Vì sao có hiện tượng 'bị giấu' khi đi rừng, leo núi khiến khó tìm người lạc?

Trong các câu chuyện về đi rừng, leo núi, không ít người nhắc đến hiện tượng “bị giấu” hay “ma giấu/ ma đưa”. Điều này để nói đến việc có những người bị lạc dù ở không xa nhưng người khác vẫn không tìm thấy (dù có khi đã tìm cùng khu vực nơi người bị lạc có mặt), hoặc bản thân người bị lạc dù có kinh nghiệm mà không nhìn ra những lối đi tưởng như rất rõ.

Cách gọi “bị giấu” hay “ma giấu/ ma đưa” mang màu sắc dân gian, hơi có yếu tố tâm linh, nhưng thực tế có thể lý giải bằng nhiều yếu tố khách quan.

Gần đây, nhân trường hợp nam sinh Hà Nội bị lạc khi leo núi ở Tam Đảo và được tìm thấy sau hơn một ngày, cộng với việc trong kỳ nghỉ lễ sắp tới cũng có nhiều người tham gia trekking nơi rừng núi, nên một số cư dân mạng lại đề cập đến hiện tượng nói trên.

Nam sinh bị lạc trên núi ở Tam Đảo khi được tìm thấy. Ảnh: TPO.

Thực tế, những việc này đều không mới, mà đã được nhắc đến từ lâu trong lời kể của những người sống gần rừng núi. Với người chưa quen địa hình hoặc ngay cả đã quen nhưng vào lúc thể lực hoặc tâm lý không tốt, thì cảm giác “ở gần mà không thấy” hoặc “đi mãi mà không ra” là điều có thể xảy ra.

Trước hết, phải khẳng định rằng môi trường rừng núi thường có tầm nhìn rất hạn chế. Cây cối rậm rạp, địa hình gồ ghề, lại hay có sương mù, ánh sáng yếu khiến việc quan sát không dễ dàng gì. Trong nhiều trường hợp, 2 người có thể chỉ cách nhau khoảng chục mét hoặc ít hơn mà vẫn không nhìn thấy nhau. Thế nên mới có những trường hợp một người chỉ đi trước hoặc sau đoàn của mình có vài mét mà bị lạc, hoặc ở cùng một khu vực trong rừng hay trên núi mà không “nhìn thấy” nhau.

Ở nơi núi rừng, sương mù, cây cao, cây bụi, đá... đều cản trở tầm nhìn. Ảnh minh họa: Trek Tamil Nadu.

Bên cạnh đó, khi bị lạc ở nơi núi rừng hiểm trở, con người dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, mất phương hướng, thậm chí nhanh chóng trở nên hoảng loạn. Lúc này, khả năng quan sát và ghi nhớ đều bị ảnh hưởng, có thể khiến người đã có kinh nghiệm mà vẫn không nhận ra những dấu hiệu quen thuộc hoặc bỗng nhiên đi theo những hướng không chính xác, thậm chí có thể chỉ đi vòng quanh một địa điểm.

Điều này có thể được gọi là “sốc rừng” (woods shock), theo trang Spectrum CBT. Đó là phản ứng lạ lùng và nhiều khi rất thê thảm của con người khi bị lạc ở nơi hoang vu, khi lý trí và cảm xúc không còn hoạt động hài hòa mà được miêu tả là “giống như hai người không biết bơi kéo nhau xuống”. Có không ít trường hợp những người leo núi dày dạn kinh nghiệm vẫn làm những điều khó hiểu như đọc sai địa điểm, bỏ lại ba lô… khi bị lạc.

Ngoài ra, việc âm thanh dễ bị dội và méo do địa hình nhiều sườn dốc, khe suối, thác nước… cũng có thể khiến việc định hướng trở nên khó khăn, hoặc nghe không rõ, không hiểu.

"Sốc rừng" là hiện tượng có thể xảy ra ngay cả với những người nhiều kinh nghiệm. Ảnh minh họa: Oxalis Adventure.

Từ góc nhìn này, việc “bị ma giấu” hay “bị ma đưa” khi leo núi, đi rừng có thể được hiểu là sự kết hợp của địa hình phức tạp, môi trường nhiều trở ngại và tâm lý hoảng loạn, khiến việc nhìn thấy hoặc tìm thấy nhau, hoặc tìm được đường trở nên khó hơn bình thường. Những cách diễn giải mang yếu tố tâm linh, ở một khía cạnh nào đó, cũng là cách người xưa truyền lại kinh nghiệm và nhắc nhau thận trọng khi vào rừng, lên núi và luôn tôn trọng núi rừng, thiên nhiên.

Việc hiểu đúng hiện tượng này có thể giúp người leo núi, đi rừng có sự chuẩn bị tốt hơn cả về đồ dùng và kỹ năng, cũng như giữ bình tĩnh, tránh những quyết định vội vàng có thể khiến tình huống trở nên phức tạp hơn.