Xung đột lan rộng Trung Đông: Iran giảm hỏa lực, dành vũ khí răn đe hậu chiến?
Ngày 5/3, trao đổi với phóng viên Tiền Phong, GS Carlyle Thayer, ĐH New South Wales, Học viện Quốc phòng Úc, nhận định, Iran đang giảm tấn công bằng tên lửa đạn đạo, máy bay không người lái (UAV), có thể vì muốn bảo tồn vũ khí để duy trì đủ năng lực quân sự nhằm răn đe khu vực một khi chiến sự kết thúc.
Mỹ - Israel sẽ dùng đến vũ khí cũ hơn, kém chính xác hơn
Ông có nghĩ rằng, với nguồn tên lửa và UAV nội địa của mình, Iran sẽ tiếp tục tấn công Israel và các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực cho đến khi nguồn cung cấp tên lửa phòng không của Mỹ cạn kiệt và sau đó Mỹ ngừng giao tranh?
GS Carlyle Thayer.
GS Carlyle Thayer: Iran có một kho dự trữ tên lửa đạn đạo và UAV khổng lồ. Năm 2022, Mỹ ước tính, Iran có 3.000 tên lửa đạn đạo. Kể từ đó, ít nhất 1.370 tên lửa đã được phóng, bao gồm hơn 500 tên lửa trong cuộc xung đột hiện tại. Iran cũng sở hữu một kho dự trữ UAV khổng lồ. Ít nhất 2.000 chiếc đã được phóng kể từ khi bắt đầu chiến tranh.
Israel sẽ tấn công thêm 1-2 tuần
Quân đội Israel đang lên kế hoạch tấn công Iran thêm ít nhất 1-2 tuần nữa, không kích thêm hàng nghìn mục tiêu, Times of Israel đưa tin ngày 5/3. Mục tiêu của Israel là làm suy yếu có hệ thống chế độ Iran và các địa điểm quân sự của nước này.
Các vụ phóng tên lửa đạn đạo và UAV của Iran đã giảm dần kể từ ngày 28/2 sau khi xung đột bùng phát. Theo Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo đã giảm 86% và các vụ phóng UAV đã giảm 23%.
Các Tiểu vương quốc Ảrập Thống nhất (UAE) tiết lộ rằng, Iran đã phóng 137 tên lửa đạn đạo vào ngày đầu tiên của cuộc chiến, 28/2, và con số này giảm kể từ đó: 28 quả vào ngày thứ hai, 9 quả vào ngày thứ ba, 12 quả vào ngày thứ tư và 3 quả vào ngày thứ năm.
Sự suy giảm trong các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo và UAV một phần có thể là do các cuộc không kích phản công của Israel và Mỹ nhắm vào các bệ phóng và kho chứa tên lửa của Iran. Tuy nhiên, cần phải lưu ý một yếu tố khác. Iran có thể đang bảo tồn tên lửa đạn đạo và UAV của mình để duy trì đủ năng lực quân sự nhằm đe dọa khu vực một khi chiến sự kết thúc.
Ngoại trưởng Mỹ Mario Rubio tuyên bố rằng, Iran có thể sản xuất 100 UAV mỗi tháng so với khả năng sản xuất 6 hoặc 7 vũ khí đánh chặn mỗi tháng của Mỹ.
Để đối phó với kịch bản như vậy, Mỹ và Israel sẽ làm gì, chẳng hạn như gửi quân đến Iran?
Máy bay chiến đấu F-16i của Không quân Israel bay đến Iran, ngày 4/3/2026. Ảnh: IDF
Mỹ và Israel đã ưu tiên tấn công radar, hệ thống phòng không, trung tâm chỉ huy- kiểm soát, và các bệ phóng tên lửa của Iran. Mỹ và Israel có ưu thế trên không phận Iran và có thể nhanh chóng phát động các cuộc tấn công từ trên không xuống mặt đất ngay khi phát hiện tên lửa và UAV của Iran. Iran đã phải áp dụng chiến thuật “bắn rồi rút lui” và trong một số trường hợp, phải bỏ lại các bệ phóng tên lửa để bảo toàn kíp chiến đấu. Giai đoạn thứ hai của các cuộc không kích quy mô lớn hơn do Tổng thống Mỹ Donald Trump khởi xướng sẽ tấn công có hệ thống vào các khu vực chứa và nhà máy sản xuất tên lửa đạn đạo và UAV.
Khi kho vũ khí chống tên lửa và chống UAV bắt đầu cạn kiệt, Mỹ và Israel sẽ sử dụng các loại vũ khí cũ hơn, kém chính xác hơn như JDAM. (JDAM, viết tắt của Joint Direct Attack Munition, là một bộ kit dẫn đường gắn vào bom rơi tự do thông thường, giúp biến chúng thành bom thông minh có khả năng tấn công chính xác cao trong mọi điều kiện thời tiết. JDAM không phải là một loại bom hoàn toàn mới, mà là hệ thống nâng cấp cho các bom truyền thống của Mỹ như dòng Mk-80).
Có quốc gia nào sẵn sàng giúp Iran phòng thủ và phản công không? Chiến sự Trung Đông có phải là dịp để nước ngoài thử nghiệm các loại vũ khí mới nhất của họ như tên lửa, UAV, bom và hệ thống phát hiện mục tiêu?
Rất khó có khả năng Trung Quốc hoặc Nga sẽ tham gia bằng cách trực tiếp hỗ trợ Iran chống lại Mỹ vì những khó khăn hậu cần to lớn trong việc cung cấp các loại vũ khí đó cho Iran bằng đường biển hoặc đường hàng không.
Iran giáp biên giới với Azerbaijan, Turkmenistan, Afghanistan, Pakistan, Kuwait, Iraq và Thổ Nhĩ Kỳ. Trung Quốc và Nga sẽ theo dõi sát sao năng lực kỹ thuật và chiến thuật được sử dụng trong cuộc chiến ở Iran.
Những bài học đắt giá
Theo ông, các nước, đặc biệt là các nước đang phát triển, có thể rút ra bài học gì từ cuộc chiến này?
Các nước phát triển, như Úc, đã và đang rút ra bài học từ cuộc chiến ở Iran về hiệu quả của UAV trong chiến tranh hiện đại. Họ sẽ tập trung phát triển các công nghệ phát hiện và chống UAV tiên tiến hơn.
Trước những lời chỉ trích của Tổng thống Trump đối với một số đồng minh của Mỹ, các đồng minh này sẽ phải đánh giá lại khả năng tự vệ của mình và việc Mỹ quá chú trọng đến Trung Đông sẽ ảnh hưởng như thế nào đến việc răn đe Trung Quốc ở khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.
Các nước đang phát triển sẽ bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi giá dầu, khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) và phân bón tăng cao, cũng như tác động của việc gián đoạn chuỗi cung ứng đối với nền kinh tế toàn cầu.
Các nước đang phát triển sẽ phải xem xét kỹ lưỡng những bài học từ sự can thiệp của Mỹ vào Venezuela và Iran, cũng như các chiến lược tốt nhất để giảm thiểu các mối đe dọa tiềm tàng đối với chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của họ. Điều này có nghĩa là giải quyết mọi tranh chấp còn tồn đọng với các nước láng giềng và trấn áp bất kỳ nhóm cực đoan vũ trang nào hoạt động trên lãnh thổ của họ.
Các nước đang phát triển sẽ phải tăng cường nỗ lực ngoại giao để ngăn chặn sự xói mòn hơn nữa của Hiến chương Liên Hợp Quốc và trật tự toàn cầu dựa trên luật lệ quốc tế. Đây là thời điểm các nước đang phát triển cần nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức đa phương khu vực để giải quyết các thách thức và mối đe dọa đối với an ninh của họ.
Vậy, cụ thể Việt Nam nên làm gì để ứng phó?
Ước tính có khoảng 6.000 công dân Việt Nam đang sinh sống tại Ảrập Xêút, Bahrain và Oman. Nếu họ chọn rời đi, giới chức lãnh sự Việt Nam nên hỗ trợ họ bằng cách cung cấp giấy tờ đi lại và, nếu cần thiết, sắp xếp các chuyến bay hồi hương. Nếu không, Bộ Ngoại giao và các cơ quan ngoại giao Việt Nam tại Trung Đông nên theo dõi sát sao tình hình và thường xuyên cập nhật, phổ biến các thông báo về đi lại, du lịch.
Về mặt ngoại giao, Việt Nam nên theo đuổi chính sách ủng hộ lệnh ngừng bắn để có thể bắt đầu tiến trình ngoại giao nhằm chấm dứt cuộc chiến này bằng cách giải quyết các lợi ích chính đáng của tất cả các bên, bao gồm Iran, Israel, Mỹ và các quốc gia Ảrập vùng Vịnh.
Việt Nam nên ủng hộ các sáng kiến ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột trong tất cả các tổ chức quốc tế đa quốc gia có liên quan mà Việt Nam là thành viên như ASEAN, BRICS... Việt Nam nên ủng hộ vai trò của Liên Hợp Quốc trong việc chấm dứt cuộc xung đột này.
