Xã Minh Châu: Khảo sát phục hồi Khu di tích miếu - đền Thủy Thần

Chương trình có sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành trong các lĩnh vực lịch sử, văn hóa, khảo cổ học cùng đại diện các bộ, ngành trung ương và thành phố Hà Nội, đánh dấu bước khởi đầu quan trọng trong quá trình nghiên cứu, phục dựng không gian văn hóa tâm linh đặc trưng của địa phương.

Đồng chí Đinh Tuấn Anh, Phó Chủ tịch UBND xã Minh Châu giới thiệu với đoàn công tác tổng quan về địa phương, các di tích lịch sử trên địa bàn. Ảnh: PV

Minh Châu là xã đảo duy nhất của Thủ đô, nằm giữa bãi bồi sông Hồng - nơi hợp lưu của ba dòng sông lớn: Sông Hồng, sông Đà và sông Lô. Với vị thế đặc biệt này, đời sống cư dân nơi đây từ lâu gắn bó với tín ngưỡng thờ Thủy thần - một nét văn hóa tiêu biểu của cư dân vùng sông nước.

Theo các tài liệu lịch sử và thư tịch Hán Nôm, khu vực từng tồn tại hệ thống các miếu thờ ba vị Thủy thần, song đến nay không còn dấu tích do biến động lịch sử và thiên tai, đặt ra yêu cầu cấp thiết về nghiên cứu, phục dựng di sản.

Đoàn công tác khảo sát thực tế các di tích lịch sử trên địa bàn xã Minh Châu. Ảnh: PV

Trong khuôn khổ chương trình, các đại biểu đã tiến hành khảo sát thực địa tại khu vực dự kiến phục dựng di tích thuộc thôn Chu Chàng, đồng thời tham quan các di tích hiện hữu, như: Đình - chùa xóm Thượng, đình - chùa xóm Hạ, nhằm đánh giá tổng thể cảnh quan và giá trị văn hóa khu vực.

Phát biểu tại hội nghị, đồng chí Bùi Thái Sơn, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Minh Châu đã giới thiệu tổng quan về địa phương, nhấn mạnh tiềm năng phát triển từ vị trí đặc thù của xã đảo. Theo đó, Minh Châu định hướng phát triển du lịch theo hướng khai thác các giá trị văn hóa, lịch sử gắn với không gian sinh thái vùng sông nước, trong đó trọng tâm là du lịch văn hóa tâm linh kết hợp trải nghiệm và nghỉ dưỡng.

Đồng chí Bùi Thái Sơn, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Minh Châu phát biểu tại hội nghị. Ảnh: PV

Tại hội nghị, nhiều ý kiến chuyên gia đã tập trung làm rõ giá trị lịch sử, văn hóa và định hướng phát triển không gian di sản trong tương lai.

Giáo sư Lê Văn Lan cho rằng, việc phục hồi di tích cần được đặt trong tầm nhìn dài hạn, hướng tới xây dựng một quần thể văn hóa - du lịch - tâm linh có giá trị vùng, thay vì chỉ dừng ở quy mô một công trình đơn lẻ. Ông nhấn mạnh cần vận dụng triết lý "lưỡng hợp" trong tín ngưỡng dân gian, kết hợp hài hòa giữa thờ Thủy thần và Sơn thần, đồng thời tăng cường liên kết hạ tầng và kết nối di sản với các khu vực lân cận, như: Đền Hùng (tỉnh Phú Thọ), đình Chu Quyến, đình Tây Đằng (xã Quảng Oai, thành phố Hà Nội) để hình thành tuyến du lịch liên vùng.

Giáo sư Lê Văn Lan phát biểu tại hội nghị. Ảnh: PV

Còn Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Lâm Biền nhận định, Minh Châu vẫn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc, cả vật thể và phi vật thể, phản ánh rõ nét đời sống của cộng đồng cư dân sông nước. Ông cũng nhấn mạnh cần ưu tiên tôn tạo di tích hiện có, kết hợp nghiên cứu sâu hệ thống tín ngưỡng và lựa chọn không gian xây dựng phù hợp với yếu tố linh thiêng truyền thống.

Đóng góp tại hội nghị, nhà nghiên cứu Đặng Bằng cho biết, khu vực bãi Liễu (Liễu Châu) là vùng đất có bề dày lịch sử từ khoảng thế kỷ XVI-XVII, gắn với cộng đồng cư dân chài lưới và tín ngưỡng thờ Thủy thần đặc trưng. Tuy nhiên, do tác động của thiên tai, đặc biệt là các trận lũ lớn, hệ thống đền miếu tại đây đã không còn nguyên vẹn.

Theo ông, việc phục dựng di tích cần được triển khai trên cơ sở nghiên cứu hệ thống sắc phong, thần tích và tư liệu dân gian nhằm xác định chính xác chủ thể thờ tự và không gian kiến trúc. Đồng thời, cần hệ thống hóa các truyền thuyết, câu chuyện dân gian để phục vụ công tác thuyết minh, phát huy giá trị di sản trong phát triển du lịch.

Giáo sư, Tiến sĩ Trần Lâm Biền chia sẻ thông tin tại hội nghị. Ảnh: PV

Nhà nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết nối không gian di tích với các điểm đến lân cận, như đình Chu Quyến, đình Tây Đằng, đồng thời liên kết vùng với đền Hùng (tỉnh Phú Thọ) thông qua các tuyến giao thông, nhất là đường thủy, nhằm hình thành hành trình di sản liên vùng, nâng cao sức hấp dẫn cho khu vực.

Theo kế hoạch, hội thảo khoa học sẽ được tổ chức vào tháng 4-2026, nhằm tiếp tục thu thập ý kiến của các chuyên gia, nhà quản lý, làm cơ sở hoàn thiện hồ sơ và đề xuất chủ trương đầu tư dự án phục hồi di tích.

Việc phục hồi miếu - đền Thủy Thần được kỳ vọng không chỉ góp phần bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống mà còn mở ra hướng phát triển mới cho xã đảo Minh Châu, từng bước hình thành điểm đến văn hóa - du lịch đặc sắc của Thủ đô Hà Nội trong tương lai.

Minh Khuê