World Bank: Chiến sự Iran kích hoạt giá năng lượng tăng 24% trong năm 2026

Theo Euronews, báo cáo của World Bank, nhận định cuộc xung đột tại Iran và sự gián đoạn tại Eo biển Hormuz sẽ tạo ra tác động nghiêm trọng đến chuỗi cung ứng và thị trường toàn cầu, dự báo sẽ đẩy giá năng lượng tăng mạnh lên 24% trong năm nay. Mức tăng này được dự báo là lớn nhất kể từ khi xung đột Nga - Ukraine bùng nổ vào năm 2022, làm gia tăng nguy cơ lạm phát cao kéo dài và cản trở đà phát triển kinh tế tại các quốc gia đang phát triển.

Báo cáo chỉ ra rằng, thị trường hàng hóa toàn cầu đang đối mặt với giai đoạn biến động mạnh nhất trong 4 năm qua, với giá năng lượng và phân bón dự kiến dẫn dắt mức tăng chung 16% của toàn bộ nhóm hàng hóa trong năm 2026. Tình trạng bất ổn khu vực đã dẫn đến sự gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất từng được ghi nhận, khi sản lượng toàn cầu sụt giảm hơn 10 triệu thùng mỗi ngày trong suốt giai đoạn khủng hoảng.

World Bank dự báo giá năng lượng sẽ tăng 24% vào năm 2026. Ảnh: X/@World Bank

Mặc dù một số giá cả đã hạ nhiệt so với mức đỉnh ban đầu, song báo cáo cho rằng tác động kéo dài từ các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng và tình trạng tắc nghẽn vận tải tại Eo biển Hormuz sẽ khiến chi phí năng lượng duy trì ở mức cao trong tương lai gần.

Các nhà phân tích cho rằng tình trạng bất ổn hiện tại đã đảo ngược xu hướng giảm giá hàng hóa trong năm trước, làm gia tăng rủi ro đình lạm và khiến các ngân hàng trung ương gặp khó khăn trong việc điều hành lãi suất.

Ông Ayhan Kose, Phó Kinh tế trưởng của World Bank, khuyến nghị các Chính phủ cần tránh những gói hỗ trợ tài khóa diện rộng và thiếu mục tiêu, vì điều đó có thể làm méo mó thị trường; thay vào đó, nên tập trung hỗ trợ tạm thời cho các nhóm dễ bị tổn thương để vượt qua giai đoạn bất ổn kinh tế sắp tới.

Thị trường dầu khí trong tâm bão

World Bank đánh giá rằng nguyên nhân chính dẫn đến sự bất ổn thị trường hiện nay là sự gián đoạn chưa từng có đối với các tuyến vận tải hàng hóa tại Trung Đông. Eo biển Hormuz - tuyến hàng hải quan trọng vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thô giao dịch bằng đường biển trên toàn cầu, gần như bị tê liệt hoàn toàn trong thời gian chiến sự.

World Bank dự báo giá dầu thô Brent sẽ đạt trung bình 86 USD/thùng trong năm 2026, tăng mạnh so với mức trung bình 69 USD/thùng của năm 2025. Dự báo này dựa trên giả định rằng các gián đoạn nguồn cung nghiêm trọng nhất sẽ bắt đầu giảm bớt từ tháng 5 và lưu lượng vận chuyển sẽ dần trở lại mức trước khi xung đột vào cuối năm.

Tại thời điểm công bố báo cáo, giá dầu thô chuẩn WTI đã vượt 102 USD/thùng, trong khi dầu Brent đã vượt mốc 110 USD/thùng lần đầu tiên sau 3 tuần.

Cũng trong ngày 28/4, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) tuyên bố sẽ rời OPEC và OPEC+ từ ngày 1/5. Bộ trưởng Năng lượng UAE cho biết động thái này nằm trong kế hoạch tái cấu trúc chiến lược năng lượng nhằm “đáp ứng nhu cầu thay đổi”, đồng thời cam kết sẽ “tăng dần sản lượng dầu”.

Theo Reuters, việc mất UAE có thể gây xáo trộn và làm suy yếu OPEC. UAE không chỉ là một trong những thành viên lâu năm của tổ chức này, gia nhập từ năm 1967, mà còn là nước sản xuất dầu lớn thứ ba trong OPEC, chỉ sau Arab Saudi và Iraq. Trong khi đó, theo Guardian, động thái này về lý thuyết cho phép UAE gia tăng sản lượng do không còn bị ràng buộc bởi hạn ngạch.

World Bank cảnh báo nếu xung đột kéo dài hoặc lan rộng, áp lực giá sẽ tiếp tục gia tăng. Ngay cả trong kịch bản hiện tại, cú sốc năng lượng cũng đã lan sang các lĩnh vực năng lượng khác. Biến động trên thị trường dầu mỏ tác động trực tiếp đến giá khí đốt tự nhiên và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), do các quốc gia chạy đua tìm nguồn cung thay thế.

Liên minh châu Âu (EU) đã phải chi thêm hơn 27 tỷ Euro (31,6 tỷ USD) cho việc nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch kể từ khi chiến sự Iran nổ ra. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cũng nhận định đây là mối đe dọa an ninh năng lượng lớn nhất trong lịch sử.

Chi phí năng lượng tăng cao được dự báo sẽ làm suy giảm tăng trưởng toàn cầu, ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc làm và phát triển công nghiệp ở cả các nền kinh tế mới nổi lẫn phát triển.

Trước đó trong tháng này, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026 xuống còn 3,1%, giảm 0,2 điểm phần trăm so với trước đó, đồng thời điều chỉnh dự báo khu vực đồng Euro từ mức 1,4% xuống 1,1%.

Chiến sự cũng khiến IMF nâng dự báo lạm phát toàn cầu lên 4,4%. Cơ quan này cảnh báo nếu biến động năng lượng kéo dài sang năm 2027, một “kịch bản nghiêm trọng” hơn có thể khiến tăng trưởng toàn cầu giảm mạnh xuống chỉ còn 2%.

Biến động địa chính trị và hiệu ứng lan tỏa

Trong phần phân tích chuyên sâu của báo cáo, World Bank nhấn mạnh về tác động không cân xứng của rủi ro địa chính trị đối với sự ổn định thị trường. Theo đó, biến động giá dầu trong giai đoạn xung đột gia tăng thường cao gấp đôi so với thời kỳ yên bình. Cụ thể, mức suy giảm 1% sản lượng dầu toàn cầu do yếu tố địa chính trị thường khiến giá tăng trung bình 11,5%.

Những cú sốc này tạo ra hiệu ứng “lan tỏa” mạnh, khiến tác động lên các thị trường hàng hóa khác lớn hơn khoảng 50% so với điều kiện bình thường. Báo cáo cho biết việc giá dầu tăng 10% do cú sốc địa chính trị có thể khiến giá khí đốt tự nhiên tăng đỉnh thêm 7% và giá phân bón tăng hơn 5% sau khoảng một năm sau đó.

Đáng chú ý, những tác động trễ này đồng nghĩa với việc ngay cả khi xung đột tại Trung Đông sớm được kiểm soát, thì nền kinh tế toàn cầu vẫn có khả năng tiếp tục chịu áp lực lạm phát kéo dài sang tận năm sau.