Xòe Thái - khi di sản trở thành sức hút của điểm đến

Nghệ thuật Xòe Thái - biểu tượng văn hóa gắn kết cộng đồng. Ảnh: Nhật Bắc.

Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026 với chủ đề “Tinh hoa Xòe Thái - Sắc màu Tây Bắc”, diễn ra từ ngày 25/9 đến 2/10 tại Lào Cai, là một minh chứng cho cách tiếp cận ấy. Điểm đáng chú ý là đưa di sản trở về không gian sống của cộng đồng, từ đó tạo động lực cho phát triển bền vững.

Nghệ thuật Xòe Thái từ lâu đã là biểu tượng văn hóa của đồng bào Thái vùng Tây Bắc. Những vòng Xòe không chỉ là điệu múa mà còn là cách con người kết nối trong các dịp lễ hội, cưới hỏi, mừng nhà mới hay mùa màng. Giá trị của di sản vì thế nằm ở tinh thần đoàn kết, sẻ chia và những tri thức văn hóa được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Đó cũng là lý do di sản văn hóa phi vật thể chỉ thực sự “sống” khi cộng đồng tiếp tục thực hành và trao truyền. Một điệu Xòe sẽ mất đi nhiều ý nghĩa nếu chỉ xuất hiện trên sân khấu như một tiết mục biểu diễn. Khi người dân vẫn nắm tay nhau trong những vòng Xòe, dạy con cháu từng nhịp múa, từng câu hát và gìn giữ không gian văn hóa của bản làng, di sản tiếp tục được nuôi dưỡng bằng chính đời sống.

Tinh thần ấy được thể hiện trong cách tổ chức Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm nay. Điểm nhấn khai mạc là màn đại Xòe với sự tham gia của 2.026 người, nhưng lễ hội không dừng ở một chương trình trình diễn. Du khách có thể tham gia “Một ngày sống cùng bản Thái”, khám phá không gian văn hóa các dân tộc Tây Bắc, trải nghiệm nông nghiệp, tìm hiểu sản phẩm OCOP, thưởng thức Festival trà Shan tuyết, Lễ hội mừng cơm mới, hoạt động dù lượn “Bay trên mùa vàng” hay Giải Marathon Mu Cang Chai Ultra Trail.

Như vậy, Xòe Thái không đứng riêng như một “tiết mục” mà trở thành hạt nhân kết nối nhiều sản phẩm du lịch, từ văn hóa, ẩm thực, nông nghiệp đến thể thao và khám phá thiên nhiên. Thay vì khai thác một điểm nhấn đơn lẻ, cách làm này mở rộng trải nghiệm dựa trên toàn bộ giá trị của không gian văn hóa bản địa.

Quan trọng hơn, cộng đồng được đặt vào vị trí trung tâm. Người dân không chỉ biểu diễn cho du khách xem mà trực tiếp kể câu chuyện văn hóa, giới thiệu nghề truyền thống, hướng dẫn trải nghiệm, cung cấp dịch vụ lưu trú, ẩm thực và sản phẩm địa phương. Khi đó, di sản vừa tạo sức hấp dẫn cho điểm đến, vừa tạo thêm sinh kế cho những người đang gìn giữ nó.

Mối quan hệ giữa di sản, cộng đồng và du lịch vì thế tạo thành một vòng tròn tích cực: di sản hấp dẫn du khách; du lịch mang lại nguồn thu; nguồn thu tạo thêm động lực gìn giữ bản sắc; còn chính bản sắc ấy tiếp tục làm nên sức hút của điểm đến. Đây là nền tảng của phát triển du lịch bền vững, khi lợi ích kinh tế gắn với bảo tồn văn hóa.

Năm năm sau ngày được UNESCO ghi danh, Nghệ thuật Xòe Thái cho thấy một di sản chỉ thực sự có sức sống khi được cộng đồng gìn giữ bằng chính đời sống hằng ngày. Khi những vòng Xòe vẫn rộng mở đón người dân và du khách cùng nắm tay nhau, di sản không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực văn hóa, góp phần tạo dựng bản sắc cho điểm đến và mở ra hướng phát triển bền vững cho du lịch Tây Bắc.