Xe tự lái Tesla: Sự thật đằng sau số liệu quảng cáo và thực tế vận hành

Lỗ hổng

Tại một văn phòng ở Utah, hàng trăm nhân viên của Tesla đang xem xét kỹ lưỡng các video được thu thập bởi các phương tiện sử dụng tính năng Tự lái hoàn toàn (FSD) của nhà sản xuất ô tô này. Một số đoạn video cho thấy ô tô đâm vào động vật cùng với những tai nạn thường gặp hơn. Đôi khi, chúng không phanh trước khi va chạm. Thường thì, chúng chạy quá tốc độ. Thậm chí, thỉnh thoảng, các nhân viên phát hiện những tình huống suýt va chạm với trẻ em đang chơi trên đường phố.

Được gọi là “người gắn nhãn dữ liệu”, những nhân viên này huấn luyện phần mềm hỗ trợ lái xe dựa trên AI của Tesla. Họ ghi chú lại các trường hợp lái xe tốt và xấu, đồng thời báo cáo các vấn đề cho các kỹ sư đang nỗ lực cải thiện hệ thống.

Một chiếc xe Tesla Model S được trang bị hệ thống lái tự động Autopilot. Ảnh: Bloomberg/Getty Images.

Trong khi đó, Giám đốc điều hành Tesla, Elon Musk, cho biết FSD sẽ sớm biến tất cả xe Tesla trở nên hoàn toàn tự lái. Tuy nhiên, các cuộc phỏng vấn những nhân viên xây dựng công nghệ này và một cựu kỹ sư tự lái của Tesla cho thấy công nghệ xe tự lái vẫn gặp khó khăn trong những tháng gần đây khi thực hiện các thao tác cơ bản – chẳng hạn như tránh xe cứu thương hoặc dừng lại khi xe buýt trường học đang đón hoặc trả học sinh.

Mặc dù có những thiếu sót nguy hiểm như vậy, Elon Musk và các giám đốc điều hành khác vẫn ngày càng đề cao tính an toàn của FSD khi họ thúc đẩy Tesla tổ chức các buổi trình diễn công khai về khả năng tự lái hoàn toàn mà CEO đã hứa với các nhà đầu tư mỗi năm trong suốt một thập kỷ qua. Các buổi trình diễn bao gồm một chương trình thí điểm robotaxi ở Austin, Texas – được khởi động vào tháng 6 năm ngoái với một số người giám sát an toàn trong xe và những người khác làm việc từ xa.

Bên trong Tesla, khi những sự kiện này đến gần, các nhân viên phải làm việc nhiều giờ liền để lập bản đồ tuyến đường và huấn luyện phần mềm về các mối nguy hiểm cụ thể nhằm làm cho công nghệ tự lái của công ty trông có vẻ mạnh mẽ hơn thực tế, bốn cựu nhân viên Tesla nói với Reuters.

Những nỗ lực này, vốn chưa từng được báo cáo trước đây, đã làm suy yếu tuyên bố lâu nay của Musk rằng công nghệ tự lái của Tesla sẽ sớm hoạt động ở bất cứ đâu trên toàn cầu và không yêu cầu việc lập bản đồ đường sá và các mối nguy hiểm cục bộ tốn nhiều công sức như các đối thủ.

Musk cho biết Tesla áp dụng cách tiếp cận đơn giản hơn, chỉ dựa vào camera và trí tuệ nhân tạo, cho phép công ty mở rộng dịch vụ taxi tự lái với tốc độ "siêu cấp" và cung cấp cho chủ sở hữu Tesla hiện tại khả năng tự lái hoàn toàn thông qua các bản cập nhật phần mềm.

Musk và các lãnh đạo khác của Tesla thậm chí đã củng cố ấn tượng về năng lực của robot bằng cách trích dẫn các số liệu thống kê an toàn của công ty mà họ cho rằng chứng minh rằng FSD (Full Self-Driven Driving - Tự lái hoàn toàn) đã an toàn hơn gấp 10 lần so với người lái.

Tuy nhiên, cột cuộc điều tra của Reuters về phương pháp thống kê của Tesla và các cuộc phỏng vấn với những người nội bộ công ty cho thấy Tesla còn lâu mới có thể cung cấp xe tự lái một cách an toàn trên quy mô lớn – một lời hứa cốt lõi làm nền tảng cho giá trị thị trường chứng khoán 1,6 nghìn tỷ USD của nhà sản xuất ô tô này.

Cuộc điều tra bao gồm phân tích của Reuters về cách Tesla so sánh dữ liệu tai nạn của chính mình với dữ liệu tai nạn của liên bang; xem xét phương pháp luận tương đối nghiêm ngặt được sử dụng bởi đối thủ cạnh tranh về robotaxi Waymo; và các cuộc phỏng vấn với 11 nhà nghiên cứu an toàn giao thông đã xem xét phương pháp luận của Tesla cho Reuters.

Nghiên cứu đã phát hiện ra một số so sánh dữ liệu không hợp lệ làm nền tảng cho các số liệu thống kê trong báo cáo an toàn FSD của Tesla, mà 10 nhà nghiên cứu cho rằng đó là tiếp thị gây hiểu lầm hơn là một cuộc điều tra nghiêm túc về một vấn đề an toàn quan trọng.

Ví dụ, Tesla đã phóng đại độ an toàn của công nghệ bằng cách so sánh tỷ lệ tai nạn ở những chiếc Tesla được điều khiển bằng FSD (Full Self-Down) khiến túi khí bung ra với tỷ lệ tai nạn liên bang đối với tất cả các loại xe, bao gồm cả những tai nạn ít nghiêm trọng hơn nhiều. Công ty này cũng so sánh xe của mình với một số loại xe ở Mỹ - vốn cũ hơn nhiều so với xe Tesla Điều đó làm sai lệch kết quả vì tất cả các nhà sản xuất ô tô gần đây đều đã tung ra các tính năng an toàn mới giúp giảm tai nạn, các nhà nghiên cứu cho biết.

“Bất kỳ chiếc xe mới nào cũng an toàn hơn đáng kể so với một chiếc xe 12 năm tuổi”, Phil Koopman, Giáo sư kỹ thuật tại Đại học Carnegie Mellon và chuyên gia về an toàn xe tự lái, cho biết.

Giấc mơ khó thành hiện thực

Ảnh: Thedrive.

FSD được đánh giá rộng rãi là có khả năng xử lý nhiều tình huống lái xe, đôi khi trong thời gian dài. Nhưng khả năng tự lái hoàn toàn đã chứng tỏ là điều khó đạt được đối với Tesla và các công ty khác, vì nó đòi hỏi sự thực hiện hoàn hảo của công nghệ – bao gồm cả trong những tình huống lái xe phức tạp nhất.

Trong khi đó, 7 người từng làm công việc gắn nhãn dữ liệu nói với Reuters rằng họ sẽ không tin tưởng FSD để lái xe cho họ. “Chúng tôi đều đã thấy nó thất bại”, một người nói. Một người khác nói rằng anh ta sẽ không đi xe taxi tự lái của Tesla “cho dù bạn có trả tiền cho tôi đi nữa”.

Các cựu nhân viên cho biết thường xuyên thấy FSD thất bại trong các nhiệm vụ cơ bản, bao gồm việc dừng lại cho xe cứu thương và nhường đủ không gian cho người đi xe máy. Đôi khi, họ thấy các phương tiện do FSD điều khiển không phanh được trên các lối ra đường cao tốc, bao gồm cả trường hợp một chiếc Tesla đâm vào tường bê tông. Họ nói rằng đoạn phim không cho thấy liệu có ai bị thương hay không. Hai nhân viên cho biết các đoạn phim cho thấy FSD không tránh được các khu vực đang thi công. Trong một sự cố như vậy, một chiếc Tesla đã lái vào khu vực đó, suýt chút nữa đâm vào công nhân.

Tại Tesla, các nhà quản lý kiểm soát chặt chẽ quyền truy cập vào các video. Vì nhân viên chỉ được xem những đoạn phim được giao, nên họ có thể thấy hoặc không thấy những lỗi nghiêm trọng nhất của FSD.

Trong nhiều năm, Tesla cũng phải đối mặt với các cuộc điều tra và kiện tụng của liên bang liên quan đến các vụ tai nạn, bao gồm cả tử vong, mà người lái xe hoặc cơ quan quản lý đổ lỗi cho sự cố của FSD hoặc hệ thống hỗ trợ lái xe tiên tiến Autopilot cũ hơn.

Cơ quan An toàn Giao thông Đường cao tốc Quốc gia Mỹ (NHTSA) đã mở cuộc điều tra về Autopilot vào năm 2021 sau một loạt vụ va chạm liên quan đến xe Tesla đâm vào xe cứu thương. Cuộc điều tra đã dẫn đến việc thu hồi vào năm 2023, trong đó Tesla đã cài đặt các bản nâng cấp phần mềm để phát hiện tốt hơn khi người lái xe mất tập trung và cảnh báo họ.

NHTSA hiện có bốn cuộc điều tra đang hoạt động về FSD và Autopilot, bao gồm một cuộc điều tra liên quan đến hàng chục trường hợp xe sử dụng FSD không dừng lại ở đèn đỏ hoặc rẽ vào làn đường ngược chiều.

Một cuộc điều tra khác xem xét liệu các bản nâng cấp Autopilot năm 2023 của Tesla có đủ để giải quyết các vấn đề an toàn hay không. Đã có chín sự cố liên quan đến FSD, bao gồm một vụ tai nạn chết người, trong đó hệ thống bị lỗi do tầm nhìn bị hạn chế trong điều kiện như sương mù hoặc chói nắng.

Năm ngoái, Tesla đã phải chịu phán quyết bồi thường 243 triệu USD sau khi một chiếc Tesla sử dụng chế độ Autopilot gặp tai nạn ở Florida, khiến một phụ nữ 22 tuổi thiệt mạng và bạn trai của cô bị thương nặng. Tesla đã kháng cáo. Công ty đã dàn xếp một số vụ việc tương tự liên quan đến các vụ tai nạn nghiêm trọng mà không tiết lộ các điều khoản.

Tiền đề của các số liệu thống kê an toàn của Tesla cũng có sai sót vì FSD không phải là một hệ thống tự lái hoàn toàn, 10 nhà nghiên cứu an toàn giao thông cho biết. Tesla không so sánh công nghệ của mình với người lái xe, như các giám đốc điều hành nói.

Nghiên cứu cho thấy người lái xe thường tránh sử dụng các hệ thống hỗ trợ lái xe tiên tiến trong các tình huống giao thông phức tạp, nơi họ cảm thấy công nghệ này không an toàn. Dữ liệu của chính Tesla cho thấy FSD chủ yếu được sử dụng trên đường cao tốc.

Ảnh: Tesla.

Reuters đã phát hiện ra một số phép đo không chính xác khác được Tesla sử dụng đã làm dấy lên nghi ngờ về việc liệu FSD có an toàn hơn hay không.

Ví dụ, nhà sản xuất ô tô này không xem xét tuổi đời của xe khi so sánh tỷ lệ tai nạn của xe mình với tỷ lệ tai nạn quốc gia. Tesla so sánh xe của mình – có tuổi trung bình chỉ 4,1 năm, theo dữ liệu của S&P Global Mobility – với tất cả các xe tại Mỹ, có tuổi trung bình là 12,8 năm. Điều đó làm sai lệch kết quả, 10 nhà nghiên cứu an toàn nói với Reuters, bởi vì hầu hết các nhà sản xuất ô tô gần đây đều bắt đầu cung cấp các tính năng an toàn đột phá, bao gồm giám sát điểm mù và phanh khẩn cấp tự động, trên toàn bộ dòng sản phẩm của họ.

Tesla cũng giảm số vụ tai nạn bằng cách chỉ tính những vụ tai nạn xảy ra khi tính năng FSD được bật hoặc trong vòng năm giây sau khi tính năng này bị tắt. Ngược lại, chính phủ Mỹ đã yêu cầu các nhà sản xuất ô tô báo cáo các vụ tai nạn xảy ra trong vòng 30 giây sau khi hệ thống hỗ trợ lái xe tiên tiến bị vô hiệu hóa.