Xây 'lá chắn' cho trẻ em trên không gian mạng

Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng trở thành yêu cầu ngày càng cấp thiết khi mức độ sử dụng internet và mạng xã hội gia tăng. (Nguồn: Vietnam+)

Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) đánh giá Việt Nam đã có những nỗ lực đáng kể trong xây dựng hành lang pháp lý và chính sách nhằm bảo vệ trẻ em trên môi trường số.

Theo Trưởng đại diện UNICEF tại Việt Nam Silvia Danailov, những bước tiến này được thể hiện qua các quy định bảo vệ trẻ em trong Luật Trẻ em, Luật An ninh mạng và Chương trình quốc gia “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em tương tác lành mạnh, sáng tạo trên môi trường mạng giai đoạn 2021-2025”.

Việt Nam cũng đang chủ động xem xét những vấn đề mới phát sinh trong bối cảnh công nghệ số phát triển nhanh. Theo bà Silvia Danailov, việc các nhà hoạch định chính sách thảo luận những vấn đề liên quan đến sử dụng mạng xã hội đối với trẻ em dưới 16 tuổi là một tín hiệu tích cực, cho thấy sự quan tâm đến việc tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ bảo vệ trẻ em.

Ở cấp độ quốc tế, tháng 4/2026, Việt Nam trở thành quốc gia thứ hai trên thế giới phê chuẩn Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng, còn gọi là Công ước Hà Nội. Việc phê chuẩn một công ước đa phương toàn cầu nhằm giải quyết triệt để nạn phát tán tài liệu xâm hại, bóc lột tình dục trực tuyến và hành vi mồi chài trẻ em qua mạng đã chứng minh vai trò tiên phong của Việt Nam, khẳng định trách nhiệm quốc tế sâu sắc trong việc thắt chặt vòng tay bảo vệ trẻ em trực tuyến.

Bà Silvia Danailov nhấn mạnh: “UNICEF thực sự vui mừng và tự hào khi được đồng hành, sát cánh cùng Chính phủ Việt Nam trong nỗ lực này”.

Rủi ro ngày càng phức tạp

Việc xây dựng “lá chắn” an toàn cho trẻ trên không gian mạng cần sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường, doanh nghiệp công nghệ và cơ quan quản lý. (Nguồn: Vietnam+)

Bên cạnh những bước tiến về pháp lý, UNICEF lưu ý thách thức lớn hiện nay là tốc độ phát triển của công nghệ có thể vượt nhanh hơn khả năng điều chỉnh của chính sách, trong khi trẻ em ngày càng hiện diện nhiều trên môi trường số.

Theo ước tính của Liên minh Toàn cầu WeProtect, hơn 300 triệu trẻ em dưới 18 tuổi trên thế giới chịu ảnh hưởng từ xâm hại và bóc lột tình dục trực tuyến trong vòng 12 tháng.

Tại Việt Nam, nghiên cứu “Ngăn chặn hành vi gây tổn hại” (Disrupting Harm) năm 2022 do ECPAT International, Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế (INTERPOL) và UNICEF thực hiện cho thấy 89% trẻ em từ 12–17 tuổi sử dụng internet. Đáng chú ý, 2% trẻ em từ 15–17 tuổi được khảo sát cho biết từng chia sẻ hình ảnh hoặc video mang nội dung tình dục của bản thân để đổi lấy tiền hoặc quà tặng.

Theo bà Silvia Danailov, cùng với những cơ hội mà công nghệ mang lại, trẻ em đang phải đối mặt với nhiều rủi ro mới, từ bắt nạt trực tuyến, dụ dỗ qua mạng đến các hình thức bóc lột và xâm hại ngày càng tinh vi.

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo tạo sinh tiếp tục làm gia tăng mức độ phức tạp của vấn đề. UNICEF cảnh báo công nghệ hiện có thể được sử dụng để tạo ra hình ảnh hoặc video mang nội dung xâm hại trẻ em mà không cần nạn nhân từng chia sẻ hình ảnh nhạy cảm của mình.

Không chỉ dừng ở hành lang pháp lý

Trước những thách thức này, UNICEF cho rằng các luật và chính sách cần liên tục được rà soát, cập nhật để theo kịp sự thay đổi của môi trường số. Quan trọng hơn, các quy định phải được thực thi hiệu quả trên thực tế.

Bảo vệ trẻ em cũng không đồng nghĩa với hạn chế các em tiếp cận internet. Khung pháp lý cần vừa giúp phòng ngừa rủi ro, vừa bảo đảm trẻ em có thể tận dụng những cơ hội học tập, kết nối và phát triển mà công nghệ mang lại.

Theo UNICEF, trẻ em cần được trang bị kiến thức, kỹ năng và năng lực số để nhận diện nguy cơ và tự bảo vệ bản thân. Cha mẹ, giáo viên cũng cần được nâng cao kỹ năng đồng hành cùng trẻ, trong khi lực lượng thực thi pháp luật và tư pháp cần tiếp tục được đào tạo để xử lý những hình thức xâm hại trực tuyến ngày càng phức tạp.

Một yêu cầu quan trọng khác là tăng trách nhiệm của các doanh nghiệp công nghệ và nền tảng số. UNICEF khuyến nghị quyền lợi và sự an toàn của trẻ em cần được đặt ở vị trí trung tâm ngay từ khâu thiết kế sản phẩm; áp dụng cơ chế bảo vệ phù hợp với độ tuổi, hệ thống báo cáo minh bạch và biện pháp quản lý rủi ro nhằm ngăn ngừa tác hại trước khi xảy ra.

Theo bà Silvia Danailov, tiếng nói của trẻ em và thanh thiếu niên cũng cần được lắng nghe trong quá trình xây dựng và triển khai chính sách.

Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng vì vậy không phải nhiệm vụ của riêng gia đình hay cơ quan quản lý, mà đòi hỏi sự tham gia của Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp công nghệ, cộng đồng và chính trẻ em, hướng tới một môi trường số vừa an toàn, vừa bảo đảm cơ hội phát triển cho thế hệ trẻ.