Xây dựng môi trường thực phẩm an toàn, lành mạnh

Thực phẩm an toàn không chỉ là “không độc hại”

Khi nói đến an toàn thực phẩm, người tiêu dùng thường nghĩ ngay đến thực phẩm bẩn, thực phẩm nhiễm hóa chất, nhiễm khuẩn, phụ gia ngoài danh mục, hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc... Đó là cách hiểu đúng, nhưng chưa đủ.

Từ góc nhìn sức khỏe cộng đồng hiện nay, thực phẩm an toàn không chỉ là thực phẩm không gây ngộ độc trước mắt, không chứa tác nhân nguy hại vượt ngưỡng cho phép, mà nhìn rộng hơn là thực phẩm phù hợp lối sống lành mạnh, giảm nguy cơ bệnh tật và bảo vệ sức khỏe bền vững.

Thực tế cho thấy, những sản phẩm chứa quá nhiều muối, đường, chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa hoặc năng lượng rỗng có thể không gây ngộ độc ngay sau khi sử dụng, song, việc tiêu thụ thường xuyên có thể âm thầm tiềm ẩn nguy cơ đối với sức khỏe. Đây là điểm cần được chú trọng trong bối cảnh các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đái tháo đường, thừa cân, béo phì có xu hướng gia tăng và trở thành thách thức lớn đối với nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Thói quen đọc nhãn dinh dưỡng trước khi mua sản phẩm cần được khuyến khích như một kỹ năng tự bảo vệ sức khỏe. (Ảnh minh họa)

Đáng chú ý, thực phẩm siêu chế biến đang ngày càng phổ biến trong cuộc sống hiện đại. Đó là những sản phẩm tiện lợi, dễ mua, dễ dùng, có thời hạn bảo quản dài, thường được quảng cáo hấp dẫn với hình thức, bao bì bắt mắt cùng phụ gia, màu sắc kích thích cả vị giác và thị giác, phù hợp với nhịp sống bận rộn.

Nhiều sản phẩm trong nhóm này như kem, thịt chế biến sẵn, khoai tây chiên đóng gói, bánh mì sản xuất công nghiệp, bánh quy, đồ ăn chế biến sẵn và đồ uống có gas… có điểm chung là chứa hàm lượng muối, đường, chất béo không lành mạnh cao; ít chất xơ, ít vi chất và dễ khiến người tiêu dùng ăn nhiều hơn nhu cầu thực tế. Những sản phẩm này đang dần thay thế thực phẩm tươi trong khẩu phần, làm giảm chất lượng dinh dưỡng và kéo theo nhiều hệ lụy đối với sức khỏe.

Tại Việt Nam, xu hướng tiêu thụ thực phẩm chế biến, đóng gói sẵn mất cân đối dinh dưỡng đang gia tăng nhanh và ở mức nguy cơ cao, với mức tiêu dùng tăng hơn 10 lần giai đoạn 2000 - 2017.

Theo chuyên gia dinh dưỡng, bên cạnh tiêu thụ quá mức đồ ăn, uống nhiều đường, việc ăn quá nhiều muối, ăn mặn kéo dài cũng là một trong những yếu tố làm gia tăng nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đột quỵ và các bệnh không lây nhiễm khác.
Thông tin từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), lượng natri trung bình toàn cầu mà người lớn tiêu thụ là 4278 mg/ngày (tương đương 11 g/ngày muối) vào năm 2021. Người Việt Nam hiện tiêu thụ khoảng 8,1g muối mỗi ngày, cao gần gấp đôi so với mức khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới là dưới 5g/ngày. Một bữa ăn mặn chưa tạo ra hậu quả tức thì, nhưng thói quen duy trì khẩu vị mặn nhiều năm sẽ khiến sức khỏe phải trả giá.

Xây dựng môi trường thực phẩm an toàn, lành mạnh

Thay đổi thói quen ăn uống không phải câu chuyện dễ dàng, để người tiêu dùng lựa chọn thực phẩm lành mạnh hơn, trước hết cần có đủ thông tin để lựa chọn. Mỗi ngày, chúng ta đứng trước vô số sản phẩm hấp dẫn từ siêu thị, cửa hàng tiện lợi, trên các sàn thương mại điện tử...song, nhiều thông tin dinh dưỡng trên bao bì đôi khi chưa rõ ràng, khó hiểu, chưa đủ nổi bật để hỗ trợ quyết định. Nhãn dinh dưỡng cần được thiết kế rõ ràng, dễ hiểu, dễ so sánh, giúp người mua nhanh chóng nhận biết sản phẩm nào có quá nhiều muối, nhiều đường, nhiều chất béo không lành mạnh để cân nhắc khi sử dụng.

Không chỉ quan tâm đến hạn sử dụng, thương hiệu, giá bán,... thói quen đọc nhãn dinh dưỡng trước khi mua sản phẩm cần được khuyến khích như một kỹ năng tự bảo vệ sức khỏe. Từng lựa chọn nhỏ mỗi ngày có thể tạo ra sự khác biệt lớn nếu được lặp lại trong thời gian dài.

Tuy nhiên, không thể đặt toàn bộ trách nhiệm lên vai người tiêu dùng. Lựa chọn cá nhân chịu tác động mạnh từ môi trường thực phẩm xung quanh. Nếu thực phẩm nhiều đường, nhiều muối, nhiều chất béo xấu được bày bán dày đặc, quảng cáo liên tục, khuyến mại hấp dẫn, trong khi thực phẩm lành mạnh hơn lại khó tiếp cận hoặc giá cao hơn thì việc kêu gọi người dân “ăn uống lành mạnh” sẽ khó đi vào thực chất.

Hướng tới xây dựng môi trường thực phẩm an toàn, lành mạnh và tốt cho sức khỏe lâu dài. (Ảnh minh họa)

Do đó, cần tạo ra một môi trường hỗ trợ các lựa chọn lành mạnh hơn. Môi trường đó bao gồm việc nâng cao tiêu chuẩn ghi nhãn dinh dưỡng; khuyến khích doanh nghiệp cải tiến công thức sản phẩm theo hướng giảm muối, giảm đường, giảm chất béo không lành mạnh. Song song với đó, tăng truyền thông về dinh dưỡng hợp lý. Đồng thời, có những biện pháp hạn chế tiếp thị các thực phẩm không lành mạnh, đặc biệt đối với trẻ em bởi trẻ em là nhóm dễ bị tác động nhất. Bảo vệ trẻ em trước tiếp thị thực phẩm không lành mạnh không chỉ là vấn đề dinh dưỡng, mà còn là trách nhiệm xã hội.

Chủ đề Ngày An toàn Thực phẩm Thế giới năm 2026 “Từ gánh nặng đến giải pháp - Thực phẩm an toàn ở mọi nơi” mang thông điệp về sự chủ động phòng ngừa rủi ro từ sớm, từ xa; từ gánh nặng, nguy cơ tới chính sách, truyền thông và hành động cụ thể.

Với doanh nghiệp, là trách nhiệm minh bạch thông tin và cải thiện chất lượng dinh dưỡng của sản phẩm. Với cơ quan quản lý, cần quan tâm, xây dựng môi trường thực phẩm an toàn, lành mạnh, công bằng; hoàn thiện các chính sách phù hợp thực tế tạo hành lang pháp lý để người dân được hỗ trợ đưa ra lựa chọn tốt hơn cho sức khỏe.

Thực phẩm an toàn ở mọi nơi không chỉ là khẩu hiệu, đó là mục tiêu đã và đang được hưởng ứng triển khai trên toàn thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, sẽ tiếp tục đẩy mạnh hơn nữa và cần sự chung tay vào cuộc của cả cả hệ thống chính trị, xã hội. Khi môi trường hỗ trợ các lựa chọn lành mạnh hơn, dễ tiếp cận hơn, hành vi tiêu dùng mới có thể thay đổi, gánh nặng bệnh tật từng bước được chuyển hóa, góp phần quan trọng trong công cuộc nâng cao sức khỏe cộng đồng.