Xuất nhập khẩu duy trì đà tăng trưởng tích cực

Xuất khẩu tăng cao, nhập khẩu chủ yếu phục vụ sản xuất

Theo số liệu được Cục Thống kê (Bộ Tài chính) công bố, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của cả nước trong 5 tháng đầu năm 2026 đạt 445,12 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 215,66 tỷ USD, tăng 19,5%; nhập khẩu đạt 229,46 tỷ USD, tăng tới 30,8%. Kết quả này khiến cán cân thương mại chuyển từ trạng thái xuất siêu hơn 5 tỷ USD của cùng kỳ năm ngoái sang nhập siêu gần 14 tỷ USD.

Theo cơ quan hải quan, nguyên nhân chủ yếu đến từ sự gia tăng mạnh của nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; năng lượng cùng nhiều loại nguyên liệu đầu vào phục vụ sản xuất.

Trong đó, tác động lớn nhất đến cán cân thương mại là nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện. Giá nhiều loại chip trên thị trường thế giới tăng mạnh, có loại tăng gấp 5 - 7 lần so với trước đây, kéo theo giá trị nhập khẩu tăng cao.

Chỉ trong 5 tháng đầu năm, kim ngạch nhập khẩu nhóm hàng này đã đạt hơn 88 tỷ USD, tăng tới 57,1% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 5 đạt 21,36 tỷ USD, tiếp tục là nhóm hàng nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam. Tuy nhiên, đây là nhóm chủ yếu phục vụ sản xuất và xuất khẩu nên mức nhập khẩu tăng cao là không quá đáng lo.

Bên cạnh đó, những diễn biến căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đã đẩy giá dầu thế giới tăng cao, kéo theo chi phí nhập khẩu năng lượng gia tăng đáng kể. Trong 5 tháng đầu năm, nhập khẩu xăng dầu đạt gần 4,9 tỷ USD, tăng 81,6%; khí hóa lỏng đạt hơn 1,1 tỷ USD, tăng 40,6%; các sản phẩm dầu mỏ khác đạt hơn 1,3 tỷ USD, tăng tới 97,4%; dầu thô đạt khoảng 3,54 tỷ USD…

Nhập khẩu tăng cao những tháng đầu năm để phục vụ sản xuất. Ảnh: Cấn Dũng

Ở góc độ khác, nhập khẩu tăng mạnh cũng phản ánh nhu cầu sản xuất của nền kinh tế đang mở rộng. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động tăng nhập khẩu máy móc, thiết bị, nguyên liệu và linh kiện nhằm bảo đảm nguồn đầu vào cho các đơn hàng đã ký kết cũng như chuẩn bị cho các kế hoạch sản xuất trong thời gian tới. Điều này cho thấy nhập siêu hiện nay không hoàn toàn xuất phát từ sự suy giảm năng lực cạnh tranh mà còn là hệ quả của quá trình tích lũy nguyên liệu cho một chu kỳ xuất khẩu mới.

Ngành điện tử tiếp tục là động lực tăng trưởng lớn nhất của thương mại Việt Nam trong những tháng đầu năm 2026. Số liệu mới nhất cho thấy tổng kim ngạch xuất nhập khẩu nhóm hàng điện thoại, máy tính và linh kiện trong 5 tháng đầu năm đã vượt 170 tỷ USD, tăng gần 54 tỷ USD so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 82,56 tỷ USD, gồm gần 56,2 tỷ USD từ nhóm điện tử, máy tính và linh kiện; 26,37 tỷ USD từ điện thoại và linh kiện. Ở chiều ngược lại, nhập khẩu điện tử, máy tính và linh kiện đạt hơn 88 tỷ USD, tăng 57,1%. Như vậy, ngành điện tử hiện đang nhập siêu khoảng 5,6 tỷ USD.

Tuy nhiên, theo Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA), đây là diễn biến mang tính chu kỳ và không phải tín hiệu đáng lo ngại. Đặc thù của ngành điện tử là doanh nghiệp phải nhập khẩu linh kiện, bán thành phẩm và thiết bị sản xuất trước từ hai đến bốn tháng để phục vụ quá trình lắp ráp, sau đó mới xuất khẩu sản phẩm hoàn chỉnh. Trên thực tế, nhiều năm qua, ngành điện tử thường nhập siêu trong giai đoạn đầu năm trước khi chuyển sang xuất siêu mạnh vào nửa cuối năm khi các đơn hàng xuất khẩu bước vào mùa cao điểm.

Năm 2025, xuất khẩu điện tử đã đạt gần 165 tỷ USD, trong đó nhóm máy tính, điện tử và linh kiện lần đầu tiên vượt ngưỡng 100 tỷ USD, trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của thương mại Việt Nam.

Theo đánh giá của VEIA, triển vọng xuất khẩu điện tử năm 2026 vẫn khá tích cực. Nhiều tập đoàn công nghệ lớn tiếp tục mở rộng hiện diện tại Việt Nam, đồng thời tìm kiếm các nhà cung ứng trong nước đủ năng lực tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Hỗ trợ doanh nghiệp vượt rào cản kỹ thuật, mở rộng thị trường xuất khẩu

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều biến động, bên cạnh các giải pháp điều hành xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương đang đẩy mạnh hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật của thị trường quốc tế.

Mới đây, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) đã có Công văn số 629/XNK-NH gửi Sở Công Thương các tỉnh, thành phố và các hiệp hội ngành hàng nông sản, thực phẩm về việc phổ biến bản dịch tiếng Việt “Sổ tay hướng dẫn sử dụng hệ thống quản lý đăng ký đối với cơ sở sản xuất thực phẩm nhập khẩu nước ngoài” của Tổng cục Hải quan Trung Quốc.

Bộ tài liệu được phổ biến nhằm giúp doanh nghiệp thuận lợi trong việc tạo và quản lý tài khoản, đăng ký mới, sửa đổi, gia hạn hoặc hủy đăng ký; đồng thời tra cứu tình trạng hồ sơ và thực hiện các thủ tục liên quan trên hệ thống CIFER theo quy định của phía Trung Quốc. Việc phổ biến tài liệu được đánh giá là động thái thiết thực trong bối cảnh Trung Quốc tiếp tục là một trong những thị trường xuất khẩu nông sản, thực phẩm lớn nhất của Việt Nam. Khi doanh nghiệp chủ động nắm bắt các quy định kỹ thuật, quy trình đăng ký và yêu cầu quản lý của nước nhập khẩu, nguy cơ phát sinh rủi ro về hồ sơ, thủ tục sẽ được hạn chế đáng kể.

Đây cũng là minh chứng cho thấy công tác hỗ trợ xuất khẩu hiện nay không chỉ dừng lại ở xúc tiến thương mại hay tìm kiếm thị trường mới, mà đang chuyển mạnh sang hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, nâng cao năng lực tuân thủ và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ngoài ra, ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cũng cho biết, những tháng cuối năm 2026, công tác hoàn thiện thể chế, mở rộng thị trường và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) tiếp tục được xác định là trọng tâm điều hành.

Cục Xuất nhập khẩu cũng tiếp tục phối hợp với các địa phương triển khai hiệu quả việc cấp C/O; đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn về quy tắc xuất xứ nhằm giúp doanh nghiệp tận dụng tốt hơn các ưu đãi từ FTA.

Trong lĩnh vực thương mại biên giới, việc thúc đẩy thương mại chính ngạch với Trung Quốc tiếp tục được chú trọng trong bối cảnh nước này ngày càng siết chặt tiêu chuẩn chất lượng hàng hóa nhập khẩu. Cùng với đó là các giải pháp theo dõi lưu thông hàng hóa, tránh ùn ứ tại cửa khẩu và thúc đẩy mô hình cửa khẩu thông minh tại các tỉnh biên giới.