa tầng mây" đưa du khách đến gần hơn với những cây chè Shan tuyết cổ thụ, với nghề làm trà và đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc nơi đây.

Những gốc chè Shan tuyết cổ thụ vẫn bền bỉ vươn mình qua năm tháng, chắt lọc hương sắc núi rừng vào từng búp trà.

Hương trà từ miền mây núi

Những ngày diễn ra Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên 2026; chúng tôi đã về với Đồng phúc. Con đường dẫn vào vùng chè Bằng Phúc của địa phương này trở nên rộn ràng hơn thường ngày. 

Trong không gian núi rừng bảng lảng sương, chương trình "Đồng Phúc mùa vàng - Hương trà giữa tầng mây" đưa du khách đến gần hơn với những cây chè Shan tuyết cổ thụ, với nghề làm trà và đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc nơi đây.

Điểm nhấn của ngày hội là nghi thức nghệ thuật "Đánh thức hương trà giữa tầng mây". Không chỉ là một tiết mục trình diễn, nghi thức ấy còn gửi gắm thông điệp về việc đánh thức tiềm năng của vùng chè đã gắn bó với đời sống người dân qua nhiều thế hệ.

Những búp chè được hái từ cây cổ thụ, những công đoạn sao, vò thủ công của nghệ nhân, chén trà được nâng niu mời khách…tất cả tạo nên một không gian trải nghiệm mang đậm dấu ấn Bằng Phúc.

Vùng chè Bằng Phúc nằm ở vùng núi cao, có khí hậu mát mẻ, độ ẩm lớn, nhiều khu vực thường xuyên được bao phủ bởi mây và sương. Điều kiện tự nhiên ấy tạo nên môi trường sinh trưởng đặc biệt cho giống chè Shan tuyết. 

Theo số liệu của cơ quan chuyên môn tỉnh, toàn xã Đồng Phúc hiện có khoảng 316,79ha chè đang cho thu hoạch, với 740 cây chè Shan tuyết cổ thụ phân bố tại cả 7 thôn thuộc vùng Bằng Phúc. Riêng thôn Phiêng Phung có hơn 400 cây trên diện tích khoảng 1,7ha.

Giữa miền sơn cước xã Đồng Phúc, tỉnh Thái Nguyên, những nương chè xanh và những gốc chè Shan tuyết cổ thụ vẫn bền bỉ vươn mình qua năm tháng, chắt lọc hương sắc núi rừng vào từng búp trà. 

Những cây chè ấy không chỉ có giá trị về sản phẩm. Kết quả nghiên cứu khoa học giai đoạn 2024-2025 cho thấy quần thể chè Shan tuyết nơi đây có giá trị nổi bật về nguồn gen, lịch sử và văn hóa. Ngày 12/12/2025, 12 cây chè tại Bằng Phúc được công nhận là Cây Di sản Việt Nam. Làng nghề chè Shan tuyết Bằng Phúc cũng được UBND tỉnh công nhận theo Quyết định số 2805/QĐ-UBND ngày 31/12/2025.

Đó là những dấu mốc quan trọng để một vùng chè lâu đời có thêm cơ sở bảo tồn, xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm. Từ những cây chè sinh trưởng tự nhiên ở độ cao 600-1.200m, người dân vẫn duy trì cách thu hái truyền thống, kết hợp kinh nghiệm sao, vò chè được truyền qua nhiều thế hệ. Búp chè có lớp phấn trắng đặc trưng; nước trà vàng xanh, vị chát dịu và hậu ngọt sâu, mang hương thơm riêng của vùng núi.

Sắc màu dân tộc tại hoạt động hội thi hoạt động hưởng ứng của Festival Trà.

Cây chè trong câu chuyện sinh kế

Ở Đồng Phúc, cây chè không đơn thuần là một loại nông sản. Đó là công việc gắn với nhịp sống của nhiều gia đình, là kinh nghiệm canh tác được trao truyền và cũng là một phần bản sắc của cộng đồng cư dân vùng cao.

Làng nghề chè Shan tuyết Bằng Phúc hiện có 7/7 thôn tham gia trồng và chế biến chè, thu hút gần 1.000 lao động. Sự tham gia của các hợp tác xã, doanh nghiệp như Hồng Hà, Bằng Phúc, Nông nghiệp xanh Bình An cùng các đơn vị chế biến, kinh doanh đang từng bước tạo thêm liên kết trong sản xuất và tiêu thụ. Một số sản phẩm đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao, 4 sao; được đưa vào hệ thống siêu thị, sàn thương mại điện tử và từng bước tiếp cận thị trường ngoài nước.

Tuy vậy, để cây chè thực sự trở thành nguồn lực phát triển bền vững, Đồng Phúc vẫn còn nhiều việc phải làm. Sản xuất ở một số nơi còn nhỏ lẻ; năng lực chế biến, bảo quản và quảng bá sản phẩm chưa đồng đều. Giá trị của chè cổ thụ không thể chỉ được tính bằng sản lượng búp thu hái, mà cần được nâng lên bằng chất lượng, quy trình chế biến, thương hiệu và khả năng tiếp cận thị trường.

Bởi thế, hướng phát triển mà địa phương đặt ra không dừng ở việc mở rộng diện tích. Quan trọng hơn là bảo tồn nguồn gen quý, nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, thúc đẩy sản xuất theo hướng hữu cơ, VietGAP, tăng cường liên kết giữa người trồng chè, hợp tác xã và doanh nghiệp; đồng thời minh bạch nguồn gốc sản phẩm, đầu tư chế biến sâu để tăng giá trị gia tăng.

Nhìn rộng hơn, câu chuyện cây chè cũng đặt trong bài toán phát triển của một xã miền núi còn không ít khó khăn. Đồng Phúc hiện nay được hình thành sau khi sắp xếp các xã Đồng Phúc, Quảng Khê, Hoàng Trĩ và Bằng Phúc.

Địa bàn rộng, dân cư phân tán, điều kiện sản xuất và đời sống giữa các khu vực còn khác nhau. Theo rà soát năm 2025, toàn xã còn 505 hộ nghèo và 643 hộ cận nghèo.

Năm 2025, địa phương triển khai ba dự án hỗ trợ sinh kế nông nghiệp với tổng kinh phí hơn 4,9 tỷ đồng, tập trung vào chăn nuôi trâu, bò, ngựa sinh sản, đi kèm hướng dẫn kỹ thuật và theo dõi sau hỗ trợ. 

Những con số ấy cho thấy, phát triển cây chè và du lịch là hướng đi có triển vọng, nhưng không thể thay thế các giải pháp đa dạng hóa sinh kế, hỗ trợ sản xuất và giảm nghèo cho những khu vực, những hộ gia đình chưa có điều kiện tham gia chuỗi giá trị trà.

Từ bản làng đến không gian lễ hội; bên chén trà là những câu chuyện về sự đổi thay của vùng đất này trong sự phát triển.

Du khách thưởng trà tại không gian lễ hội.

Đánh thức tiềm năng từ văn hóa và cảnh quan

Điều tạo nên sức hấp dẫn của Đồng Phúc không chỉ nằm ở những cây chè cổ thụ. Vùng đất này còn có ruộng bậc thang mùa lúa chín, những nếp nhà sàn, cảnh quan núi rừng và đời sống văn hóa của đồng bào Tày, Nùng, Dao, Mông… Những làn điệu Then, tiếng đàn Tính, điệu múa bát cùng phong tục, tập quán bản địa tạo nên một không gian văn hóa có khả năng kết nối tự nhiên với trải nghiệm thưởng trà.

Trong khuôn khổ chương trình hưởng ứng Festival, du khách được tham quan vùng chè, trực tiếp tìm hiểu quy trình hái và sao chè thủ công cùng nghệ nhân, thưởng trà và khám phá sản phẩm OCOP. Hành trình "Đồng Phúc - Chạm mùa vàng" kết nối vùng chè với những thửa ruộng bậc thang vào mùa thu hoạch, động Thẳm Thinh, động Hua Mạ, thác Tát Mạ và không gian hồ Ba Bể. Địa phương cũng phối hợp đón tour số 4 "Mây ngàn Shan tuyết - Sóng nước Ba Bể" thuộc hành trình "Chuyến tàu di sản".

Trong câu chuyện bên ấm trà; những lãnh đạo xã Đồng Phúc, chia sẻ rằng đối với đồng bào các dân tộc nơi đây, chè Shan tuyết không đơn thuần là nông sản mang giá trị kinh tế, mà đã trở thành cây sinh kế, cây văn hóa và ký ức gắn bó với bản làng. Thông điệp "Đánh thức hương trà giữa tầng mây" vì thế cũng là mong muốn đưa sản vật quý của địa phương bước sang một giai đoạn phát triển chuyên nghiệp, bền vững hơn, gắn với du lịch sinh thái.

Những năm qua, Đồng Phúc đã có nhiều nỗ lực trong gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa, sinh thái bản địa. Với những quyết tâm của địa phương là tiếp tục bảo vệ hệ sinh thái rừng, những cây chè cổ thụ và nguồn gen quý; chuyển mạnh tư duy từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, chú trọng chế biến sâu, ứng dụng công nghệ số, truy xuất nguồn gốc và khai thác hiệu quả mối liên kết giữa văn hóa trà với du lịch cộng đồng.

Đây cũng chính là hướng đi để những hoạt động hưởng ứng Festival không dừng lại ở vài ngày hội. Bởi một không gian du lịch chỉ có thể giữ chân du khách khi những trải nghiệm được tổ chức thường xuyên, sản phẩm đủ sức cạnh tranh, người dân thực sự được hưởng lợi và cảnh quan, văn hóa được bảo tồn trong quá trình khai thác.

Những sắc màu dân tộc tại chương trình lễ hội Đồng Phúc.

Để hương trà bay xa

Với việc việc Đồng Phúc lần đầu tham gia chuỗi hoạt động hưởng ứng Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên năm 2026 là cơ hội quan trọng để vùng chè Shan tuyết Bằng Phúc bước ra khỏi phạm vi quen thuộc, tiếp cận đông đảo người tiêu dùng, doanh nghiệp và du khách. Không gian trưng bày sản phẩm tại Phố đi bộ trung tâm từ ngày 30/10 đến 7/11 cũng giúp chè Shan tuyết và các sản phẩm OCOP của địa phương có thêm cơ hội giao lưu, xúc tiến thương mại.

Nhưng giá trị lớn hơn của sự kiện có lẽ nằm ở việc khơi dậy niềm tự hào và ý thức gìn giữ di sản trong chính cộng đồng. Những cây chè cổ thụ chỉ có thể tiếp tục sống cùng bản làng khi được bảo vệ; nghề làm trà chỉ có thể truyền lại cho thế hệ sau khi người dân có thu nhập xứng đáng từ nghề; còn du lịch chỉ có thể phát triển lâu dài khi cảnh quan và văn hóa không bị biến thành những sản phẩm trình diễn đơn thuần.

Từ những triền núi mờ sương, hương chè Shan tuyết Bằng Phúc của xã vùng cao Đồng Phúc đang tìm đường lan tỏa xa hơn. "Đồng Phúc - Trà trong mây" vì thế không chỉ là câu chuyện về một vùng trà độc đáo trong không gian Festival, mà còn là câu chuyện về cách một miền đất miền núi nhận diện lợi thế, gìn giữ di sản và từng bước chuyển những giá trị của thiên nhiên, văn hóa thành động lực phát triển, để cuộc sống của người dân ngày càng ấm no trên chính quê hương mình.