Vì sao tên lửa siêu vượt âm Oreshnik gây chú ý?

Tên lửa siêu vượt âm Oreshnik có sức công phá lớn. Ảnh: Guardian.

Với tầm bắn bao trùm châu Âu, vận tốc cực lớn cùng thiết kế đa đầu đạn phân hướng độc lập, loại vũ khí này tạo ra thách thức đáng kể cho các hệ thống phòng thủ hiện tại.

Sự xuất hiện của Oreshnik trên chiến trường không chỉ thay đổi cục diện tác chiến thông thường mà còn mang giá trị răn đe chiến lược lớn trong khu vực.

Tên lửa Oreshnik là gì?

Oreshnik, theo tiếng Nga có nghĩa là "cây phỉ", là một dòng tên lửa đạn đạo tầm trung (IRBM). Nó có thể tấn công các mục tiêu cách xa từ 3.000 km đến 5.500 km, đồng nghĩa với việc đặt toàn bộ châu Âu vào tầm ngắm.

Giới chức quân sự Ukraine từng cho biết dòng tên lửa này có thể đạt vận tốc tối đa lên tới Mach 11 (khoảng 13.580 km/h), tức là gấp 11 lần tốc độ âm thanh.

Truyền thông nhà nước Nga tuyên bố vũ khí này chỉ mất đúng 11 phút để đánh trúng một căn cứ không quân ở Ba Lan và 17 phút để tiếp cận trụ sở của NATO tại Brussels.

Theo Điện Kremlin, Oreshnik là vũ khí "tối tân" và không thể bị đánh chặn.

Tổng thống Nga Vladimir Putin từng phát biểu rằng nhiệt độ mà tên lửa tạo ra khi tấn công đạt đến 4.000 độ C. "Do đó, mọi thứ tại tâm chấn vụ nổ đều bị phân rã thành từng mảnh nhỏ, thành các hạt cơ bản, và về cơ bản là biến thành tro bụi", ông khẳng định.

Đáng ngại nhất, Oreshnik hoàn toàn có khả năng cấu hình để mang theo các đầu đạn hạt nhân.

Bộ Chiến tranh Mỹ mô tả Oreshnik là một tên lửa đạn đạo tầm trung mang tính "thử nghiệm", được cho là phát triển dựa trên nền tảng tên lửa đạn đạo xuyên lục địa RS-26 Rubezh của Nga.

30 tòa nhà dân cư ở thủ đô Kyiv đã bị phá hủy hoặc hư hại trong đòn tập kích. Ảnh: KI.

Lý do vũ khí này có sức răn đe lớn

Giới chuyên gia nhận định giá trị chiến lược của Oreshnik nằm ở sự kết hợp giữa tốc độ, tầm bắn và cơ chế thiết kế đầu đạn.

Đây là hệ thống đa đầu đạn phân hướng độc lập (MIRV), nghĩa là mỗi quả tên lửa có thể tách thành nhiều đầu đạn độc lập để tấn công các mục tiêu khác nhau trong cùng một vùng oanh tạc.

Đối với Oreshnik, theo phía Ukraine, tên lửa này mang theo 6 đầu đạn, và mỗi đầu đạn lại chứa tiếp 6 đạn con. Điều này đồng nghĩa với việc nó có thể dội xuống tới 36 đòn đánh riêng rẽ trên một vùng mục tiêu, theo Tiến sĩ Nah Liang Tuang, nghiên cứu viên tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam (RSIS).

Tổng thống Putin còn tuyên bố Oreshnik đủ sức công phá cả những boong-ke ngầm kiên cố dưới lòng đất “ba, bốn tầng hoặc sâu hơn”, và hoàn toàn miễn nhiễm trước mọi hệ thống phòng thủ tên lửa.

Tên lửa siêu vượt âm của Nga dội xuống Ukraine Nga sử dụng hệ thống siêu vượt âm tầm trung Oreshnik cùng tên lửa đạn đạo Iskander, tên lửa hành trình siêu vượt âm Kinzhal và Zircon, tên lửa hành trình phóng từ trên không, trên biển và mặt đất, cũng như thiết bị bay không người lái tấn công.

So sánh với các dòng tên lửa khác của Nga

Bên cạnh Oreshnik, Nga cũng từng triển khai tên lửa đạn đạo siêu vượt âm phóng từ máy bay Kinzhal để đánh các mục tiêu đặc biệt quan trọng.

Vận tốc cao (lên tới Mach 10) và khả năng bay luồn lách giúp Kinzhal né tránh các lưới lửa phòng không, dù phía Ukraine tuyên bố đã bắn hạ được một vài quả. Tuy nhiên, Oreshnik được đánh giá là còn khó đánh chặn hơn cả Kinzhal.

Dẫu vậy, một số chuyên gia lưu ý rằng dù di chuyển ở tốc độ siêu vượt âm, dòng tên lửa này lại không thể chuyển hướng linh hoạt như các vũ khí siêu vượt âm thuần túy.

"Tương tự các dòng tên lửa đạn đạo tầm trung và xuyên lục địa khác, đầu đạn của nó hồi quyển và lao đến mục tiêu ở vận tốc siêu vượt âm", ông Marcin Andrzej Piotrowski, nhà phân tích tại Viện Quan hệ Quốc tế Ba Lan (PISM) nhận định vào năm 2024.

"Nhưng không giống vũ khí siêu vượt âm đích thực, đầu đạn của Oreshnik không thực hiện các thao tác luồn lách ở tốc độ cao, điều vốn là mấu chốt để làm khó các hệ thống phòng thủ tên lửa", ông nói thêm.

Một phần mảnh vỡ từ hệ thống tên lửa siêu vượt âm Oreshnik tại hiện trường vụ tập kích trước đó. Ảnh: Reuters.

Những thiệt hại Oreshnik gây ra

Theo các chuyên gia, trong cả ba lần đánh vào Ukraine cho đến nay, Oreshnik đều chỉ sử dụng đầu đạn thông thường.

Trận tập kích đầu tiên diễn ra tại Dnipro vào năm 2024 gây ra thiệt hại không đáng kể, cho thấy nhiều khả năng Nga mới chỉ lắp đầu đạn giả để thử nghiệm, theo CNA.

Khi đó một mái nhà bị thổi bay và hàng cây bị ngọn lửa thiêu rụi, trong khi người dân địa phương mô tả về một "tiếng rít kinh hoàng" cùng những quầng sáng chói lòa.

Đến tháng 1 năm nay, loại tên lửa này đã bắn trúng một kho trữ khí đốt quy mô lớn ở vùng Lviv, phía tây Ukraine, theo xác nhận của giới chức địa phương.

Trong trận tập kích hôm Chủ nhật vừa qua (24/5), Oreshnik phối hợp cùng các thiết bị bay không người lái và các loại tên lửa khác, đã khiến 4 người thiệt mạng và khoảng 100 người bị thương, trong đó Kyiv chịu thiệt hại nặng nề nhất. Nhiều nhà dân, trung tâm thương mại, bảo tàng, nhà hát và các trường học, đại học bị hư hại nghiêm trọng.

Một người dân Ukraine kể lại phần trần nhà ga tàu điện ngầm đã "đổ sập xuống" khi người dân đang sơ tán lánh nạn dưới lòng đất.

Phía Nga khẳng định đây là đòn trả đũa cho các đợt tập kích trước đó của Ukraine vào "các cơ sở dân sự trên lãnh thổ Nga", bao gồm vụ tấn công một ký túc xá sinh viên ở Lugansk khiến 21 người chết và 42 người bị thương.

Kyiv rung chuyển trước hàng chục tên lửa không thể đánh chặn Nga Nga thông báo đã triển khai hàng chục tên lửa Oreshnik - loại vũ khí được cho là không thể đánh chặn - vào Ukraine. Nhiều tiếng nổ được ghi nhận tại thủ đô Kyiv sau mệnh lệnh của Tổng thống Nga Vladimir Putin nhằm đáp trả vụ tấn công trường học khiến 21 người tử vong và 42 người bị thương trước đó. Các đợt oanh tạc trong đêm bước đầu làm 2 người thiệt mạng và hơn 20 người bị thương.

Tầm ảnh hưởng vượt ra ngoài biên giới Ukraine

Khác với phần lớn vũ khí chiến thuật trên chiến trường của Nga, tầm bắn của Oreshnik bao trùm toàn bộ châu Âu, bao gồm cả các căn cứ quân sự của Mỹ tại đại lục này.

Điều đó mang lại cho Moscow năng lực đe dọa các mục tiêu chiến lược mà không cần phải chính thức khai hỏa vũ khí hạt nhân.

Đồng thời, các chuyên gia cảnh báo không có cách nào xác định được một quả Oreshnik đang lao đến mang đầu đạn hạt nhân hay đầu đạn thông thường cho đến khi nó chạm nổ. Điều này đẩy rủi ro đoán sai và phản ứng sai trong các kịch bản leo thang lên mức rất cao.

Bằng cách tung vũ khí này vào cuộc, Moscow muốn gửi thông điệp rằng họ sẵn sàng đẩy mạnh các đòn đánh sâu hơn bằng những đầu đạn thông thường nhưng có sức hủy diệt mô phỏng cấp độ hạt nhân.

Đây cũng có thể là tín hiệu buộc Liên minh châu Âu phải ngừng can thiệp hay hỗ trợ Ukraine, Tiến sĩ Nah nói thêm.

Belarus hé lộ tổ hợp tên lửa siêu vượt âm Oreshnik Ngày 30/12, Belarus công bố video tổ hợp Oreshnik đang cơ động trên lãnh thổ, trong đó có xe chỉ huy, xe bệ phóng và thiết giáp hộ tống, đang di chuyển trên tuyến đường phủ tuyết trong một khu rừng. Các binh sĩ sau đó phủ lưới ngụy trang để che giấu khí tài.