Xung đột ở Iran có thể ảnh hưởng như thế nào đến kinh tế thế giới?
Cuộc xung đột quân sự giữa Mỹ và Isarel với Iran đang đặt nền kinh tế thế giới trước một mối nguy mới...
Ảnh minh họa - Ảnh: Reuters.
Trong năm đầu tiên của nhiệm kỳ cầm quyền thứ hai, Tổng thống Donald Trump đã mạnh tay áp thuế quan lên hàng hóa toàn cầu, gây sức ép lên Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) và dọa thâu tóm đảo Greenland của Đan Mạch. Tuy nhiên, nền kinh tế toàn cầu vẫn đứng vững trước những rủi ro đó.
Lạm phát tiếp tục xuống thang và thị trường chứng khoán ở nhiều quốc gia - như Mỹ, châu Âu, Hàn Quốc, và Nhật Bản - liên tục lập kỷ lục mới.
Nhưng giờ đây, cuộc xung đột quân sự giữa Mỹ và Isarel với Iran đang đặt nền kinh tế thế giới trước một mối nguy mới - theo nhận định của các nhà phân tích. Mối nguy này tập trung ở việc Iran có thể đóng cửa eo biển Hormuz trong một thời gian dài để trả đũa Mỹ và Israel.
ẢNH HƯỞNG ĐẾN GIÁ DẦU
Phản ánh nguy cơ eo Hormuz bị phong tỏa, giá dầu thế giới đã tăng dữ dội khi thị trường vừa mở cửa sáng nay (2/3). Có lúc, giá dầu WTI giao sau tại thị trường Mỹ tăng hơn 8% so với chốt tuần trước, đạt gần 72,6 USD/thùng. Giá dầu Brent giao sau tại London có lúc tăng khoảng 9%, lên mức hơn 79,4 USD/thùng.
Sau đó, mức tăng thu hẹp. Giá dầu Brent lúc gần 9h theo giờ Việt Nam tăng hơn 4,6%, giao dịch ở mức gần 70,2 USD/thùng. Giá dầu WTI cùng thời điểm tăng 5,1%, giao dịch ở mức gần 76,6 USD/thùng.
Nếu “kịch bản thảm họa” là eo biển Hormuz - đoạn đường biển nơi 20% nguồn cung dầu của thế giới lưu thông - bị đóng cửa kéo dài trở thành hiện thực, đồng nghĩa nguồn cung dầu từ Trung Đông gián đoạn, giá dầu thế giới sẽ leo thang mạnh. Khi đó, lạm phát tại các nền kinh tế lớn có thể “bốc đầu”, gây đảo lộn kế hoạch cắt giảm lãi suất của các ngân hàng trung ương và làm lung lay niềm tin của doanh nghiệp.
Trao đổi với tờ báo Financial Times, chuyên gia cấp cao Edwar Fishman của Hội đồng Quan hệ đối ngoại (CFR) - một tổ chức nghiên cứu độc lập có trụ sở ở New York, Mỹ - nói rằng có hai kịch bản chính cho thị trường năng lượng liên quan tới cuộc xung đột đang diễn ra.
Trong kịch bản thứ nhất, toàn bộ giao thông qua eo Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng kéo dài, tương đương “một cú sốc lớn đối với thị trường dầu lửa toàn cầu”. Ở kịch bản này, giá dầu có thể vượt 100 USD/thùng. Cùng với đó, giá khí đốt tự nhiên cũng sẽ bị ảnh hưởng, dẫn tới áp lực lạm phát lớn hơn tại các nền kinh tế lớn bao gồm châu Âu.
Và kịch bản thứ hai, dễ xảy ra hơn, là eo Hormuz không bị đóng cửa hoàn toàn, nhưng xuất khẩu dầu của chính Iran bị gián đoạn - theo ông Fishman. Trong trường hợp như vậy, giá dầu có thể đạt ít nhất 80 USD/thùng.
Nếu các nước sản xuất dầu khác tăng sản lượng để bù đắp cho phần sản lượng dầu bị gián đoạn của Iran, ảnh hưởng có thể hạn chế hơn. Ngày 1/3, liên minh giữa Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu lửa (OPEC) và một số thành viên ngoài khối gồm Nga đã nâng hạn ngạch sản lượng tháng 4 thêm 206.000 thùng/ngày trong nỗ lực trấn an thị trường.
Theo nhà kinh tế trưởng Neil Shearing của công ty nghiên cứu kinh tế Capital Economics, việc giá dầu tăng 10 USD/thùng sẽ không có ảnh hưởng lớn đến lạm phát và tăng trưởng toàn cầu. Tuy Iran là một nhà cung cấp dầu lớn cho một số nền kinh tế bao gồm Trung Quốc, sản lượng dầu của nước này không lớn nếu so với mức tiêu thụ toàn cầu. Sản lượng dầu của Iran trong tháng 1/2026 đạt 3,45 triệu thùng/ngày, bằng chưa đầy 3% nguồn cung toàn cầu - theo dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).
TÁC ĐỘNG ĐẾN MỸ
Mỹ hiện tại về cơ bản đã tự chủ về năng lượng. Theo Cơ quan Thông tin năng lượng Mỹ (EIA), trong năm 2024, nhập khẩu chỉ chiếm 17% tổng lượng tiêu thụ năng lượng của nước này. Song điều đó không có nghĩa là sự gián đoạn của dòng chảy dầu thô từ Vùng Vịnh sẽ không tác động gì đến kinh tế Mỹ, bởi sự gián đoạn đó sẽ khiến giá tham chiếu của thị trường dầu toàn cầu tăng mạnh.
“Giá dầu thế giới tăng cao hơn có thể gây ra tác động tiêu cực cho người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ”, nhà kinh tế James Knightley của ngân hàng ING nhận xét.
Giá dầu xăng sẽ kéo giá xăng ở Mỹ tăng theo, gây áp lực lên người tiêu dùng nước này. Hiện tại, nhiều cử tri Mỹ đã lên tiếng phàn nàn về khủng hoảng chi phí sinh hoạt trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới.
Mức giá dầu 100 USD/thùng có thể đẩy tốc độ lạm phát tiêu dùng ở Mỹ từ mức 2,4% so với cùng kỳ năm ngoái trong tháng 1 năm nay lên trên mức 4% - theo ông Knightley. Trong khi đó, mục tiêu lạm phát của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) là 2%. Bởi vậy, khả năng Fed tiếp tục hạ lãi suất trong năm nay sẽ giảm xuống.
Một cuộc xung đột kéo dài có thể khiến kinh tế Mỹ và nhiều nền kinh tế khác tăng trưởng chậm lại. “Cứ mỗi 10 USD/thùng tăng thêm kéo dài trong giá dầu, tốc độ tăng trưởng kinh tế Mỹ trong 12 tháng tiếp theo sẽ mất đi 0,1-0,2 điểm phần trăm. Nếu giá dầu tăng lên mức 120 USD/thùng và duy trì ở đó, nền kinh tế Mỹ và thế giới sẽ hứng một cú sốc không nhỏ”, nhà phân tích Ajay Rajadhyaksha của ngân hàng Barclays nhận định.
Các nhà kinh tế của Barclays cũng cho rằng một hiệu ứng khác của xung đột Mỹ - Iran là đồng USD có thể tăng giá mạnh. “Những sự kiện đang diễn ra ở Trung Đông đặt ra nguy cơ xung đột kéo dài và giá dầu tăng. Lịch sử cho thấy những cú sốc như vậy thường hỗ trợ đồng USD tăng giá”, nhà kinh tế của Barclays nhận xét.
Nhà băng này dự báo chỉ số Dollar Index sẽ tăng từ 0,5-1% trên mỗi 10% tăng thêm của giá dầu.
TÁC ĐỘNG ĐẾN CÁC NỀN KINH TẾ KHÁC
Trung Quốc là một nước nhập khẩu nhiều dầu từ Vùng Vịnh, đồng nghĩa nền kinh tế lớn thứ hai thế giới sẽ bị ảnh hưởng không nhỏ trong trường hợp giao thông qua eo Hormuz gián đoạn. Theo EIA, khoảng 84% dầu thô và khí ngưng tụ, cùng 83% khí hóa lỏng (LNG) đi qua eo Hormuz trong năm 2024 có đích đến là các thị trường châu Á, chủ yếu là Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Capital Economics đánh giá rằng việc giá dầu tăng lên mức 100 USD/thùng có thể khiến lạm phát toàn cầu tăng thêm 0,6-0,7%.
Châu Âu cũng sẽ nằm trong số những nền kinh tế chịu ảnh hưởng lớn từ sự gia tăng của giá dầu thô và cả giá khí đốt. Tuy nhiên, tác động chính sách tức thì đối với Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) có thể ở mức tương đối hạn chế, vì lạm phát ở khu vực eurozone đang ở mức 1,7%, thấp hơn so với mục tiêu. Lạm phát thấp có thể cho phép ECB giữ nguyên lập trường “án binh bất động” về lãi suất hiện tại.
Đối với Ngân hàng Trung ương Anh (BOE), tác động của việc giá dầu tăng mạnh có thể đến tức thì hơn.
Theo nhà kinh tế trưởng Hetal Mehta của công ty quản lý quỹ St. James’s Palace, khi giá dầu mới tăng mạnh, các ngân hàng trung ương thường phớt lờ thay vì phản ứng ngay, vì hiệu ứng dài hạn có thể là gây thiểu phát vì sức chi tiêu của người tiêu dùng sẽ yếu đi do giá năng lượng tăng cao.
Tuy nhiên, đối với BOE, việc ra quyết định sẽ khó khăn hơn, bởi Ủy ban Chính sách tiền tệ (MPC) của BOE đã chia rẽ sâu sắc quanh quyết định giảm lãi suất 0,25 điểm phần trăm trong cuộc họp tháng 2 vừa qua - bà Mehta nhấn mạnh.
NHỮNG RỦI RO KINH TẾ KHÁC CỦA XUNG ĐỘT MỸ - IRAN
Cuộc xung đột này xảy ra đúng vào lúc thị trường tài chính toàn cầu đang bấp bênh. Chứng khoán Mỹ đã sụt điểm mạnh trong tuần trước do mối lo về biến động chính sách thuế quan, rủi ro trong lĩnh vực tín dụng tư nhân, và mối lo về sự gián đoạn mà trí tuệ nhân tạo (AI) có thể gây ra đối với nhiều công ty và toàn bộ nền kinh tế.
Một cuộc xung đột kéo dài ở Trung Đông có thể gây đảo lộn thị trường năng lượng toàn cầu và khiến niềm tin của giới đầu tư suy giảm thêm, nhất là nếu lạm phát tăng khiến Fed thận trọng hơn với cắt giảm lãi suất.
Ngoài ra, niềm tin của các doanh nghiệp cũng có thể giảm sút, dẫn tới suy giảm đầu tư - theo nhà kinh tế Tomasz Wieladek của công ty T Rowe Price. “Đang có quá nhiều cú sốc xảy ra đồng thời, từ Venezuela, Greenland, tới thuế quan và Iran. Tất cả chỉ trong vòng có hai tháng”, ông nói.
Một số nhà phân tích khác tỏ ra lạc quan hơn, cho rằng nền kinh tế toàn cầu vẫn tăng trưởng vững trong năm qua dù cũng hứng nhiều cú sốc. “Bất chấp tất cả những sự kiện địa chính trị gần đây, mức tăng trưởng của kinh tế và thương mại toàn cầu vẫn vững vàng đến mức khó tin”, nhà kinh tế trưởng Innes McFee của công ty nghiên cứu Oxford Economics nhận định.
