Xác lập mô hình tăng trưởng mới từ tư duy và cách ứng xử với công nghệ

Công nghệ phải trở thành điểm xuất phát

Phát biểu tại hội thảo về tái cơ cấu nền kinh tế giai đoạn 2021-2025 và xác lập mô hình tăng trưởng giai đoạn 2026-2030, TS Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh cho rằng, tái cơ cấu và tăng trưởng có mối quan hệ hai chiều. Quá trình tăng trưởng đặt ra yêu cầu thay đổi cấu trúc, trong khi sự thay đổi cấu trúc lại tác động đến định hướng tăng trưởng và phát triển.

Nhìn lại quá trình tái cơ cấu, ông Thành cho biết Việt Nam bắt đầu đẩy mạnh quá trình này từ năm 2012 và chính thức triển khai từ năm 2013, tập trung trước hết vào ba lĩnh vực gồm tài chính - ngân hàng, doanh nghiệp nhà nước và đầu tư công. Sau đó, phạm vi tái cơ cấu mở rộng sang nông nghiệp, du lịch, công nghiệp hỗ trợ, tham gia chuỗi cung ứng, đổi mới sáng tạo và kinh tế số.

Tuy nhiên, theo chuyên gia, vấn đề đáng lưu ý là tốc độ thay đổi về tư duy và cách tiếp cận còn chậm. Một số mục tiêu đã được đặt ra trong thời gian dài nhưng chưa hoàn thành. Quá trình xử lý nợ xấu, tái cấu trúc ngân hàng vẫn tiếp diễn; những điểm nghẽn căn bản của công nghiệp hỗ trợ cũng chưa đượcgiải quyết.

TS Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh.

“Đó mới là cái chất. Nếu chúng ta muốn thay đổi mô hình tăng trưởng thì cái chất của quá trình đó chính là nhìn nhận cấu trúc”, ông Thành nhấn mạnh.

Các chỉ tiêu về đầu tư, FDI hay tiêu dùng hiện chủ yếu phản ánh quy mô, trong khi điều quan trọng hơn là chất lượng và hiệu quả. Với FDI, không chỉ cần quan tâm số vốn thu hút và giải ngân mà phải nhìn vào chất lượng đầu tư. Tương tự, đầu tư tư nhân và đầu tư nhà nước cũng cần được đánh giá dựa trên hiệu quả thực tế và khả năng tạo ra giá trị cho nền kinh tế.

Một thay đổi quan trọng trong tư duy phát triển, theo TS Võ Trí Thành, là không nên chỉ nhìn nền kinh tế theo các ngành truyền thống như nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ, mà cần bắt đầu từ công nghệ.

“Công nghệ bao phủ toàn bộ nền kinh tế. Công nghệ xanh nằm trong tất cả sản phẩm, quy trình, hạ tầng. Kinh tế số cũng bao trùm tất cả”, ông Thành nói.

Từ đó, Việt Nam cần xác định mình đang ở đâu trong bốn cấp độ: tiếp thu, làm chủ, cải tiến và sáng tạo. Đây là cơ sở để xác định hướng đi trong giai đoạn phát triển mới.

Cùng với công nghệ, dữ liệu phải được coi là một nền tảng quan trọng. Kinh tế số, AI và các quy trình quản trị hiện đại đều phụ thuộc vào dữ liệu, trong khi nền tảng dữ liệu của Việt Nam vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu.

Bên cạnh đó, cần nâng cao khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, không chỉ ở khâu sản xuất mà cả về hàng hóa trung gian, đầu vào, đầu ra và dữ liệu. Đây là điều kiện để nâng chất lượng hội nhập và tăng mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào các chuỗi cung ứng.

Tăng trưởng phải đi cùng tự cường

TS Võ Trí Thành cho rằng mô hình tăng trưởng mới không thể chỉ hướng tới tăng trưởng cao mà phải bảo đảm chất lượng, tính bền vững, bao trùm và khả năng chống chịu. Quan trọng hơn là năng lực tự cường và tự chủ chiến lược, trong đó có chủ quyền về công nghệ.

Cuộc cách mạng công nghệ hiện nay mở ra cơ hội để Việt Nam không chỉ chạy theo mà có thể đi cùng. Lợi thế về lực lượng lao động trẻ và khả năng thích ứng với công nghệ mới, đặc biệt trong lĩnh vực số, là một điểm tựa quan trọng.

Tuy nhiên, cơ hội này đi cùng nhiều thách thức, từ huy động và phân bổ vốn, ổn định kinh tế vĩ mô đến cân bằng giữa tự do hóa và bảo hộ trong chính sách công nghiệp. Việt Nam cũng đang phải đồng thời xử lý những vấn đề cũ và xây dựng những nền tảng mới.

Trong bối cảnh đó, TS Võ Trí Thành cho rằng chất lượng tăng trưởng cần trở thành yếu tố then chốt của quá trình tái cấu trúc. Tăng trưởng phải tạo ra sự lan tỏa, giúp các doanh nghiệp nhỏ, hộ gia đình và người dân cùng hưởng lợi, đồng thời bảo đảm nguồn lực được phân bổ hiệu quả.

Một yêu cầu khác là xây dựng thể chế linh hoạt, cho phép thử nghiệm những mô hình mới thông qua sandbox, đồng thời cải thiện chất lượng dữ liệu để chính sách được xây dựng trên cơ sở thông tin đầy đủ hơn.

“Việt Nam đang đứng trước cơ hội rất lớn nhưng thời gian không còn nhiều”, ông Thành nói, đồng thời cho rằng giai đoạn 2026-2030 sẽ có ý nghĩa quyết định đối với mục tiêu vượt bẫy thu nhập trung bình. Việt Nam cần một hệ thống quản trị linh hoạt, khung pháp lý minh bạch và quan trọng nhất là niềm tin của doanh nghiệp, người dân vào quá trình cải cách.