Xung đột Trung Đông: Iran công khai điểm chính trong đề xuất hòa bình mới, chọn đàm phán từ vị thế kiên cường thay vì nhượng bộ?

Ngày 19/5, tạp chí Modern Diplomacy đưa tin, theo Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi, đề xuất của Tehran cũng bao gồm việc giải phóng các tài sản bị phong tỏa của Iran, chấm dứt các hạn chế đối với hoạt động thương mại và vận tải biển của nước này, đồng thời ngừng các hành động thù địch tại các điểm nóng khu vực, trong đó có Lebanon.

Đề xuất được đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo tạm hoãn kế hoạch tấn công quân sự nhằm vào Iran để tạo thêm thời gian cho các cuộc đàm phán liên quan chương trình hạt nhân của Tehran và các vấn đề an ninh khu vực.

Yêu cầu bồi thường xung đột được xem là điểm đặc biệt đáng chú ý, khi Iran coi các cuộc tấn công quân sự trước đó của Mỹ và Israel là hành động gây thiệt hại cần được bồi hoàn. Giới chức Iran cũng tiếp tục khẳng định các biện pháp trừng phạt kinh tế và việc phong tỏa tài sản ở nước ngoài vẫn là những trở ngại lớn đối với bất kỳ thỏa thuận bền vững nào.

Giới quan sát cho rằng, đề xuất mới của Iran cho thấy Tehran đang đàm phán từ vị thế “kiên cường” thay vì nhượng bộ. Thông qua việc yêu cầu bồi thường, dỡ bỏ trừng phạt và rút quân Mỹ, Iran phát tín hiệu rằng nước này muốn được công nhận vai trò ảnh hưởng khu vực cũng như khả năng duy trì sức mạnh chiến lược sau nhiều tháng xung đột và sức ép quốc tế.

Theo đánh giá của các chuyên gia, các cuộc thương lượng hiện nay không chỉ xoay quanh chương trình hạt nhân Iran mà còn phản ánh cuộc cạnh tranh rộng lớn hơn về cán cân quyền lực tương lai tại Trung Đông giữa Iran, Mỹ và Israel.

Về phía Mỹ, các cuộc đàm phán đặt ra một thách thức khó khăn. Washington muốn ngăn chặn Iran tiến tới khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân đồng thời tránh một cuộc xung đột khu vực kéo dài khác có thể gây thiệt hại cho thị trường toàn cầu, làm căng thẳng nguồn lực quân sự và gia tăng áp lực chính trị trong nước.

Tổng thống Trump cho biết vẫn tồn tại “khả năng lớn” đạt được một thỏa thuận có thể ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân mà không dẫn tới leo thang quân sự mới. Tuy nhiên, Washington chưa xác nhận công khai bất kỳ nhượng bộ lớn nào trong đàm phán.

Một số thông tin cho rằng Mỹ có thể giải phóng một phần tài sản bị phong tỏa của Iran hoặc cho phép Tehran duy trì hoạt động hạt nhân dân sự hạn chế dưới sự giám sát quốc tế, song các quan chức Mỹ chưa xác thực các thông tin này.

Cùng lúc đó, Washington vẫn bác bỏ khả năng dỡ bỏ hoàn toàn các lệnh trừng phạt đối với xuất khẩu dầu mỏ của Iran trong quá trình thương lượng.

Đồng thời, sự ngờ vực sâu sắc vẫn tiếp tục định hình mối quan hệ giữa hai bên. Mỹ vẫn hoài nghi về tham vọng khu vực của Iran, trong khi Tehran coi các lệnh trừng phạt và việc triển khai quân sự là công cụ kiềm chế lâu dài.

Các cuộc đàm phán cũng chịu ảnh hưởng bởi thực tế địa chính trị khu vực. Các quốc gia vùng Vịnh ngày càng ưu tiên ổn định khu vực và an ninh kinh tế, khiến họ ủng hộ ngoại giao hơn là đối đầu quân sự trực tiếp. Giá năng lượng tăng cao và lo ngại về sự gián đoạn vận chuyển hàng hóa càng làm gia tăng áp lực quốc tế đối với một kết quả đàm phán.

Mới đây, các nước vùng Vịnh như Qatar, Saudi Arabia và Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) được cho là đã thúc giục ông Trump trì hoãn hành động quân sự để tạo cơ hội cho đàm phán thành công.

Nhìn chung, các cuộc đàm phán cho thấy một cuộc đấu tranh rộng lớn hơn về cán cân quyền lực trong tương lai ở Trung Đông. Ngay cả khi đạt được các thỏa thuận tạm thời, sự cạnh tranh chiến lược ngầm giữa Iran, Mỹ và Israel khó có thể biến mất trong tương lai gần.