VNSteel trước phép thử tái cấu trúc tại Dung Quất

Tìm không gian mới ở Dung Quất

Tổng công ty Thép Việt Nam (VNSteel) đang đặt vấn đề đầu tư một dự án thép mới tại Khu kinh tế Dung Quất, Quảng Ngãi, một bước đi đáng chú ý trong quá trình tái cấu trúc và tìm kiếm động lực tăng trưởng mới.

Theo hồ sơ đề xuất của VNSteel và ý kiến mới nhất của các sở, ngành tỉnh Quảng Ngãi, dự án sản xuất tôn thép chất lượng cao Dung Quất có quy mô sử dụng đất dự kiến khoảng 15ha, công suất thiết kế tối đa 1 triệu tấn sản phẩm mỗi năm, tổng vốn đầu tư khoảng 100–150 triệu USD.

Khu vực dự án mở rộng giai đoạn 2 nhà máy Gang thép Thái Nguyên, Công ty CP Gang thép Thái Nguyên (Tisco). Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Dự án được định hướng vào các sản phẩm thép hạ nguồn như thép cán nguội (CRC), tôn mạ kẽm, tôn mạ nhôm kẽm và các dòng thép chất lượng cao.

Đây là điểm đáng chú ý trong chiến lược của VNSteel khi hướng tới những công đoạn có khả năng hoàn thiện sâu hơn chuỗi giá trị thép, tận dụng nguồn nguyên liệu HRC sẵn có trong khu vực thay vì tập trung vào một dự án thượng nguồn với nhu cầu vốn rất lớn.

Theo đề xuất, nguồn HRC có thể được cung cấp từ các nhà sản xuất lớn như Hòa Phát Dung Quất và Formosa. VNSteel tham gia dự án thông qua các đơn vị trong hệ thống, trong đó có Công ty CP Thép tấm lá Phú Mỹ - VNSteel và Công ty CP Kim khí TP.HCM - VNSteel, cùng một số đối tác nước ngoài như Zhenjiang Huada New Materials Co., Ltd. và Ostrasteel.

Quảng Ngãi có lợi thế về hạ tầng cảng biển và hệ sinh thái công nghiệp thép. Việc đặt dự án tại Dung Quất vì vậy có thể giúp VNSteel tận dụng nguồn nguyên liệu, hệ thống logistics và mạng lưới công nghiệp đã hình thành thay vì phải xây dựng lại toàn bộ chuỗi cung ứng từ đầu.

Theo định hướng được VNSteel nêu ra, dự án nằm trong chiến lược tái cơ cấu theo tinh thần Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị, hướng tới phát triển các sản phẩm thép chất lượng cao và từng bước hoàn thiện chuỗi sản xuất từ thượng nguồn đến hạ nguồn.

Quy mô 100–150 triệu USD không phải là một con số lớn nếu đặt cạnh những dự án thép tích hợp có vốn đầu tư hàng tỷ USD. Tuy nhiên, chính quy mô này cho thấy một cách tiếp cận khác của VNSteel, tập trung vào một phân khúc cụ thể, sử dụng nguồn nguyên liệu đầu vào có sẵn và hạn chế yêu cầu vốn cho khâu thượng nguồn.

Theo kế hoạch, giai đoạn 1 của dự án có tổng công suất 600.000 tấn/năm, vốn đầu tư khoảng 60–70 triệu USD, doanh thu dự kiến 400 triệu USD/năm, trong đó doanh thu xuất khẩu khoảng 300 triệu USD/năm.

Nhưng giữa công suất thiết kế và hiệu quả thực tế luôn là một khoảng cách. Bài toán của VNSteel sẽ nằm ở khả năng lựa chọn công nghệ, kiểm soát chi phí, tìm kiếm thị trường đầu ra và tổ chức vận hành trong bối cảnh thị trường thép ngày càng cạnh tranh.

Vì vậy, thành bại của dự án tại Dung Quất có thể trở thành phép thử đối với chiến lược tái cấu trúc của VNSteel: doanh nghiệp có thể chuyển từ việc xử lý những vấn đề tồn tại trong quá khứ sang tạo ra những tài sản và dòng tiền mới hay không.

Những khối tài sản vẫn chưa được giải phóng

Điểm đáng chú ý là VNSteel bước vào dự án mới trong bối cảnh sức khỏe kinh doanh đã có những dấu hiệu cải thiện rõ rệt.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, doanh thu thuần hợp nhất của Vnsteel đạt khoảng 24.750 tỷ đồng, tăng 13% so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế đạt khoảng 650 tỷ đồng, tăng 74%. Riêng quý II, lợi nhuận sau thuế đạt khoảng 465 tỷ đồng, tăng 71%.

Sản lượng tiêu thụ thép thành phẩm cũng tăng. Trong nửa đầu năm, VNSteel tiêu thụ khoảng 2,26 triệu tấn thép thành phẩm, tăng 8,3% so với cùng kỳ. Thép cán dài tăng khoảng 15,5%, thép cán nguội tăng gần 8%, trong khi sản lượng của khối kim khí tăng hơn 34%.

Những con số này cho thấy hoạt động kinh doanh cốt lõi đang phục hồi. Tuy nhiên, sự cải thiện về lợi nhuận chưa đồng nghĩa với việc những vấn đề trên bảng cân đối kế toán đã được giải quyết.

Cuối tháng 6/2026, tổng tài sản hợp nhất của VNSteel khoảng 29.077 tỷ đồng, hàng tồn kho lên tới khoảng 7.160 tỷ đồng. Đáng chú ý hơn, chi phí xây dựng cơ bản dở dang vượt 6.723 tỷ đồng, trong đó phần lớn nằm tại dự án mở rộng sản xuất giai đoạn 2 của Công ty CP Gang thép Thái Nguyên (TISCO 2).

Một góc dự án mỏ sắt Thạch Khê. Ảnh: hatinh.gov.vn

TISCO 2 hiện chiếm hơn 6.600 tỷ đồng trong khoản chi phí xây dựng cơ bản dở dang của VNSteel. Nói cách khác, một phần rất lớn nguồn lực của tổng công ty vẫn nằm tại những dự án chưa thể tạo ra dòng tiền như kỳ vọng.

Đây là một trong những nghịch lý lớn nhất của VNSteel hiện nay, kết quả kinh doanh đang cải thiện, nhưng bảng cân đối vẫn mang dấu ấn rất rõ của những quyết định đầu tư từ nhiều năm trước.

TISCO 2 được khởi công từ năm 2007 với tổng mức đầu tư sau nhiều lần điều chỉnh lên hơn 8.100 tỷ đồng. Sau nhiều năm đình trệ, VNSteel và nhà thầu MCC đã ký thỏa thuận chấm dứt, thanh lý hợp đồng EPC vào tháng 4/2025.

Nhưng chấm dứt hợp đồng không đồng nghĩa với việc bài toán TISCO 2 kết thúc.

Đến cuối quý II/2026, chi phí xây dựng cơ bản dở dang của dự án tại TISCO vẫn ở mức khoảng 6.660 tỷ đồng. Đáng chú ý, chi phí lãi vay đã vốn hóa vào dự án lên tới hơn 3.400 tỷ đồng.

Một dự án được khởi công cách đây gần hai thập kỷ vì thế vẫn tiếp tục chiếm một lượng vốn rất lớn trên bảng cân đối của doanh nghiệp.

Tại TISCO, tổng nợ phải trả cuối quý II/2026 vẫn ở mức hơn 9.200 tỷ đồng, tương đương khoảng 86% tổng nguồn vốn. Trong khi đó, lượng tiền và tương đương tiền chỉ ở mức chưa tới 70 tỷ đồng.

Những con số này cho thấy áp lực tài chính chưa thể được xem là đã biến mất, dù kết quả kinh doanh của VNSteel đang cải thiện.

Vấn đề của VNSteel vì vậy không còn đơn thuần là câu chuyện lợi nhuận trong một vài quý. Đó còn là khả năng giải phóng nguồn lực đang nằm trong những tài sản có hiệu quả thấp, xử lý các dự án kéo dài nhiều năm và tái phân bổ vốn cho những lĩnh vực có khả năng tạo dòng tiền tốt hơn.

Cần nhắc lại, TISCO 2 không phải tài sản tồn đọng duy nhất.

Trong nhiều năm, VNSteel phải đối mặt với bài toán đầu tư dàn trải, hiệu quả thấp tại một số dự án và áp lực tài chính tại các đơn vị thành viên. Những khoản vốn bị mắc kẹt tạo ra chi phí cơ hội lớn: nguồn lực không thể được sử dụng cho công nghệ mới, sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn hoặc giảm áp lực tài chính.

Chính vì vậy, quá trình tái cấu trúc của VNSteel sẽ không chỉ được đánh giá bằng số dự án mới được khởi động, mà còn bằng khả năng xử lý những tài sản cũ.

Từ xử lý di sản đến phân bổ vốn mới

Trong bối cảnh đó, dự án sản xuất tôn thép chất lượng cao Dung Quất mang ý nghĩa lớn hơn một dự án mới.

Nếu được triển khai, dự án sẽ đưa VNSteel tiến sâu hơn vào các phân khúc hạ nguồn, nơi giá trị sản phẩm nằm ở chất lượng, công nghệ, khả năng đáp ứng yêu cầu của khách hàng và mức độ hoàn thiện sản phẩm.

Đây cũng là hướng phù hợp với sự thay đổi của thị trường thép trong nước. Khi năng lực sản xuất thép cơ bản ngày càng lớn và cạnh tranh về giá ngày càng quyết liệt, dư địa tăng trưởng bền vững hơn nằm ở những sản phẩm có tiêu chuẩn kỹ thuật cao, phục vụ các ngành công nghiệp chế tạo, ô tô, điện tử, cơ khí và xây dựng chất lượng cao.

VNSteel có lợi thế nhất định khi đã sở hữu hệ thống doanh nghiệp hoạt động trong nhiều khâu của chuỗi thép. Nhưng lợi thế về quy mô và lịch sử hoạt động không tự động chuyển thành lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Các doanh nghiệp tư nhân đã đầu tư mạnh vào công nghệ, mở rộng công suất và tổ chức lại chuỗi cung ứng. Điều này buộc VNSteel phải chứng minh được hiệu quả vận hành, tốc độ ra quyết định và khả năng kiểm soát chi phí nếu muốn giành thị phần ở các phân khúc mới.

Dự án Dung Quất vì vậy sẽ là một phép thử cho chính năng lực thực thi của VNSteel. Một mặt, tổng công ty phải tiếp tục xử lý những tài sản và dự án tồn đọng từ quá khứ. Mặt khác, doanh nghiệp phải tránh lặp lại vòng xoáy đầu tư kém hiệu quả bằng cách lựa chọn dự án có thị trường, công nghệ và phương án tài chính rõ ràng.

Trong giai đoạn hiện tại, VNSteel không thiếu những tín hiệu tích cực. Hoạt động kinh doanh đã cải thiện, sản lượng tăng và lợi nhuận phục hồi mạnh trong nửa đầu năm. Nhưng để biến sự phục hồi ngắn hạn thành một chu kỳ tăng trưởng mới, tổng công ty cần giải phóng được những nguồn lực đang bị mắc kẹt và chứng minh khả năng phân bổ vốn hiệu quả hơn.

Dung Quất có thể là bước khởi đầu cho quá trình đó.

Nếu dự án được triển khai đúng hướng, VNSteel sẽ có thêm một mắt xích mới trong chuỗi thép hạ nguồn, đồng thời tạo ra nguồn doanh thu mới từ những sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.

Nhưng nếu những bài toán cũ chưa được giải quyết, dự án mới cũng có nguy cơ trở thành một khoản đầu tư nữa nằm trên một bảng cân đối vốn trĩu nặng bởi dấu ấn của quá khứ.