Vì một môi trường học đường an toàn

Trường THCS Lý Tự Trọng, Phường Tam Kỳ tổ chức cho các em thi vẽ tranh. Ảnh: Minh Sơn

Kế hoạch được xây dựng theo hướng tiếp cận tổng thể, kết hợp giữa phòng ngừa – phát hiện sớm – can thiệp – xử lý, đồng thời đặt trọng tâm vào việc hình thành văn hóa ứng xử tích cực trong học đường. Mục tiêu không dừng lại ở việc giảm thiểu các vụ việc bạo lực, mà hướng tới xây dựng trường học thực sự là nơi học sinh được tôn trọng, được bảo vệ và phát triển toàn diện.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý là yêu cầu triển khai đồng bộ các giải pháp trên toàn hệ thống giáo dục với các chỉ tiêu cụ thể: 100% cơ sở giáo dục xây dựng kế hoạch phòng, chống bạo lực học đường; 100% cán bộ quản lý, giáo viên được bồi dưỡng kỹ năng về phòng, chống bạo lực học đường; 100% học sinh được trang bị kiến thức, kỹ năng phòng ngừa và kĩ năng tự bảo vệ kể cả trên không gian mạng; 100% vụ việc bạo lực học đường được phát hiện, xử lí kịp thời theo đúng quy định. Những con số này không chỉ thể hiện quyết tâm chính trị cao mà còn nhằm khắc phục tình trạng "khoảng trống" trong quản lý, vốn là nguyên nhân khiến nhiều vụ việc kéo dài hoặc bị bỏ sót.

Tuy nhiên, để các mục tiêu này đi vào thực chất, yếu tố then chốt nằm ở việc nâng cao nhận thức và trách nhiệm của tất cả các chủ thể liên quan. Bạo lực học đường không phải là câu chuyện riêng của nhà trường, mà là vấn đề xã hội cần có sự vào cuộc của gia đình, chính quyền và cộng đồng. Khi mỗi giáo viên, phụ huynh và học sinh đều chủ động tham gia phòng ngừa, xây dựng văn hóa ứng xử không bạo lực, hiệu quả của các chính sách mới có thể được phát huy bền vững. Cùng với đó, cơ chế phối hợp liên ngành cần được vận hành thực chất hơn. Sự liên kết giữa ngành giáo dục, công an, văn hóa, truyền thông và chính quyền cơ sở phải đi vào chiều sâu, tránh hình thức.

Ở góc độ giáo dục, việc lồng ghép nội dung về đạo đức, lối sống, kỹ năng sống và văn hóa ứng xử vào chương trình chính khóa và hoạt động ngoại khóa là hướng đi đúng, nhưng cần phải đổi mới phương pháp triển khai và cách tiếp cận của học sinh. Thay vì truyền đạt một chiều, cần tăng cường các hoạt động trải nghiệm, đối thoại, tình huống giả định,… để học sinh rèn luyện kỹ năng kiểm soát cảm xúc, giải quyết mâu thuẫn và tôn trọng sự khác biệt. Đặc biệt, trong thời đại số, kỹ năng tự bảo vệ trên không gian mạng, nhận diện và ứng xử trước các hành vi bạo lực trực tuyến cần được xem xét trở thành nội dung giáo dục bắt buộc trong nhà trường. Đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý phải giữ vai trò trung tâm trong phòng ngừa bạo lực học đường. Thực tế cho thấy, nhiều vụ việc bắt nguồn từ những mâu thuẫn nhỏ nhưng không được phát hiện, can thiệp kịp thời. Vì vậy, việc sớm trang bị cho giáo viên các kỹ năng cần thiết như: tâm lý học đường, tâm sinh lý lứa tuổi, xử lý khủng hoảng, ứng xử trên môi trường mạng, kiểm soát cảm xúc,… trở thành yêu cầu cấp thiết. Qua đó, giúp nhận diện sớm những biểu hiện bất thường ở học sinh, kịp thời can thiệp và ngăn chặn nguy cơ bạo lực ngay từ khi mới manh nha.

Ngoài ra, trong bối cảnh thành phố đang đẩy mạnh xây dựng đô thị thông minh và chuyển đổi số toàn diện, ngành giáo dục cần nghiên cứu xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông về học sinh giữa các cấp học, bảo đảm đồng bộ với hạ tầng số của thành phố. Trên cơ sở đó, tích hợp các công cụ phân tích dữ liệu về quá trình học tập, rèn luyện, hạnh kiểm và diễn biến tâm lý của học sinh nhằm phát hiện sớm những dấu hiệu rủi ro. Cách tiếp cận này không chỉ phù hợp với xu thế quản trị giáo dục hiện đại, mà còn góp phần nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, can thiệp kịp thời các vấn đề phát sinh trong môi trường học đường.

Bên cạnh các giải pháp mang tính quản lý, việc xây dựng văn hóa học đường tích cực đóng vai trò nền tảng lâu dài. Các mô hình như "trường học hạnh phúc", "lớp học không bạo lực", "học sinh hỗ trợ học sinh",… cần được nhân rộng trên cơ sở phù hợp với từng địa phương, từng cấp học. Khi học sinh được tham gia vào các hoạt động tập thể, câu lạc bộ kỹ năng, hoạt động thiện nguyện, về nguồn,…các em không chỉ phát triển kỹ năng xã hội mà còn hình thành giá trị sống tích cực, giảm nguy cơ phát sinh hành vi lệch chuẩn.

Trong bối cảnh học sinh chịu nhiều áp lực từ học tập, gia đình, các mối quan hệ xã hội và tác động của môi trường mạng, yêu cầu đặt ra đối với công tác phòng, chống bạo lực học đường ngày càng cao, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, thực chất của nhà trường, gia đình và toàn xã hội. Xây dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh không chỉ là nhiệm vụ trước mắt nhằm bảo vệ học sinh, mà còn là giải pháp căn cơ để vun đắp nguồn nhân lực chất lượng, góp phần bảo đảm sự phát triển bền vững của giáo dục và tương lai của thành phố.