Xây dựng tiêu chuẩn mới cho rau an toàn cần đơn giản, dễ thực hiện

Theo số liệu của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), hiện nay, cả nước có khoảng 1,15 triệu ha rau nhưng diện tích đạt chứng nhận VietGAP chỉ hơn 8.000 ha, tương đương khoảng 0,7% tổng diện tích.

VietGAP vẫn là hệ thống tiêu chuẩn quan trọng trong quản lý chất lượng nông sản. Tuy nhiên, chi phí chứng nhận, duy trì hệ thống và các yêu cầu về hồ sơ, sổ sách còn khá cao so với điều kiện của nhiều nông hộ và hợp tác xã quy mô nhỏ – lực lượng đang chiếm tỷ trọng lớn trong sản xuất rau hiện nay. Chính vì thế, nhiều hộ nông dân cũng như hợp tác xã chưa thể tiếp cận và sản xuất theo tiêu chuẩn này.

Trong bối cảnh yêu cầu về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và sản xuất nông nghiệp bền vững ngày càng cao, hiện ngành nông nghiệp và môi trường đang xây dựng Tiêu chuẩn quốc gia về quy trình sản xuất, sơ chế rau bảo đảm an toàn thực phẩm theo hướng đơn giản, dễ thực hiện, tạo thêm lựa chọn cho người sản xuất nhưng không thay thế các tiêu chuẩn hiện hành.

Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hà Nội (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Vũ Thúy Quỳnh cho biết, Hà Nội hiện có hơn 5.000ha rau chuyên canh, đáp ứng khoảng 70-80% nhu cầu tiêu dùng của người dân Thủ đô. Hiện nay, nhiều cơ sở sản xuất nhỏ lẻ mới dừng lại ở việc ký cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm. Vì vậy, bà Quỳnh cũng cho rằng, cần có một quy trình chuẩn hóa để nâng cao hiệu quả quản lý và tăng cường kiểm soát chất lượng sản phẩm.

Xây dựng tiêu chuẩn mới cho rau an toàn cần đơn giản, dễ thực hiện

GS.TS Trần Khắc Thi, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả chia sẻ, rau là nhóm nông sản có mức độ rủi ro về an toàn thực phẩm cao hơn nhiều loại cây trồng khác. Rau có tốc độ sinh trưởng nhanh, hấp thu mạnh các yếu tố từ môi trường đất và nước. Đồng thời, nhiều loại rau được sử dụng trực tiếp mà không qua chế biến hoặc xử lý nhiệt, khiến các nguy cơ về an toàn thực phẩm tác động trực tiếp đến người tiêu dùng. Chính vì vậy, việc xây dựng một bộ tiêu chuẩn riêng cho sản xuất rau an toàn là yêu cầu cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Nhưng theo ông Thi, cũng cần xem xét điều chỉnh tên tiêu chuẩn theo hướng bao quát hơn, đồng thời bổ sung các quy định liên quan đến sản xuất rau trái vụ trong nhà lưới, nhà màng và các mô hình canh tác hiện đại đang ngày càng phổ biến tại các vùng chuyên canh.

Đứng về góc độ cơ quan quản lý, ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thông tin, hiện nay, theo các quy định của Luật An toàn thực phẩm, các hộ sản xuất ban đầu nhỏ lẻ và cơ sở sơ chế ban đầu chủ yếu thực hiện cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm. Trong khi đó, trên thực tế có rất nhiều bộ tiêu chuẩn đang được áp dụng như VietGAP, GlobalGAP, 4C (bộ quy tắc chung toàn cầu về sản xuất và thương mại bền vững, áp dụng phổ biến nhất cho ngành cà-phê), Rainforest Alliance (bộ quy tắc quốc tế về nông nghiệp bền vững nhằm bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học và cải thiện sinh kế cho người nông dân) hay các tiêu chuẩn hữu cơ của Việt Nam, của Liên minh châu Âu (EU) và của Hoa Kỳ...

Tuy nhiên, ông Dương nhận định, nhiều nông dân mong muốn có một bộ tiêu chuẩn vừa bảo đảm an toàn thực phẩm, vừa đơn giản, dễ áp dụng hơn.

“Qua rà soát việc thực hiện VietGAP từ năm 2011 đến năm 2025, chúng tôi nhận thấy diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn này gần như không tăng đáng kể. Một trong những nguyên nhân là VietGAP không chỉ yêu cầu về an toàn thực phẩm mà còn bao gồm nhiều nội dung khác như bảo vệ môi trường, bảo vệ đất, truy xuất nguồn gốc và ghi chép khá chi tiết. Đây là những yêu cầu cần thiết nhưng lại gây khó khăn cho nhiều hộ sản xuất nhỏ”, ông Dương nói.

Bộ tiêu chuẩn mới về rau an toàn không thay thế các quy định khác.

Trước những ý kiến cho rằng bộ tiêu chuẩn mới có thể thay thế VietGAP, ông Nguyễn Quý Dương thông tin, hiện nay có rất nhiều bộ tiêu chuẩn liên quan đến an toàn thực phẩm. Việc áp dụng tiêu chuẩn nào phụ thuộc vào yêu cầu của thị trường, nhà phân phối hoặc khách hàng.

Nếu hệ thống siêu thị yêu cầu sản phẩm phải đạt VietGAP thì người sản xuất phải đáp ứng VietGAP mới có thể đưa hàng vào tiêu thụ. Tương tự, khi xuất khẩu sang EU có thể phải đáp ứng GlobalGAP; còn vào thị trường Hoa Kỳ có thể phải tuân thủ các tiêu chuẩn khác theo yêu cầu của đối tác.

“Do đó, chúng tôi không đặt mục tiêu thay thế bất kỳ tiêu chuẩn nào hiện có. Bộ tiêu chuẩn mới chỉ là một lựa chọn bổ sung cho người sản xuất, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Việc tiêu chuẩn này có được thị trường đón nhận hay không sẽ do thực tiễn quyết định. Nếu các nhà phân phối, nhà bán lẻ và người tiêu dùng thấy phù hợp, bảo đảm an toàn thực phẩm và thuận lợi trong áp dụng thì họ sẽ lựa chọn. Chúng tôi kỳ vọng bộ tiêu chuẩn mới này sẽ thêm một công cụ hữu ích, góp phần đa dạng hóa các lựa chọn trong sản xuất và kinh doanh nông sản", ông Dương khẳng định.