Vun từng hạt cát, gửi gắm bình an trong Tết Chôl Chnăm Thmây tại TP.HCM

Những ngày này, đồng bào Khmer tại TP.HCM đang đón Tết Chôl Chnăm Thmây, lễ năm mới quan trọng nhất, nhằm tưởng nhớ tổ tiên và cầu mong một năm an lành, mưa thuận gió hòa. Tết thường kéo dài ba ngày, trong đó ngày đầu tiên - Mahāsaṅkrānti giữ vai trò quan trọng nhất.

Theo quan niệm của đồng bào Khmer Nam Bộ, Mahāsaṅkrānti là thời khắc thiêng liêng đánh dấu sự chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, khi vị thần Têvôđa giáng trần, mang theo may mắn và bình an.

Đắp núi cát: Nghi thức đặc sắc trong Tết Chôl Chnăm Thmây

Đáng chú ý, tối 15-4, tại chùa Candarasi (phường Xuân Hòa, TP.HCM), chư tăng và người dân Khmer cùng thực hiện nghi thức xây núi cát trong không khí rộn ràng, mở ra chuỗi hoạt động Tết Chôl Chnăm Thmây gồm Bái Tam bảo, đắp núi cát - núi gạo, cầu an và sinh hoạt văn nghệ.

Trong các nghi thức ngày tết, xây núi cát (hay tháp cát) là hoạt động quen thuộc, mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc.

Đông đảo người dân có mặt tại chùa Candarasi để tham gia các nghi thức Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây. Ảnh: HẢI NHI

Người dân cùng vun đắp từng hạt cát, có nơi dựng một núi lớn ở trung tâm, xung quanh là các núi nhỏ, tượng trưng cho vũ trụ thu nhỏ theo quan niệm dân gian. Ở các phum, sóc, nghi thức này được thực hiện dưới sự hướng dẫn của các vị achar hoặc sư sãi.

Theo đó, mỗi hạt cát không chỉ mang ý nghĩa vật chất mà còn gửi gắm tâm niệm, công đức của người tham gia.

Các nghi thức truyền thống được gìn giữ nguyên vẹn, vừa mang ý nghĩa tâm linh vừa gắn kết cộng đồng Khmer. Ảnh: HẢI NHI

Sau khi hoàn thành, núi cát được tụng niệm, choàng vải để xác lập không gian thiêng, trở thành biểu tượng của bảo tháp Cūlạ̄manị gắn với tín ngưỡng thờ xá lợi Đức Phật.

Bên cạnh nghi thức đắp núi cát, người Khmer còn thực hiện nhiều hoạt động như tắm Phật, dâng cơm cho chư tăng, cầu siêu, phóng sinh… nhằm tích đức, làm điều thiện và tưởng nhớ công ơn tổ tiên.

Đón giao thừa Chôl Chnăm Thmây giữa ban ngày ở TP.HCM

Trước đó, tại chùa Candaransi (phường Xuân Hòa, TP.HCM), đông đảo đồng bào Khmer đã tập trung chuẩn bị nghi lễ đón giao thừa Tết Chôl Chnăm Thmây vào lúc 10 giờ 48 phút ngày 14-4.

Khác với thời khắc giao thừa nửa đêm quen thuộc, nghi lễ diễn ra vào ban ngày, trong tiếng trống chùa vang lên, người dân chắp tay thành kính dưới sự hướng dẫn của chư tăng.

Theo nhà chùa, đây là thời điểm “chư thiên”, vị thần cai quản năm mới giáng trần nên được chọn làm giờ đón giao thừa. Do chu kỳ chuyển giao kéo dài khoảng 365 ngày và hơn 6 giờ, thời điểm này không cố định, có thể rơi vào ban ngày hoặc ban đêm tùy từng năm.

Không khí buổi lễ trang nghiêm nhưng vẫn gần gũi, với nhiều gia đình đưa trẻ nhỏ đến tham dự. Trang phục truyền thống rực rỡ, người lớn thành tâm khấn nguyện, trẻ em tò mò quan sát, tạo nên nét sinh động đặc trưng của ngày tết.

Theo kinh điển, Tết Chôl Chnăm Thmây kéo dài 3 ngày, gồm các nghi lễ đón năm mới, chuyển giao giữa các vị thần và chính thức bước sang năm mới. Năm 2026, lễ diễn ra từ ngày 14 đến 16-4, với các hoạt động như dâng cơm, đắp núi cát, tắm Phật và chúc thọ người cao tuổi, thể hiện đạo lý hướng về cội nguồn, tưởng nhớ tổ tiên và cầu mong năm mới bình an.

Cùng ngày, tại chùa Tông Kim Quang (xã Phú Giáo, TP.HCM), nhiều người Khmer, người khuyết tật và trẻ mồ côi cũng có mặt đón giao thừa vào thời điểm trên, đồng thời nhận hỗ trợ.

Chương trình do Hội Bảo trợ người khuyết tật và trẻ mồ côi TP.HCM phối hợp với Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Phú Giáo tổ chức, nhằm chăm lo cho người dân có hoàn cảnh khó khăn.

Đại đức Châu Hoài Thái, trụ trì chùa Tông Kim Quang (bìa trái) trao quà đến các em học sinh. Ảnh: BTC

Ban tổ chức đã trao 15 xe đạp (3,5 triệu đồng/chiếc) cho trẻ mồ côi; 100 phần quà gồm 500.000 đồng tiền mặt cùng nhu yếu phẩm trị giá 500.000 đồng; và 50 phần quà, mỗi phần trị giá 1 triệu đồng. Tổng kinh phí hơn 200 triệu đồng, hỗ trợ 165 người khuyết tật và người dân khó khăn, trong đó có nhiều hộ đồng bào Khmer.

Theo bà Nguyễn Thị Bích Ngọc, Chủ tịch Hội, người khuyết tật, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số, vẫn gặp nhiều trở ngại trong sinh hoạt, học tập, việc làm và tiếp cận dịch vụ xã hội. Vì vậy, bên cạnh hỗ trợ trước mắt, cần tạo điều kiện để họ tự tin hòa nhập và vươn lên trong cuộc sống.

Thời gian qua, nhiều chương trình như trao xe lăn, xe đạp, học bổng và hỗ trợ sinh kế đã được triển khai, song vẫn còn không ít hoàn cảnh cần tiếp tục đồng hành lâu dài.