Xe tăng chủ lực T-72B3, nỗ lực giúp 'lão tướng' Liên Xô thích nghi chiến tranh hiện đại

Trong suốt nhiều thập niên, xe tăng chủ lực T-72 được xem là “xương sống” của lực lượng thiết giáp Liên Xô và sau này là Nga.

Với số lượng sản xuất lên tới hàng chục nghìn chiếc, T-72 nổi tiếng nhờ thiết kế đơn giản, dễ vận hành và khả năng sản xuất hàng loạt với chi phí thấp.

Tuy nhiên, khi chiến tranh hiện đại thay đổi nhanh chóng với sự xuất hiện của UAV cảm tử, tên lửa chống tăng dẫn đường và đạn pháo chính xác cao, các phiên bản T-72 đời cũ bắt đầu bộc lộ nhiều hạn chế về khả năng bảo vệ và tác chiến điện tử.

Trong bối cảnh đó, Nga triển khai chương trình nâng cấp sâu mang tên T-72B3 nhằm kéo dài tuổi thọ chiến đấu của dòng xe tăng này mà không phải đầu tư quá lớn cho các mẫu hoàn toàn mới như xe tăng chủ lực T-14 Armata.

Phiên bản T-72B3 bắt đầu được đưa vào biên chế từ đầu thập niên 2010 và nhanh chóng trở thành biến thể T-72 phổ biến nhất trong quân đội Nga, tiếp sau đó Moscow lại cho ra mắt phiên bản T-72B3M.

Điểm nâng cấp quan trọng nhất của T-72B3 là hệ thống điều khiển hỏa lực mới. Xe được trang bị kính ngắm ảnh nhiệt Sosna-U cho pháo thủ, cho phép phát hiện và tiêu diệt mục tiêu cả ngày lẫn đêm ở khoảng cách xa hơn đáng kể so với T-72 đời cũ.

Khả năng tác chiến ban đêm vốn là điểm yếu lớn của các xe tăng Liên Xô trước đây. Với kính ngắm ảnh nhiệt hiện đại, T-72B3 có thể hoạt động hiệu quả hơn nhiều trong điều kiện thời tiết xấu hoặc chiến đấu ban đêm.

Xe tiếp tục sử dụng pháo nòng trơn 125 mm 2A46M nhưng được cải tiến độ chính xác và tuổi thọ nòng pháo.

Hệ thống này có thể bắn đạn xuyên giáp động năng, đạn nổ mạnh chống tăng và tên lửa chống tăng dẫn đường Refleks phóng qua nòng pháo.

T-72B3 cũng được tăng cường khả năng bảo vệ bằng giáp phản ứng nổ Kontakt-5, sau này là Relikt trên các biến thể nâng cấp mới hơn.

Các khối giáp phản ứng nổ được bố trí quanh tháp pháo và thân xe nhằm giảm hiệu quả của tên lửa chống tăng và đạn xuyên giáp hiện đại.

Một số phiên bản còn được lắp thêm giáp lồng chống UAV và đạn chống tăng tấn công từ trên cao, phản ánh kinh nghiệm thực chiến mà Nga rút ra từ các cuộc xung đột gần đây.

Ngoài ra, động cơ diesel V-92S2F công suất khoảng 1.130 mã lực giúp T-72B3 cải thiện đáng kể khả năng cơ động so với các phiên bản T-72 cũ.

Dù không mạnh như động cơ turbine khí trên T-80BVM, động cơ diesel lại tiết kiệm nhiên liệu và dễ bảo trì hơn nhiều.

Giới quân sự Nga đánh giá đây là yếu tố đặc biệt quan trọng trong chiến tranh cường độ cao, khi hậu cần và tốc độ sửa chữa đóng vai trò sống còn.

T-72B3 còn được nâng cấp hệ thống liên lạc kỹ thuật số, thiết bị định vị vệ tinh và máy tính đạn đạo hiện đại hơn.

Những thay đổi này giúp kíp lái phản ứng nhanh hơn trên chiến trường và phối hợp hiệu quả với các đơn vị khác.

Tuy nhiên, T-72B3 vẫn tồn tại nhiều hạn chế mang tính thiết kế từ thời Liên Xô. Kho đạn đặt trong thân xe cùng hệ thống nạp đạn tự động khiến xe có nguy cơ phát nổ nghiêm trọng nếu bị xuyên giáp.

Ngoài ra, không gian bên trong xe khá chật hẹp so với các xe tăng phương Tây hiện đại, ảnh hưởng tới sự thoải mái và khả năng sống sót của kíp lái trong tác chiến kéo dài.

Dù vậy, Nga vẫn xem T-72B3 là giải pháp thực dụng và hiệu quả. Thay vì chờ đợi các mẫu xe tăng thế hệ mới đắt đỏ, Moskva có thể nhanh chóng nâng cấp hàng nghìn xe tăng T-72 đang lưu kho với chi phí thấp hơn rất nhiều.

Trong chiến tranh hiện đại, khả năng sản xuất hàng loạt và duy trì số lượng lớn đôi khi quan trọng không kém công nghệ tối tân.

Chính vì thế, T-72B3 được xem là nỗ lực của Nga nhằm giúp “lão tướng” T-72 tiếp tục thích nghi với chiến trường thế kỷ 21.