Xây 'hệ miễn dịch' cho dữ liệu tài chính trong kỷ nguyên AI

Khi dữ liệu đối mặt với "mầm bệnh" thời công nghệ số

Theo các chuyên gia, tại Việt Nam, AI có thể đóng góp 120 - 130 tỷ USD cho nền kinh tế vào năm 2040 (tương đương 25% GDP hiện tại). Vai trò của AI đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng - nơi đóng vai trò huyết mạch của nền kinh tế và phụ thuộc rất lớn vào khối lượng dữ liệu khổng lồ. AI được ứng dụng sâu rộng vào các quy trình cốt lõi như xét duyệt tín dụng, định danh điện tử (eKYC) và quản lý dòng tiền của hàng triệu người dùng. Cùng với sự bùng nổ của thanh toán không dùng tiền mặt, với tổng giá trị thanh toán tương đương khoảng 28 lần GDP vào năm 2025, quy mô dữ liệu số phát sinh ngày càng lớn.

Các diễn giả tham gia hội thảo An toàn dữ liệu tài chính trong kỷ nguyên AI do Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance phối hợp cùng FSI tổ chức ngày 23/4.

Tuy nhiên, AI là "con dao hai lưỡi". Dữ liệu càng có giá trị, rủi ro bị tấn công càng cao. Các nền tảng số đang bị tội phạm công nghệ cao khai thác triệt để, với khoảng 85% các cuộc tấn công mạng hiện nay có sự hỗ trợ của AI nhằm tự động hóa và "công nghiệp hóa" các hành vi lừa đảo.

“Hệ miễn dịch” của các tổ chức tài chính đang bị đe dọa bởi những thủ đoạn ngày càng tinh vi. Tội phạm sử dụng công nghệ Deepfake làm giả khuôn mặt và giọng nói với độ tương đồng lên tới 98% để chiếm đoạt tài khoản, hay dùng mã độc tự động tấn công hệ thống thanh toán. Những công nghệ tương lai như Internet vệ tinh, với đặc tính kết nối toàn cầu không phụ thuộc hạ tầng mặt đất, và máy tính lượng tử, với khả năng phá vỡ mã hóa truyền thống trong vài phút, cũng được xem là những ẩn số gia tăng rủi ro an ninh nghiêm trọng.

Trong khi đó, theo Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi - Phó trưởng Phòng Tham mưu, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an, năng lực ứng phó của nhiều doanh nghiệp lại rất yếu: có tới 52% doanh nghiệp Việt Nam chưa có giải pháp công nghệ đủ mạnh để ứng phó sự cố và 56% thiếu nhân sự an ninh mạng chuyên trách.

Ông Nguyễn Hùng Sơn - Phó chủ tịch HĐQT FSI nhận định, thách thức cốt lõi của Việt Nam hiện nay không nằm ở công nghệ, mà nằm ở tư duy bảo vệ dữ liệu chưa đầy đủ theo vòng đời.

“Nhiều tổ chức hiện đang mắc phải sai lầm mang tính hệ thống khi chỉ chú trọng bảo vệ đầu vào mà thiếu đi việc kiểm soát dòng dữ liệu đầu ra”, ông Sơn nói.

Ba trụ cột kiến tạo "hệ miễn dịch" dữ liệu vững chắc

Để ngăn chặn các cuộc tấn công gây suy giảm niềm tin và phá vỡ ổn định vĩ mô, việc xây dựng một "hệ miễn dịch" toàn diện cho dữ liệu tài chính đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa pháp lý, công nghệ và con người.

Về thể chế và chiến lược quản trị, dù Việt Nam đã có những bước tiến trong xây dựng khung khổ pháp lý liên quan đến an ninh thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân, song nhiều ý kiến cho rằng cần có cách tiếp cận tổng thể và linh hoạt hơn. Việc ban hành khung pháp lý về AI cần được thiết kế cẩn trọng, đảm bảo cân bằng giữa kiểm soát rủi ro và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Đồng thời, các ngân hàng cần rà soát lại hệ thống lưu trữ để tránh phân tán dữ liệu, có thể học hỏi chiến lược "Đông dữ liệu, Tây tính toán" của Trung Quốc để tối ưu hóa hạ tầng trung tâm dữ liệu an toàn.

Về công nghệ, cần thiết lập công nghệ bảo vệ xuyên suốt vòng đời dữ liệu. An toàn dữ liệu không thể chắp vá mà phải được xây dựng khép kín từ lúc được tạo lập đến lúc bị xóa bỏ. Các doanh nghiệp cần triển khai hệ sinh thái toàn diện bao gồm: tạo "nguồn dữ liệu sạch" bằng AI ở khâu đầu vào, có kế hoạch đảm bảo an toàn khi lưu trữ; thiết lập các chốt kiểm soát cuối (như thiết bị giám sát điểm cuối F-DDH Box) để phát hiện và ngăn chặn kết nối bất thường nhằm chống rò rỉ dữ liệu, và cuối cùng là trang bị các dịch vụ khôi phục (DDR) hoặc xóa dữ liệu an toàn (DDC) khi hoàn tất vòng đời sử dụng.

Cùng với đó, cần kiểm soát chặt chẽ yếu tố con người. Dù công nghệ có hiện đại đến đâu, con người vẫn luôn là "mắt xích" dễ bị tổn thương nhất trong hệ thống. Mỗi cá nhân phải chủ động tự tạo "kháng thể" cho mình trên không gian số thông qua việc sử dụng mật khẩu mạnh, xác thực đa yếu tố, bảo vệ thông tin cá nhân và luôn xác minh kỹ trước mọi giao dịch.

Xây dựng "hệ miễn dịch" cho dữ liệu tài chính không chỉ là giải quyết một bài toán kỹ thuật đơn thuần, mà là thiết lập trụ cột về niềm tin và năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên số. Ưu tiên trước hết là bảo vệ dữ liệu và quản trị rủi ro; chỉ khi đó, AI mới thực sự trở thành động lực tăng trưởng an toàn và bền vững cho nền kinh tế.