Xung đột Trung Đông tạo cú sốc tức thời đối với thị trường LNG toàn cầu

Một tàu chở khí đốt tự nhiên hóa lỏng ở Qatar. Ảnh: AP

Qatar hiện là trụ cột của thương mại LNG đường biển, chiếm khoảng 20% tổng lượng LNG xuất khẩu toàn cầu. Phần lớn các chuyến hàng LNG của nước này đều đi qua eo biển Hormuz. Theo số liệu chính thức, trong năm 2025, tập đoàn năng lượng quốc gia QatarEnergy của Qayar đã xuất khẩu gần 81 triệu tấn LNG, với hầu hết được trung chuyển qua tuyến hàng hải chiến lược này. Việc cơ sở hóa lỏng và xuất khẩu khí đốt chính của Qatar tạm dừng hoạt động, dù được mô tả là biện pháp phòng ngừa sau các vụ tấn công bằng thiết bị bay không người lái, đã ngay lập tức siết chặt kỳ vọng cung ứng toàn cầu.

Ông Norbert Rucker, Trưởng bộ phận Kinh tế và Nghiên cứu Thế hệ mới tại ngân hàng Julius Baer, nhận định phản ứng của thị trường khí đốt "mạnh mẽ và cảm tính hơn nhiều so với dầu mỏ". Theo ông Rucker, việc đóng cửa phòng ngừa cơ sở sản xuất LNG của Qatar cùng với tình trạng gián đoạn thương mại qua eo biển Hormuz đã thổi bùng lo ngại về an ninh năng lượng, đặc biệt tại châu Âu và châu Á.

Tại thi trường châu Âu, hợp đồng LNG chuẩn TTF đã tăng 50% trong phiên giao dịch 3/3, trước khi chốt phiên ở mức tăng 39% lên 44,51 euro (51,6 USD)/MWh. Đây là mức tăng trong ngày lớn nhất trong hơn bốn năm qua. Tại châu Á, giá LNG chuẩn JKM tăng 41%, lên 43,95 euro/MWh. Dù vậy, mức giá hiện tại vẫn thấp hơn nhiều so với đỉnh khủng hoảng năng lượng hồi năm 2022, khi giá khí châu Âu ghi nhận mức 340 euro/MWh.

Các chuyên gia cho rằng thị trường LNG dễ tổn thương hơn dầu mỏ do nguồn cung tập trung vào số ít cơ sở hóa lỏng quy mô lớn. Ông Rucker nhấn mạnh khí đốt vốn là thị trường "nhạy cảm và dễ biến động" hơn, trong bối cảnh ký ức về cuộc khủng hoảng năng lượng hậu xung đột Nga-Ukraine (U-crai-na) vẫn còn mới.

Theo hãng tư vấn năng lượng Wood Mackenzie, nếu khoảng 1,5 triệu tấn LNG xuất khẩu mỗi tuần từ Qatar bị gián đoạn, các thị trường châu Á và châu Âu sẽ buộc phải rút mạnh nguồn dự trữ, khiến thị trường luôn trạng thái căng thẳng ngay cả sau khi dòng chảy được khôi phục.

Châu Á là khu vực chịu rủi ro trực tiếp lớn nhất. Khoảng 85% lượng LNG của Qatar được xuất sang châu Á, trong khi châu Âu chiếm khoảng 12%. Qatar cung cấp 30% lượng LNG nhập khẩu của Trung Quốc, 42–52% của Ấn Độ, 14 - 19% của Hàn Quốc và 25% của vùng lãnh thổ Đài Loan (Trung Quốc). Điều này khiến bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào cũng có thể đẩy giá LNG giao ngay và theo hợp đồng tương lai tăng mạnh.

Tại Ấn Độ, một số công ty đã cắt giảm 10 - 30% nguồn cung khí đốt cho khách hàng công nghiệp do lo ngại thiếu hụt nguồn cung. Các nhà phân tích cảnh báo tác động sẽ lan sang lĩnh vực sản xuất phân bón, bởi khí đốt là nguyên liệu chính để sản xuất amoniac. Giá phân bón tăng có thể nhanh chóng chuyển hóa thành áp lực lạm phát lương thực toàn cầu.

Đối với châu Âu, mức độ phụ thuộc trực tiếp vào Qatar thấp hơn, với khoảng 7% lượng LNG nhập khẩu từ quốc gia vùng Vịnh này trong năm 2025. Tuy nhiên, rủi ro nằm ở hiệu ứng "vòng hai" khi châu Á tăng cường cạnh tranh để giành các chuyến hàng thay thế. Đáng chú ý, dự trữ khí đốt của châu Âu hiện chỉ ở khoảng 30% công suất, thấp hơn nhiều so với mức trung bình 54% trong cùng kỳ sau mùa đông khắc nghiệt 2025.

Tình trạng gián đoạn tại Qatar cũng đang tái định hình dòng chảy thương mại LNG toàn cầu. Các nhà xuất khẩu Mỹ như Venture Global và Cheniere Energy đang tìm cách tăng sản lượng và tận dụng giá cao. Cổ phiếu Venture Global đã tăng gần 20%, trong khi Cheniere Energy tăng 5,6%, phản ánh kỳ vọng của thị trường rằng nguồn cung Mỹ sẽ hưởng lợi từ khoảng trống do Qatar để lại.

Tuy nhiên, giới phân tích nhận định yếu tố quyết định vẫn là thời gian gián đoạn và khả năng đảm bảo an toàn hàng hải qua eo biển Hormuz. Nếu việc ngừng sản xuất chỉ diễn ra ngắn hạn, thị trường có thể hấp thụ cú sốc nhờ nhu cầu mùa xuân thấp và nguồn cung bổ sung từ Mỹ. Ngược lại, một sự cố kéo dài có thể kích hoạt làn sóng cạnh tranh gay gắt giữa châu Á và châu Âu, tái hiện những căng thẳng từng ghi nhận trong cuộc khủng hoảng năng lượng gần đây. Trong bối cảnh địa chính trị phủ bóng lên thị trường, Qatar - "mỏ neo" của thương mại LNG toàn cầu - đang trở thành tâm điểm của bài toán an ninh năng lượng thế giới, với tác động vượt xa khu vực Trung Đông.

Nguyễn Trường (PV TTXVN tại Cairo)