Xây dựng hệ sinh thái phát triển các doanh nghiệp nội địa 'xương sống'

Sáng 21/4, trong khuôn khổ Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, phát biểu thảo luận tại hội trường, đại biểu Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội (Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk) nhấn mạnh, để thoát bẫy thu nhập trung bình và đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số, Việt Nam không thể chỉ dựa vào gia công mà cần những doanh nghiệp “xương sống” đủ sức cạnh tranh quốc tế.

Thiếu những doanh nghiệp “xương sống” quốc gia

Nhìn nhận thẳng thắn vào nền kinh tế, đại biểu Đỗ Chí Nghĩa cho rằng: Việt Nam đang đứng trước một mục tiêu rất lớn: tăng trưởng kinh tế hai con số trong nhiều năm tới. Đây không chỉ là một khát vọng phát triển, mà là một yêu cầu sống còn nếu Việt Nam muốn thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình và vươn lên trở thành quốc gia phát triển.

Tuy nhiên nền kinh tế Việt Nam hiện nay vẫn còn thiếu những doanh nghiệp thực sự đủ mạnh để làm doanh nghiệp xương sống quốc gia.

Đại biểu phân tích, làm rõ: Mặc dù kim ngạch xuất khẩu đạt hàng trăm tỷ USD mỗi năm, nhưng thực tế phần lớn giá trị gia tăng lại nằm trong tay khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Dù đã tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu nhưng chủ yếu vẫn ở khâu gia công, lắp ráp.

Nông nghiệp có thế mạnh, nhưng nông sản vẫn thường xuyên rơi vào tình trạng “được mùa mất giá”. Công nghiệp phát triển nhanh, nhưng công nghiệp hỗ trợ còn yếu. Doanh nghiệp trong nước đông về số lượng, nhưng phần lớn nhỏ và siêu nhỏ, khó có khả năng bứt phá. Đã xuất hiện một số doanh nghiệp lớn, nhưng còn gặp rất nhiều khó khăn để phát triển vươn lên.

Đại biểu Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội (Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk) thảo luận tại hội trường. (Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp)

Đại biểu Đỗ Chí Nghĩa khẳng định: Nếu không có những doanh nghiệp đủ lớn, đủ năng lực công nghệ, đủ sức cạnh tranh quốc tế, thì nền kinh tế sẽ thiếu trụ đỡ; và khi đó, tăng trưởng cao sẽ rất khó bền vững.

Dẫn chứng từ kinh nghiệm của Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc, đại biểu cho rằng, không có quốc gia công nghiệp hóa thành công nào lại thiếu những doanh nghiệp đầu tàu. Điểm chung đó là Nhà nước không đứng ngoài mà chủ động kiến tạo, nuôi dưỡng, đặt niềm tin vào doanh nghiệp trong nước.

3 định hướng lớn hình thành doanh nghiệp “xương sống”

Để hình thành được đội ngũ doanh nghiệp “xương sống” trong 10-20 năm tới, đại biểu Đỗ Chí Nghĩa đề xuất 3 định hướng lớn.

Thứ nhất, Nhà nước cần đóng vai trò “người đặt hàng chiến lược” thông qua các dự án lớn như hạ tầng giao thông, năng lượng, chuyển đổi số. Đại biểu khẳng định: Chúng ta hoàn toàn có thể tạo ra thị trường đủ lớn để doanh nghiệp trong nước phát triển. Nhưng điều quan trọng là thiết kế cơ chế để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu, học hỏi công nghệ, từng bước làm chủ chuỗi giá trị.

Thứ hai, phải tạo ra một môi trường thể chế thực sự nuôi dưỡng doanh nghiệp lớn. Doanh nghiệp không thể lớn lên trong môi trường thiếu ổn định và còn đầy rủi ro chính sách. Cải cách thể chế cần đi vào những việc rất cụ thể: giảm thủ tục, bảo vệ quyền tài sản, tạo điều kiện tiếp cận vốn, đất đai và công nghệ một cách công bằng. Đây là điều Đảng, Nhà nước chúng ta đã rất quan tâm thúc đẩy, nhất là trong thời gian vừa qua.

Thứ ba, phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp để doanh nghiệp phát triển bền vững. Doanh nghiệp lớn không thể tồn tại đơn lẻ. Xung quanh họ phải là một mạng lưới doanh nghiệp vừa và nhỏ, công nghiệp hỗ trợ, dịch vụ logistics, tài chính, khoa học công nghệ. Nếu không có hệ sinh thái thì đầu tàu cũng không thể kéo được cả đoàn tàu đi xa.

Quang cảnh phiên làm việc. (Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp)

Bên cạnh đó, đại biểu cũng đặc biệt nhấn mạnh yếu tố tâm lý xã hội. Việt Nam cần một tâm lý xã hội ủng hộ doanh nghiệp nội địa, quan tâm tạo điều kiện cho doanh nghiệp, tương tự như cách xã hội Hàn Quốc luôn đồng hành cùng các tập đoàn lớn khi họ gặp khó khăn. Và doanh nghiệp cũng phải bảo đảm trách nhiệm xã hội, hình ảnh của mình. Đó là mối quan hệ từ hai phía rất cần xây dựng một cách bền vững.

Đại biểu Đỗ Chí Nghĩa cũng đặc biệt lưu ý một rủi ro: Nếu chính sách không dựa trên lợi thế cạnh tranh thực chất, việc hỗ trợ doanh nghiệp lớn có thể dẫn đến triệt tiêu những động lực phát triển khác. Vì vậy, nguyên tắc quan trọng nhất phải là: Nhà nước kiến tạo cơ hội, nhưng thị trường phải quyết định ai là người đủ năng lực để trở thành doanh nghiệp “xương sống”.

Theo đại biểu, thế giới đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng, công nghệ đang thay đổi nhanh chóng, cạnh tranh ngày càng gay gắt. Nếu chúng ta không nhanh chóng xây dựng được lực lượng doanh nghiệp đủ mạnh, chúng ta sẽ tiếp tục đứng ở phần đáy của chuỗi giá trị toàn cầu.

Ngược lại, nếu làm được, Việt Nam hoàn toàn có thể bước sang một giai đoạn phát triển mới, nơi mà không chỉ tăng trưởng nhanh mà còn tăng trưởng bằng chính nội lực của mình một cách bền vững. Một nền kinh tế mạnh không thể chỉ dựa vào số lượng doanh nghiệp, mà còn phải dựa vào chất lượng và tầm vóc của những doanh nghiệp “xương sống”. Cần có cơ chế chiến lược thúc đẩy phát triển những doanh nghiệp này một cách xứng đáng vì lợi ích chung và nhu cầu phát triển của đất nước…