Video ngắn do AI tạo ra ảnh hưởng thế nào nhận thức của giới trẻ?

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) giúp tạo ra những video ngắn có hình ảnh, âm thanh chân thực, nhưng cũng làm gia tăng nguy cơ lan truyền thông tin sai lệch, khiến người trẻ khó phân biệt thật – giả và hình thành nhận thức thiếu chính xác.

Ranh giới thật – giả ngày càng khó phân biệt

Chỉ với vài dòng mô tả, các công cụ AI hiện nay có thể tạo ra video về con người, sự kiện hoặc những tình huống chưa từng xảy ra trong thực tế. Khi được đăng tải trên các nền tảng mạng xã hội, những video này có thể nhanh chóng thu hút lượt xem, bình luận và chia sẻ nhờ hình ảnh bắt mắt, nội dung gây tò mò hoặc cảm xúc mạnh.

Đáng chú ý, không phải video do AI tạo ra nào cũng được công bố rõ nguồn gốc. Một số nội dung mô phỏng người thật, giả giọng nói, dựng lại sự kiện hoặc tạo ra những tình huống hư cấu nhưng được trình bày như sự việc có thật. Nếu người xem không kiểm chứng, các sản phẩm này có thể khiến họ hiểu sai về con người, sự kiện và các vấn đề xã hội.

Nguy cơ hình thành nhận thức sai lệch

Theo các chuyên gia về truyền thông số, video ngắn có ưu thế về khả năng truyền tải thông tin nhanh, trực quan và dễ tiếp cận. Tuy nhiên, chính đặc điểm này cũng có thể trở thành hạn chế khi người xem tiếp nhận nội dung liên tục mà không dành đủ thời gian suy xét, đối chiếu nguồn tin.

Với giới trẻ, đặc biệt là thanh thiếu niên đang trong quá trình hình thành thế giới quan và hệ thống giá trị, việc thường xuyên tiếp xúc với nội dung giả mạo hoặc thiếu ngữ cảnh có thể dẫn đến những cách hiểu sai về thực tế.

Chẳng hạn, video AI mô phỏng một nhân vật phát ngôn gây tranh cãi có thể khiến người xem đánh giá sai về nhân cách của người đó; video dựng cảnh sự kiện không có thật có thể làm nảy sinh tâm lý hoang mang hoặc định kiến đối với một cá nhân, nhóm người.

Những video ngắn có hình ảnh, âm thanh chân thực, nhưng cũng làm gia tăng nguy cơ lan truyền thông tin sai lệch, khiến người trẻ khó phân biệt thật – giả và hình thành nhận thức thiếu chính xác. (Ảnh minh họa)

Bên cạnh đó, các video được thiết kế để gây sốc, kích thích tranh luận hoặc đánh vào cảm xúc có thể được chia sẻ rộng rãi trước khi tính xác thực được làm rõ. Khi một thông tin sai được lặp lại nhiều lần trên mạng xã hội, người xem có thể dần coi đó là sự thật, nhất là khi nội dung phù hợp với định kiến hoặc quan điểm sẵn có.

Dù vậy, không thể khẳng định mọi video do AI tạo ra đều gây tác động tiêu cực. Công nghệ này cũng có thể phục vụ giáo dục, sáng tạo nghệ thuật và truyền thông. Vấn đề cốt lõi nằm ở mục đích sử dụng, mức độ minh bạch và khả năng đánh giá thông tin của người tiếp nhận.

Cần nâng cao năng lực kiểm chứng thông tin

Để hạn chế nguy cơ nhận thức lệch lạc, người trẻ cần hình thành thói quen kiểm chứng trước khi tin tưởng hoặc chia sẻ video trên mạng xã hội. Khi gặp nội dung gây sốc, phát ngôn bất thường hoặc hình ảnh về sự kiện quan trọng, người xem nên tìm nguồn đăng tải ban đầu, đối chiếu với các cơ quan báo chí và nguồn tin đáng tin cậy, đồng thời kiểm tra xem video có thông báo về việc sử dụng AI hay không.

Các dấu hiệu hình ảnh thiếu tự nhiên, khẩu hình không khớp với âm thanh hoặc chuyển động bất thường có thể gợi ý video đã qua xử lý. Tuy nhiên, những dấu hiệu này không đủ để kết luận một video là giả, bởi công nghệ tạo sinh ngày càng tinh vi. Việc kiểm chứng nguồn gốc và đối chiếu thông tin vẫn cần được ưu tiên.

Gia đình và nhà trường cũng đóng vai trò quan trọng trong việc trang bị kỹ năng số, tư duy phản biện và kiến thức về AI cho thanh thiếu niên. Thay vì chỉ khuyến cáo hạn chế sử dụng mạng xã hội, cần hướng dẫn người trẻ hiểu cách nội dung được tạo ra, cách thuật toán đề xuất video hoạt động và cách nhận diện thông tin thiếu căn cứ.

Các nền tảng số cần tăng cường minh bạch đối với nội dung do AI tạo ra, xử lý hành vi giả mạo nhằm lừa đảo hoặc bôi nhọ người khác, đồng thời tạo điều kiện để người dùng báo cáo nội dung sai lệch.

Trong môi trường số ngày càng phức tạp, khả năng phân biệt thông tin đáng tin cậy với nội dung được tạo dựng trở thành kỹ năng thiết yếu. Sử dụng AI có trách nhiệm và nâng cao năng lực kiểm chứng thông tin sẽ giúp người trẻ tận dụng lợi ích của công nghệ mà không bị dẫn dắt bởi những hình ảnh, câu chuyện không phản ánh đúng thực tế.