Yên Sơn phục dựng và tôn vinh đám cưới truyền thống người Mường

Đoàn rước dâu rộn ràng đi trên đường làng với đội cồng chiêng đi hai bên.

Sự kiện diễn ra ngay sau khi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 21/QĐ-BVHTTDL ngày 6/1/2026, chính thức ghi danh tập quán này vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể. Đây là niềm tự hào lớn đối với cộng đồng người Mường đang sinh sống tại các tổ dân phố như An Ngải, Quảng Thành, Đông Trung, Quảng Cư... thuộc phường Yên Sơn.

Đám cưới của người Mường tại Yên Sơn (vốn có nguồn gốc di cư từ Mường Vang, Hòa Bình cách đây 300-400 năm) không chỉ là việc kết duyên của đôi lứa mà còn là nghi lễ gắn kết cộng đồng sâu sắc.

Các bậc cao niên và đại diện hai họ ngồi trên chiếu hoa tại gian chính, trước bàn thờ tổ tiên để thực hiện nghi thức dâng lễ và bàn giao dâu rể.

Đám cưới trải qua 6 bước nghi lễ: Lóng xiếng (Dạm ngõ), nhà trai cử ông mối (gọi là ô a) sang nhà gái "đánh tiếng" với lễ vật đơn sơ gồm rượu, trầu cau và bánh để xin phép cho đôi trẻ tìm hiểu. Dạm hỏi (Kháo tiếng), sau khi nhà gái đồng ý, nhà trai mang lễ vật lần hai để chính thức cho đôi trẻ ra mắt hai bên gia đình. Vấn danh-Ăn hỏi (Tin nòm), đây là nghi thức quan trọng để hai gia đình chính thức thành thông gia. Đoàn nhà trai gồm đầy đủ đại diện nội, ngoại sang nhà gái bàn bạc việc cưới và thống nhất lễ vật thách cưới. Nạp tài, nhà trai mang đầy đủ lễ vật thách cưới (thường là lợn, gạo, rượu, bánh chưng hoặc bánh sừng bò, trầu cau...) sang nhà gái trước ngày cưới. Đặc biệt, đòn khiêng lễ vật phải làm bằng tre và có số đốt chẵn. Lễ cưới (Ti cháu - Đón dâu), đoàn rước dâu rộn ràng với tiếng cồng chiêng và những làn điệu hát đúm (hát giao duyên) đối đáp giữa nhà trai và nhà gái suốt dọc đường. Lại mặt, sau ngày cưới, vợ chồng trẻ mang lễ xôi gà về nhà gái để tạ ơn tổ tiên và cha mẹ vợ.

Các mế, các chị phụ nữ Mường duyên dáng trong trang phục truyền thống cùng nhau hát đúm (giao duyên, đối đáp).

Nét độc đáo của di sản này nằm ở nghệ thuật hát đúm (giao duyên, đối đáp) xuyên suốt lễ rước dâu, tục mẹ chồng lánh mặt con dâu khi về nhà, cùng văn hóa ẩm thực cỗ lá đặc trưng.

Sau một thời gian dài bị mai một, gần đây, cộng đồng người Mường tại Yên Sơn đã bắt đầu tự nguyện phục dựng lại các nghi thức cưới hỏi truyền thống.

Việc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chính thức công nhận đây là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là động lực để chính quyền và nhân dân địa phương tiếp tục bảo tồn, gìn giữ nét đẹp văn hóa này, góp phần làm phong phú bức tranh văn hóa đa dạng của tỉnh Ninh Bình.

Nguyễn Lựu-Ngọc Linh